അഥ രാമ ഭുസുണ്ഡോ ഽസൌ ന പ്രഹൃഷ്ടോ ന ജിഹ്മധീഃ । സര്വാങ്ഗസുന്ദരശ് ശ്യാമഃ പ്രാവൃഷീവ പയോധരഃ
രാമാ, അപ്പോൾ ആ ഭുസുണ്ടൻ ആഹ്ലാദമോ വഞ്ചനാഭാവമോ ഇല്ലാതെ, ശരീരമാകെ മനോഹരനും കറുത്തവനും, മഴക്കാലത്തെ മേഘംപോലെയും കാണപ്പെട്ടു.
സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരവചനസ് സ്മിതപൂര്വാഭിഭാഷണഃ । കരസ്ഥപാലീവതവത്പ്രതോലിതജഗത്ത്രയഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ മൃദുവും ഗൗരവവുമായിരുന്നു, സംസാരിക്കാൻ മുമ്പ് ഒരു പുഞ്ചിരി വിരിയുമായിരുന്നു. കൈയിൽ ഒരു ദണ്ഡം പിടിച്ച്, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും തൂക്കിയാൽപോലെയായിരുന്നു അവന്റെ ഭാവം.
തൃണവദ്ദൃഷ്ടസകലഃ പ്രമേയീകൃതസംസൃതിഃ । ലോകാജവഞ്ജവീഭാവേ ദൃഷ്ടേ ജ്ഞാതപരാവരഃ
അവൻ എല്ലാം പുല്ലുപോലെയാണ് കണ്ടത്; ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ മുഴുവൻ അളന്ന്, അതിന്റെ താൽക്കാലികത മനസ്സിലാക്കി, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞു.
ധീരസ് സ്ഥിരസമാകാരോ വിശ്രാന്ത ഇവ മന്ദരഃ । പരിപൂര്ണസ് സമശ് ശുദ്ധഃ പൂര്ണാര്ണവ ഇവാഹതഃ
അവൻ ധൈര്യത്തിലും ശാന്തതയിലും ഉറപ്പുള്ളവനായിരുന്നു, വിശ്രമിക്കുന്ന മന്ദരപർവ്വതംപോലെ; മുഴുവൻ നിറഞ്ഞതും സമത്വമുള്ളതും ശുദ്ധിയുള്ളതും, അലറാത്ത സമുദ്രംപോലെ.
പദവിശ്രാന്തധീശ് ശാന്തഃ പരമാനന്ദഘൂര്ണിതഃ । ആവിര്ഭാവതിരോഭാവതജ്ജ്ഞസ് സംസാരജന്മിനാമ്
അവന്റെ മനസ്സ് സ്വസ്ഥതയിൽ വിശ്രമിച്ചു, സമാധാനപൂർണ്ണവും പരമാനന്ദത്തിൽ ഉണരുന്നതുമായിരിന്നു; ഈ ലോകത്തിൽ ജനിക്കുന്നവരുടെ ഉദയം അസ്തമനം അവൻ അറിയുന്നവനായിരുന്നു.
സരഭസവചനാഭിരാമരൂപഃ പ്രിയമധുരോചിതചാരുഹൃദ്യവാക്യഃ । സ്വയമ് ഇവ നവമ് ആസ്ഥിതശ് ശരീരം സകലഭയാപഹരഃ പരഃ പ്രകര്ഷഃ
ഉത്സാഹപൂർണ്ണവും ആകർഷകവുമായ വാക്കുകൾ, ഹൃദയത്തിൽ മധുരവും സ്നേഹവും നിറയ്ക്കുന്നവയായിരുന്നു; പുതുതായി ശരീരം സ്വീകരിച്ചവനെപ്പോലെ, അവൻ പരമോന്നതനും എല്ലാ ഭയവും അകറ്റുന്നവനുമായിരുന്നു.
ഇദമ് അമലഗിരാഹ ഹാസശുദ്ധം മൃദുപദമ് ഉജ്ഝിതസമ്ഭ്രമം ക്രമേണ । കഥയിതുമ് അഖിലം നിജം സ്വരൂപം മധുര ഇവ സ്തനിതേന മുഗ്ധമേഘഃ
ഇത് നിർമലമായ വാക്കുകൾ, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്, സാവധാനം, അലസതയില്ലാതെ, തൻ്റെ സ്വഭാവം ക്രമേണ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. മൃദുവായ ഒരു മേഘം മധുരമായ ഗർജ്ജനയിലൂടെ തൻ്റെ മനസ്സിലുണ്ടായതെല്ലാം പറയുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
അസ്ത്യ് അസ്മിഞ് ജഗതി ജ്യേഷ്ഠസ് സര്വനാകനിവാസിനാമ് । ദേവദേവോ ഹരോ നാമ ദേവദേവാഭിപൂജിതഃ
ഈ ലോകത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗവാസികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം, ദേവന്മാരിൽ ദേവൻ എന്ന ഹരൻ ഉണ്ട്. എല്ലാ ദേവന്മാരും അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഷട്പദശ്രേണിനയനാ യസ്യോച്ചസ്തബകസ്തനീ । വിലാസിനീ ശരീരാര്ധേ ലതാ ചൂതതരോര് ഇവ
അവൻ്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത്, തേൻചീറ്റകളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, പുഷ്പിതമായ കുലകളെപ്പോലെയുള്ള ഉന്നതസ്തനങ്ങളും ഉള്ള, ലതപോലുള്ള ഒരു സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ വസിക്കുന്നു. ആ ലത, മാവിന്റെ തണ്ടിൽ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ഹിമഹാരസിതാ യസ്യ ലഹരീസ്തബകോമ്ഭിതാ । ആവേഷ്ടിതജടാജൂടാ ഗങ്ഗാ കുസുമമാലികാ
അവൻ്റെ ജടകളിൽ, ഹിമംപോല വെളുത്ത തിരകൾക്കൊടു കൂടിയ ഗംഗാനദി പുഷ്പമാലയായി ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്ഷീരസാഗരസമ്ഭൂതഃ പ്രസൃതാമൃതനിര്ഝരഃ । പ്രതിബിമ്ബശശശ് ശ്രീമാന് യസ്യ ചൂഡാമണിശ് ശശീ
പാൽക്കടലിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, അമൃതം ഒഴുകുന്ന നീരുറവുകളോടെ, തലയിൽ തിളങ്ങുന്ന ചന്ദ്രനെ കിരീടംപോലെ അണിഞ്ഞവൻ.
അനാരതശിരശ്ചന്ദ്രപ്രസ്രവേണാമരീകൃതഃ । യസ്യേന്ദ്രനീലവത് കാലകൂടഃ കണ്ഠസ്യ ഭൂഷണമ്
തലയിൽ നിന്നു ഒഴുകുന്ന ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ കാളകൂടം എന്ന വിഷം നീലമണിപോലെ കണ്ഠത്തിൽ അലങ്കാരമായി അണിഞ്ഞവൻ, അതു ചന്ദ്രപ്രഭയാൽ അമൃതംപോലെ മാറിയിരിക്കുന്നു.
ധൂലിലേഖാമഹാവര്തം സ്വച്ഛം പാവകസമ്ഭവമ് । പരമാണുചയം ഭസ്മ യസ്യ സ്നാനജലം സിതമ്
വെളുത്ത ചിതാഭസ്മം, തീയിൽ നിന്നു പിറന്നത്, പൊടിപടലങ്ങൾ പോലെ ചുറ്റി തിരിയുന്നത്, അനേകം സൂക്ഷ്മകണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്, അവന്റെ സ്നാനജലം തന്നെയാണ്.
നിര്മലാനി ജിതേന്ദൂനി ഘൃഷ്ടാനി ഘടിതാനി ച । യസ്യാസ്ഥീന്യ് ഏവ രത്നാനി ദേഹേ കാന്തിമയാനി ച
അവന്റെ അസ്ഥികൾ തന്നെ രത്നങ്ങളാണ്—നിർമലവും, ഇന്ദ്രചന്ദ്രനെക്കാൾ പ്രകാശമുള്ളതും, നന്നായി മിനുക്കിയതും, ദേഹത്തിനകത്ത് തിളങ്ങുന്നതുമാണ്.
ദശാശാദശമ് അമ്ഭോദനീലം ശീതലപല്ലവമ് । താരകാബിന്ദുശബലം യസ്യ ചാമ്ബരമ് അമ്ബരമ്
അവന്റെ ആകാശം പത്ത് ദിക്കുകളും പത്ത് ഭാഗങ്ങളും ആണ്; സമുദ്രംപോലെയുള്ള നീലനിറം, തണുത്ത ഇളനീർ ഇലകളാൽ ശീതളമായതും, നക്ഷത്രങ്ങളും പുള്ളികളും ചിതറുന്നതുമാണ്.
ഭ്രമച്ഛിവാങ്ഗനം പക്വമഹാമാംസൌദനാകുലമ് । ബഹുഭൂതേര് ഗൃഹം യസ്യ ശ്മശാനം ഹിമപാണ്ഡുരമ്
അവന്റെ വാസസ്ഥലം ശ്മശാനമാണ്; ഹിമംപോലെ വെളുത്തതും, ശിവന്റെ അനുയായികൾ അലയുന്നതും, വലിയ പാകംചെയ്ത മാംസം കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതും, അനേകം ജീവികൾ താമസിക്കുന്നതുമാണ്.
കപാലമാലാഭരണാഃ പീതരക്തരസാസവാഃ । അന്ത്രസ്രഗ്ദാമവലിതാ ബന്ധവോ യസ്യ മാതരഃ
അവന്റെ മാതാക്കളെ അലങ്കരിക്കുന്നത് കപാലമാലകൾ ആണ്; അവർ മഞ്ഞയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള രക്തപാനം കുടിക്കുന്നു, ആന്തരങ്ങൾ മാലയായി ധരിക്കുന്നു.
പ്രസ്ഫുരന്മൂര്ധമണയശ് ചോപന്തോ മസൃണാങ്ഗകാഃ । ഭുജഗാ വലയാ യസ്യ പ്രകചത്കനകത്വിഷഃ
അവരുടെ തലയിൽ തിളങ്ങുന്ന രത്നങ്ങളും, മൃദുലമായ അവരുടേത് അവയവങ്ങളും, പൊന്നുപോലുള്ള പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന പാമ്പുകൾ കങ്കണമായി ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുമാണ് അവന്റെ ഭംഗി.
ദൃക്പാതപ്ലുഷ്ടശൈലേന്ദ്രം ജഗത്കവലനാലസമ് । ഭൈരവാചരിതം യസ്യ ലീലാസന്ത്രാസിതാമരമ്
ദൈവങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭയങ്കരമായ കളി, കാഴ്ച കൊണ്ട് തന്നെ പർവ്വതാധിപതിയെ ചുട്ടുപോകുന്ന ദൃഷ്ടി, ലോകം മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനസ്സ് — ഇവയൊക്കെയാണ് അവന്റെ സ്വഭാവം.
സ്വസ്ഥീകൃതജഗജ്ജീവസ് സ്വവ്യാപാരസ്ഥചേതസഃ । യദൃച്ഛയാ കരസ്പന്ദോ യസ്യാസുരപുരക്ഷയഃ
ലോകത്തിലെ ജീവന്മാരെ സ്വസ്ഥതയോടെ നിലനിർത്തുന്നവൻ, തന്റെ ചിന്തയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സ് ഉള്ളവൻ; അവന്റെ കൈയുടെ ചെറിയ ചലനത്തിലൂടെ തന്നെ അസുരനഗരങ്ങൾ നശിക്കുന്നു, അവനിഷ്ടം പോലെ.
ഏകാഗ്രമൂര്തയസ് സ്നേഹരാഗദ്വേഷവിവര്ജിതാഃ । സ്വജനാ യസ്യ തേ ശൈലാസ് സരസാ അപി നീരസാഃ
ഏകാഗ്രതയുള്ള, സ്നേഹവും ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാത്തവരാണ് അവന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ; അവർ പർവ്വതങ്ങളായാലും തടാകങ്ങളായാലും, അകത്തൊന്നുമില്ലാത്തവർ തന്നെയാണ്.
ശിരഃഖുരാഃ ഖുരകരാഃ കരദന്താ ഭുജോദരാഃ । ഋക്ഷോഷ്ട്രാജാഹിവക്ത്രാശ് ച പ്രമഥാ യസ്യ ലാലകാഃ
തല കുതിരയുടെ കാൽപാദം പോലെയും, കൈ കാൽപാദം പോലെയും, പല്ലുകൾ കൈപോലെയും, വയറ് കൈകൾ പോലെയും, മുഖം കരടി, ഒട്ടകം, ആന, പാമ്പ് എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ളവരാണ് അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രമഥന്മാർ.
യസ്യ നേത്രത്രയോദ്ഭാസിവദനസ്യാമരപ്രഭോഃ । യഥാ ഗണാസ് തഥൈവാന്യഃ പരിവാരോ ഹി മാതരഃ
മൂന്നു കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് മുഖം പ്രകാശിക്കുന്ന അമരപ്രഭുവിന്റെ സേവകരെപ്പോലെ തന്നെ, മറ്റു കൂട്ടങ്ങളും—മാതാക്കളും—അവന്റെ അനുയായികളാണ്.
നൃത്യന്തി മാതരസ് തസ്യ പുരോ ഭൂതഗണാനതാഃ । ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതൈകഭോജനാഃ
ആ മാതാക്കൾ, ഭൂതഗണങ്ങൾ നമസ്കരിച്ച്, അവന്റെ മുന്നിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; പതിനാലു വിധത്തിലുള്ള അനന്തമായ ജീവജാതികളുടെ ഒരേ ഭക്ഷണം അവർ പങ്കിടുന്നു.
ഖരോഷ്ട്രകാകവദനാ രക്തമേദോവസാസവാഃ । ദിഗമ്ബരാ വിഹാരിണ്യശ് ശരീരാവയവസ്രജഃ
കഴുത, ഒട്ടകം, കാക്ക എന്നിവയുടെ മുഖങ്ങളുമായി, രക്തം, മജ്ജ, കൊഴുപ്പ് എന്നിവയിൽ മുക്കിയവരായി, വസ്ത്രമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ച്, ശരീരഭാഗങ്ങളുടെ മാലകൾ ധരിച്ചവരായി അവർ കാണപ്പെടുന്നു.
വസന്തി ഗിരികൂടേഷു വ്യോമ്നി ലോകാന്തരേഷു ച । അടവീഷു ശ്മശാനേഷു ശരീരേഷു ച ദേഹിനാമ്
അവർ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ, ആകാശത്തിൽ, മറ്റ് ലോകങ്ങളിൽ, കാടുകളിൽ, ശ്മശാനങ്ങളിൽ, ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയന്തീ ചാപരാജിതാ । വാമസ്രോതോഗതാ ഏതാസ് തുമ്ബുരും രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
ജയ, വിജയ, ജയന്തി, അപരാജിത — ഇവർ എല്ലാം ഇടത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹത്തിൽ, തുമ്പുരു രുദ്രനിൽ അഭയം തേടി ചേർന്നവരാണ്.
സിദ്ധാ ശുഷ്കാ ച രക്താ ച ഉത്പലാ ചേതി ദേവതാഃ । സ്രോതോ ദക്ഷിണമ് ആശ്രിത്യ ഭൈരവം രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
സിദ്ധ, ശുഷ്ക, രക്ത, ഉത്പല — ഈ ദേവികൾ വലത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹം പിന്തുടർന്ന് ഭൈരവ രുദ്രനിൽ അഭയം തേടിയവരാണ്.
സര്വാസാമ് ഏവ മാതൄണാമ് അഷ്ടാവ് ഏതാസ് തു നായികാഃ । ആസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ദേവ്യശ് ശതസഹസ്രശഃ
സകല മാതാക്കളിലും ഈ എട്ടുപേരാണ് പ്രധാനികൾ; ഇവരെ അനുസരിച്ച് മറ്റുള്ള ദേവികൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് വരുന്നവരാണ്.
രൌദ്രീ ച വൈഷ്ണവീ ബ്രാഹ്മീ വാരാഹീ വായവീ തഥാ । കൌമാരീ വാസവീ സൌരീ ചേത്യാദ്യാസ് താസ് സഹസ്രശഃ
രൗദ്രി, വൈഷ്ണവി, ബ്രാഹ്മി, വാരാഹി, വായവി, കൗമാരി, വാസവി, സൌരി എന്നിവരും, അത്തരത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദേവികളും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.