തസ്മിന് നിവസതി ശ്രീമാന് ഭുസുണ്ഡോ നാമ വായസഃ । വീതരാഗോ ബൃഹത്കോശേ ബ്രഹ്മേവ നിജപങ്കജേ
അവിടെ ഭുസുണ്ഡ എന്ന മഹത്വമുള്ള ഒരു കാക്ക വസിക്കുന്നു. ആൾക്കാർക്ക് ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ, വലിയ ജ്ഞാനമുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മാവു തന്റെ താമരയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെയിരിക്കുന്നു.
സ യഥാ ജഗതഃ കോശേ ജീവതീഹ സുരാശ് ചിരമ് । ചിരജീവീ തഥാ സ്വര്ഗേ ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി
ലോകത്തിന്റെ അണ്ടത്തിൽ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ ദീർഘകാലം ജീവിക്കുമോ, അതുപോലെ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ അനേകം കാലം ജീവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, പിന്നെയും ഉണ്ടാകില്ല.
സ ദീര്ഘായുസ് സ നീരോഗസ് സ ശ്രീമാന് സ മഹാമതിഃ । സ വിശ്രാന്തമതിശ് ശാന്തസ് സ കാന്തഃ കാലകോവിദഃ
അവൻ ദീർഘായുസ്സും, രോഗമില്ലാത്തവനും, സമ്പന്നനും, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനും, മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ വിശ്രമിച്ചവനും, ശാന്തനും, സുന്ദരനുമാണ്. കാലത്തിന്റെ ഗതികൾ അറിയുന്ന ജ്ഞാനിയുമാണ്.
സ യഥാ ജീവതി ഖഗസ് തഥേഹ യദി ജീവ്യതേ । തദ് ഭവേജ് ജീവിതം പുംസാം ദീര്ഘം ചാദേയമ് ഏവ ച
ആ പക്ഷി എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ ജീവിച്ചാൽ, മനുഷ്യജീവിതം ദീർഘവും യഥാർത്ഥത്തിൽ മൂല്യമുള്ളതുമാകും.
ഇതി തേന ഭുസുണ്ഡോ ഽസൌ ഭൂയഃപൃഷ്ടേന വര്ണിതഃ । യഥാവദ് ഏവ ദേവാനാം സഭായാം സത്യമൂര്തിനാ
ഇങ്ങനെ, ദേവന്മാരുടെ സഭയിൽ വീണ്ടും ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സത്യമൂർത്തി ഭുസുണ്ടനെ വിശദമായി വിവരിച്ചു.
കഥാവസരസംശാന്താവ് അഥ യാതേ സുരവ്രജേ । ഭുസുണ്ഡവിഹഗം ദ്രഷ്ടുമ് അഹം യാതഃ കുതൂഹലാത്
കഥയുടെ അവസാനം ദേവസംഘം പിരിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭുസുണ്ട പക്ഷിയെ കാണാൻ ഞാൻ കൗതുകത്തോടെ പോയി.
ഭുസുണ്ഡസ് സംസ്ഥിതോ യത്ര മേരോശ് ശൃങ്ഗം തദ് ഉന്നതമ് । സമ്പ്രാപ്തവാന് ക്ഷണേനാഹം പദ്മരാഗമയം ബൃഹത്
അവിടെ, ഭുസുണ്ടൻ വസിക്കുന്ന മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ ഉയർന്ന ശിഖരത്തിൽ, പദ്മരാഗം കൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ ആ വിശാലമായ ശിഖരത്തിലെത്താൻ ഞാൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കഴിച്ചു.
ദ്രുതഗൈരികകാന്തേന തേജസാ വഹ്നിവര്ചസാ । മധ്വാസവരസേനേവ രഞ്ജയന് കകുഭാം ഗണമ്
ദ്രുതഗൈരികത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയും അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെയും അതിന്റെ തേജസ്, ഏറ്റവും നല്ല തേൻപാനിയാൽ നിറയുന്നപോലെ, ആകാശത്തിന്റെ എല്ലാ ദിക്കുകളും അതിനാൽ ചായംകൊണ്ടു.
കല്പാന്തജ്വലനജ്വാലാപിണ്ഡാദ്രിമ് ഇവ സഞ്ചിതമ് । ഇന്ദ്രനീലശിലാധൂമമ് ആലോകാരുണിതാമ്ബരമ്
യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിജ്വാലകൾ കൂമ്പാരമായി കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നപോലെയും, ഇന്ദ്രനീലക്കല്ലിന്റെ പുക കൊണ്ട് ആകാശം ചുവപ്പായി നിറഞ്ഞതുപോലെയും ആ സ്ഥലം തോന്നി.
സര്വേഷാമ് ഏവ രാഗാണാം രാശിമ് അദ്രാവ് ഇവ സ്ഥിതമ് । സര്വസന്ധ്യാഭ്രജാലാനാം ഘനമ് ഏകമ് ഇവാകരമ്
എല്ലാ ചുവന്ന നിറങ്ങളും ഒരുമിച്ചുകൂടിയ കൂമ്പാരമായി, എല്ലാ സന്ധ്യാകാല മേഘങ്ങൾക്കും ഒരേ ഉറവിടംപോലെയും അതു അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉത്ക്രാന്തിം കുര്വതോ മേരോര് ബ്രഹ്മനാഡ്യേവ നിര്ഗതമ് । മൂര്ധാനമ് ആഗതം കാന്തം വാഡവം ജഠരാനലമ്
മേരുപർവതം ഉയർന്ന് വരുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ മുകളിൽ നിന്നു മനോഹരമായും പ്രകാശമുള്ളതുമായ അഗ്നി പുകയുന്ന പോലെ.
സുമേരുവനദേവ്യേവ നവാലക്തകരഞ്ജിതമ് । ലീലയാദാതുമ് ഇന്ദും ഖേ നീതം ഹസ്തം ശിഖാങ്ഗുലിമ്
സുമേരു വനത്തിലെ ദേവി പുതിയ ചുവപ്പു നിറത്തിൽ വിരൽ മുക്കി, ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രനെ കളിയായി പിടിക്കാനായി കൈ ഉയർത്തുന്നതുപോലെ.
ജ്വാലാഭിര് ഇവ മാലാഭിര് അരുണാഭിഃ പയോമുചാമ് । ഖം ഗന്തുമ് ഇവ സസ്പന്ദം ശൈലസ്ഥമ് ഇവ വാഡവമ്
ചുവപ്പു ജ്വാലകളുടെ ഹാരമോ, പർവതത്തിൽ കത്തുന്ന തീപോലെയോ, ആ അഗ്നി ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ തയാറെടുക്കുന്നതുപോലെ വിറയലോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
താരാസ് സ്പ്രഷ്ടുമ് ഇവാകാശമ് അങ്ഗുലീഭിര് ഇവാശ്രിഭിഃ । കചദംശുനഖാഗ്രാഭിഃ പരിചുമ്ബദ് ഇവോന്നതമ്
നക്ഷത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രകാശമുള്ള വിരലുകൾ കൊണ്ട് ആകാശത്തെ തൊടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയും, അവരുടെ മുടിയുടെയും നഖങ്ങളുടെയും അറ്റങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉയർന്ന പർവതശിഖരം സ്നേഹത്തോടെ തഴുകുന്നതുപോലെയും.
കചദ്രത്നശിലാശ്വഭ്രം ഭാസ്വത്കനകകന്ദരമ് । സരത്കുസുമരേണ്വഭ്രം ഭ്രമദ്വിദ്യാധരാമരമ്
അവിടെ സുതാരമായ പാറകളും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഗുഹകളും പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്ന ഗുഹകളും പുഷ്പരേണു നിറഞ്ഞ മലവെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ദേവതകൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനോഹരമായ സ്ഥലവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ക്വണദ്വംശലസദ്വാതം നൃത്യദ്രത്നലതാങ്ഗനമ് । ഗര്ജജ്ജീമൂതമുരജം ഭൂഭൃതോ നാട്യമണ്ഡപമ്
അവിടെ കാട്ടിലൂടെയുള്ള ഇളംകാറ്റ് മൂങ്ങിലുകളിൽ സംഗീതം പാടുന്നതുപോലെ, രത്നലതകളെപ്പോലെയുള്ള യുവതികൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഇടിമേഘങ്ങൾ മൃദംഗം പോലെ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, ആ മല തന്നെ ഒരു നാട്യവേദിയായി മാറിയിരുന്നു.
ഹസത്കുസുമഗുച്ഛാഢ്യം ധ്വനത്ഷട്പദപേടകമ് । ദന്തതാലം ദലാവല്യാ പരിഹാസാദ് ഇവ സ്ഫുടമ്
പൂക്കളുടെ ചിരിച്ചുമുളരുന്ന കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; തേനീച്ചകൾ മധുരമായി ഗാനം പാടുന്നു; ഇലകൾ പരസ്പരം തട്ടിപ്പിടിച്ച് കളിയോടെ കൈയടിക്കുന്നതുപോലെ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ദോലാലോലാപ്സരോവൃന്ദമ് ഉദ്ദാമമദമന്മഥമ് । ശിലാവിശ്രാന്തവിബുധം മിഥുനാശ്രിതകന്ദരമ്
വള്ളികളിൽ ആപ്സരസികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ആടിക്കളിച്ചു; അവർ പ്രണയത്തിലും ആനന്ദത്തിലും മുഴുകിയിരുന്നു. ദേവതകൾ പാറകളിൽ വിശ്രമിച്ചു; ദമ്പതികൾ ഗുഹകളിൽ ആശ്രയം തേടി.
വരാമ്ബരാജിനം ശുഭ്രം ഗങ്ഗായജ്ഞോപവീതി ച । താപസം പിങ്ഗലമ് ഇവ വേണുദണ്ഡധരം സ്ഥിതമ്
അവിടെ, മനോഹരമായ വനംപട്ടയും വെള്ളയാനക്കുരയും ധരിച്ചൊരു സന്യാസി, ഗംഗയെ യജ്ഞോപവീതമായി കെട്ടിയവനായി, കായംമഞ്ഞളും ദണ്ഡവും കൈവശമുള്ളവനായി, ഒരു തപസ്സുവാനെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു.
ഗങ്ഗാനിര്ഝരനിര്ഹ്രാദി ലതാഗൃഹഗതാമരമ് । ഗന്ധര്വഗീതസുഭഗമ് ആമോദിമധുരാനിലമ്
ഗംഗയുടെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, ഇലകളാൽ നിർമ്മിതമായ മന്ദിരങ്ങളിൽ ദേവതകൾ വസിക്കുന്ന, ഗന്ധർവരുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്ന, സുഗന്ധവും മധുരവും നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്ന ആ സ്ഥലം അതീവ മനോഹരമായിരുന്നു.
ഫുല്ലഹേമാമ്ബുജോത്തംസം താരാരത്നവിഭൂഷിതമ് । വ്യോമ്നഃ പാരമ് ഇവ പ്രാപ്തം പിങ്ഗലം മൈരവം ശിരഃ
പൊന്നിനിറമുള്ള താമരപ്പൂക്കൾ അലങ്കാരമായി വിരിഞ്ഞു, നക്ഷത്രങ്ങളും രത്നങ്ങളും ചുറ്റി തിളങ്ങുന്നു, ആ മഞ്ഞളൻ മേരുപർവ്വതം ആകാശത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്കു തന്നെ എത്തിച്ചേരുന്നപോലെയാണ്.
സിതഹരിതപീതപാടലധവലൈര് മണികുസുമരാശിനവരങ്ഗൈഃ । വിധിവിഹിതാമലചിത്രം ലീലാചലമ് അമരയുവതിലോകസ്യ
വെള്ള, പച്ച, മഞ്ഞ, ചുവപ്പ്, ധവളം തുടങ്ങിയ നിറങ്ങളിലുള്ള മനികല്ലുകളും പുഷ്പങ്ങളും കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്ന മനോഹരമായ പടികൾ, അതിവൈഭവത്തോടെ നിർമ്മിതമായ ആ മല, ദേവയുവതികളുടെ കളിസ്ഥലത്തെപ്പോലെ വിശുദ്ധവും അത്ഭുതകരവുമായിരുന്നു.
കുസുമാപൂര്ണകല്പാഭ്രകുന്തലേ തസ്യ മൂര്ധനി । കല്പാഗമ് അഹമ് അദ്രാക്ഷം ശിഖാചക്രമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
അവന്റെ തലയിലൊരുവശം പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ കിരീടംപോലെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. ആ തലയിൽ ഞാൻ കാലചക്രം ഒരു ശിഖാമണിപോലെ ഉയർന്ന് നിലകൊണ്ടത് കണ്ടു.
പുഷ്പരേണ്വഭ്രവലിതം രത്നസ്തബകദന്തുരമ് । ഉത്സേധനിര്ജിതാകാശം ശൃങ്ഗേ ശൃങ്ഗമ് ഇവാര്പിതമ്
അത് പൂക്കളുടെ തൂവലുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, മേഘത്തിന്റെ നിറങ്ങൾ ചേർന്നതും, രത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ മിനുങ്ങുന്നതും, ആകാശത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതുമായിരിന്നു. പർവ്വതം പർവ്വതത്തിന് മുകളിൽ വെച്ചതുപോലെ അതു നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
താരാദ്വിഗുണപുഷ്പൌഘം മേഘദ്വിഗുണപല്ലവമ് । രശ്മിദ്വിഗുണരേണ്വഭ്രം തഡിദ്ദ്വിഗുണപിഞ്ജരമ്
അത് നക്ഷത്രങ്ങളെക്കാൾ കൂടുതലായ പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും, മേഘങ്ങളെക്കാൾ കനത്ത ഇലയാലും, കിരണങ്ങളെക്കാൾ തെളിഞ്ഞ പൊടിയാലും, മിന്നലിനെക്കാൾ തെളിയുന്ന പൊന്നനയാലും ഭാസുരമായിരുന്നു.
സ്കന്ധേഷു കിന്നരീഗീതദ്വിഗുണഭ്രമരീസ്വനമ് । ദോലാലോലാപ്സരോലോകദ്വിഗുണീകൃതസല്ലതമ്
അതിന്റെയരികിലെ കുന്നുകളിൽ കിന്നരീകളുടെ ഗാനത്തേക്കാൾ ഇരട്ടിയിലധികം ഭ്രമരങ്ങളുടെ മുരളി മുഴങ്ങുന്നു. അപ്സരസുകളുടെ തൂങ്ങുന്ന തോട്ടങ്ങൾ ഇരട്ടിയായി പുഷ്ടമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
സിദ്ധഗന്ധര്വസങ്ഘാതദ്വിഗുണാഗ്ര്യവിഹങ്ഗമമ് । രത്നകാന്ത്യച്ഛനീഹാരദ്വിഗുണത്വഗ്വൃതാംശുകമ്
അവിടെ, സിദ്ധരും ഗന്ധർവരും കൂട്ടമായി വന്നിരുന്നെങ്കിലും, അതിലേറെ മനോഹരമായ പക്ഷികൾ അവയെ മറികടന്നു. രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശം അതിലെ ഏറ്റവും നല്ല പാറ്റു വസ്ത്രങ്ങളെ പോലും മങ്ങിച്ചെയ്യുന്നത്രം തിളങ്ങുകയായിരുന്നു.
ചന്ദ്രബിമ്ബസമാശ്ലേഷദ്വിഗുണാഗ്ര്യബൃഹത്ഫലമ് । മൂകസംലീനകല്പാഭ്രദ്വിഗുണീകൃതപര്വകമ്
അവിടത്തെ വലിപ്പമേറിയ പഴങ്ങൾ ചന്ദ്രന്റെ പൂരം ചേർത്തതുപോലെ ഇരട്ടിയധികം ഭംഗിയോടെ തിളങ്ങുന്നു. അവിടത്തെ കുന്നുകൾ, മിണ്ടാതിരിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ മറച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഇരട്ടിയധികം മഹത്തായതായി കാണപ്പെടുന്നു.
സുരസംവലിതസ്കന്ധം പത്ത്രവിശ്രാന്തകിന്നരമ് । നികുഞ്ജകൂജജ്ജീമൂതം കച്ഛസുപ്തസുരാര്ഭകമ്
ദൈവങ്ങൾ അവിടത്തെ മലകളെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; കിന്നരന്മാർ ഇലകളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; കുഞ്ചുകളിൽ മേഘങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു; ഗഹ്വരങ്ങളിൽ ബാലദേവതകൾ ഉറങ്ങുന്നു.
സ്വാകാരവിപുലാന് ഭൃങ്ഗാന് ഉത്സാര്യ വലയസ്വനൈഃ । അപ്സരോഭ്രമരീഭിശ് ച ഗൃഹീതകുസുമാന്തരമ്
അവിടത്തെ വലിയ തവളകൾ പോലെ വലുതായ ഭൃംഗങ്ങൾ, വലയങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഓടിപ്പോകുന്നു; അതേസമയം, അപ്സരസ്സ്-തവളകൾ പൂക്കളെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.