ദ്വാവ് ഏവ കില യത്നോത്ഥൌ ജ്ഞാനയോഗൌ രഘൂദ്വഹ । തത്രോക്തം ഭവതോ ജ്ഞാനമ് അന്തസ്സ്ഥജ്ഞേയനിര്മലമ്
രഘുവംശജ, പരിശ്രമത്തിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന രണ്ടു മാർഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് — ജ്ഞാനയോഗവും യോഗസാധനയും. ഇതിൽ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ജ്ഞാനം അകത്തുള്ള അറിവിന്റെ വസ്തുക്കളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധവും നിർമലവുമാണ്.
പ്രാണാപാനരഥാരൂഢോ ഗൂഢദേഹഗുഹാശയഃ । അനന്തസിദ്ധിദസ് സാധോ യോഗോ ഽയം പ്രോച്യതേ ശൃണു
ശുദ്ധവായുവും അപാനവായുവും എന്ന രഥത്തിൽ കയറി, ശരീരത്തിന്റെ അഗാധ ഗുഹയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ യോഗം, മഹാനായ സദ്ഗുരുവേ, അനന്തമായ സിദ്ധികൾ നൽകുന്നു; ഇതിനെ കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
മുഖാനിലസ്ഫുരണനിരോധസമ്ഭവേ സ്ഥിതിം ഗതേ നൃപസുത ചേതസഃ ക്ഷയേ । സമാഹിതസ്ഥിതിര് ഇഹ യോഗയുക്തിതഃ പരേ പദേ വിഗലിതഭീര് നിവത്സ്യസി
മുഖവായുവിന്റെ ചലനം നിർത്തുമ്പോൾ, മനസ്സ് ശാന്തതയിലേക്കും ലയത്തിലേക്കും എത്തുമ്പോൾ, രാജകുമാരാ, യോഗസമാധിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭയമില്ലാത്തവനായി നീ പരമാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളും.
അസ്തി താവദ് അനന്തസ്യ ഖസ്യ ക്വചിദ് അയം കില । ജഗദ്രൂപഃ പരിസ്പന്ദോ മൃഗതൃഷ്ണാ മരാവ് ഇവ
അനന്തമായ ആകാശം എവിടെയോ നിലനിൽക്കുന്നു; അതിൽ ഈ ലോകം ഒരു തരംഗംപോലെയാണ്, മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃഷ്ണയെപ്പോലെ.
തത്ര കാരണതാം യാതോ ബ്രഹ്മാ കമലസമ്ഭവഃ । സ്ഥിതഃ പിതാമഹത്വേന സൃഷ്ടഭൂതഭരഭ്രമഃ
അവിടെ, കമലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് കാരണമായ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു. സൃഷ്ടിച്ച ജീവികളുടെ ഭാരവും സംരക്ഷണവും ഏറ്റെടുത്ത്, പിതാമഹനായി അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്യാഹം മാനസഃ പുത്രോ വസിഷ്ഠശ് ശ്രേഷ്ഠചേഷ്ടിതഃ । ഋക്ഷചക്രേ ധ്രുവവൃതേ നിവസാമി യുഗം പ്രതി
അവരുടെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുത്രനാണ് ഞാൻ, വസിഷ്ഠൻ, ഏറ്റവും ഉത്തമനായ പ്രവർത്തകനായി. ഞാൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വലയത്തിൽ, ധ്രുവനോടൊപ്പം ഓരോ യുഗത്തിലും പാർക്കുന്നു.
സോ ഽഹം കദാചിദ് ആസ്ഥാനേ സ്വര്ഗേ തിഷ്ഠഞ് ശതക്രതോഃ । ശ്രുതവാന് നാരദാദിഭ്യഃ കഥാം സുചിരജീവിനാമ്
ഒരു സമയത്ത്, സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ സഭയിൽ ഞാൻ പാർക്കുമ്പോൾ, നാരദനും മറ്റു മഹർഷികളും ദീർഘായുസുള്ളവരുടെ കഥകൾ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേട്ടിരുന്നു.
കഥാപ്രസങ്ഗേ കസ്മിംശ്ചിദ് അഥ തത്രാഭ്യുവാച ഹ । ശാതാതപോ നാമ മുനിര് മൌനീ മാനീ മഹാമതിഃ
ആ കഥകളുടെ ഇടയിൽ, അവിടെ ശാന്തനും അഭിമാനിയും മഹാമതിയുമായ ശാതാതപമുനി എന്നൊരു മഹർഷി സംസാരിച്ചു.
മേരോര് ഈശാനകോണസ്ഥപദ്മരാഗമയേ ദിവി । അസ്തി കല്പതരുശ് ശ്രീമാഞ് ശൃങ്ഗേ ചൂഡ ഇതി ശ്രുതഃ
മേറു പർവ്വതത്തിന്റെ ഈശാന്യ ഭാഗത്തെ ആകാശത്തിൽ, പദ്മരാഗം കൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ ഒരു കൽപ്പവൃക്ഷം ഉണ്ട്. അതിനെ ചൂഡ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തസ്യ കല്പതരോര് മൂര്ധ്നി ദക്ഷിണസ്കന്ധകോടരേ । കലധൌതലതാപ്രാന്തേ വിദ്യതേ വിഹഗാലയഃ
ആ കൽപ്പവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ, തെക്കേ ശാഖയുടെ ഒരു പൊക്കിലിൽ, വെള്ളി ലതയുടെ അറ്റത്ത്, പക്ഷികൾക്ക് വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്.
തസ്മിന് നിവസതി ശ്രീമാന് ഭുസുണ്ഡോ നാമ വായസഃ । വീതരാഗോ ബൃഹത്കോശേ ബ്രഹ്മേവ നിജപങ്കജേ
അവിടെ ഭുസുണ്ഡ എന്ന മഹത്വമുള്ള ഒരു കാക്ക വസിക്കുന്നു. ആൾക്കാർക്ക് ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ, വലിയ ജ്ഞാനമുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മാവു തന്റെ താമരയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെയിരിക്കുന്നു.
സ യഥാ ജഗതഃ കോശേ ജീവതീഹ സുരാശ് ചിരമ് । ചിരജീവീ തഥാ സ്വര്ഗേ ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി
ലോകത്തിന്റെ അണ്ടത്തിൽ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ ദീർഘകാലം ജീവിക്കുമോ, അതുപോലെ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ അനേകം കാലം ജീവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, പിന്നെയും ഉണ്ടാകില്ല.
സ ദീര്ഘായുസ് സ നീരോഗസ് സ ശ്രീമാന് സ മഹാമതിഃ । സ വിശ്രാന്തമതിശ് ശാന്തസ് സ കാന്തഃ കാലകോവിദഃ
അവൻ ദീർഘായുസ്സും, രോഗമില്ലാത്തവനും, സമ്പന്നനും, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനും, മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ വിശ്രമിച്ചവനും, ശാന്തനും, സുന്ദരനുമാണ്. കാലത്തിന്റെ ഗതികൾ അറിയുന്ന ജ്ഞാനിയുമാണ്.
സ യഥാ ജീവതി ഖഗസ് തഥേഹ യദി ജീവ്യതേ । തദ് ഭവേജ് ജീവിതം പുംസാം ദീര്ഘം ചാദേയമ് ഏവ ച
ആ പക്ഷി എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ ജീവിച്ചാൽ, മനുഷ്യജീവിതം ദീർഘവും യഥാർത്ഥത്തിൽ മൂല്യമുള്ളതുമാകും.
ഇതി തേന ഭുസുണ്ഡോ ഽസൌ ഭൂയഃപൃഷ്ടേന വര്ണിതഃ । യഥാവദ് ഏവ ദേവാനാം സഭായാം സത്യമൂര്തിനാ
ഇങ്ങനെ, ദേവന്മാരുടെ സഭയിൽ വീണ്ടും ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സത്യമൂർത്തി ഭുസുണ്ടനെ വിശദമായി വിവരിച്ചു.
കഥാവസരസംശാന്താവ് അഥ യാതേ സുരവ്രജേ । ഭുസുണ്ഡവിഹഗം ദ്രഷ്ടുമ് അഹം യാതഃ കുതൂഹലാത്
കഥയുടെ അവസാനം ദേവസംഘം പിരിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭുസുണ്ട പക്ഷിയെ കാണാൻ ഞാൻ കൗതുകത്തോടെ പോയി.
ഭുസുണ്ഡസ് സംസ്ഥിതോ യത്ര മേരോശ് ശൃങ്ഗം തദ് ഉന്നതമ് । സമ്പ്രാപ്തവാന് ക്ഷണേനാഹം പദ്മരാഗമയം ബൃഹത്
അവിടെ, ഭുസുണ്ടൻ വസിക്കുന്ന മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ ഉയർന്ന ശിഖരത്തിൽ, പദ്മരാഗം കൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ ആ വിശാലമായ ശിഖരത്തിലെത്താൻ ഞാൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കഴിച്ചു.
ദ്രുതഗൈരികകാന്തേന തേജസാ വഹ്നിവര്ചസാ । മധ്വാസവരസേനേവ രഞ്ജയന് കകുഭാം ഗണമ്
ദ്രുതഗൈരികത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയും അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെയും അതിന്റെ തേജസ്, ഏറ്റവും നല്ല തേൻപാനിയാൽ നിറയുന്നപോലെ, ആകാശത്തിന്റെ എല്ലാ ദിക്കുകളും അതിനാൽ ചായംകൊണ്ടു.
കല്പാന്തജ്വലനജ്വാലാപിണ്ഡാദ്രിമ് ഇവ സഞ്ചിതമ് । ഇന്ദ്രനീലശിലാധൂമമ് ആലോകാരുണിതാമ്ബരമ്
യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിജ്വാലകൾ കൂമ്പാരമായി കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നപോലെയും, ഇന്ദ്രനീലക്കല്ലിന്റെ പുക കൊണ്ട് ആകാശം ചുവപ്പായി നിറഞ്ഞതുപോലെയും ആ സ്ഥലം തോന്നി.
സര്വേഷാമ് ഏവ രാഗാണാം രാശിമ് അദ്രാവ് ഇവ സ്ഥിതമ് । സര്വസന്ധ്യാഭ്രജാലാനാം ഘനമ് ഏകമ് ഇവാകരമ്
എല്ലാ ചുവന്ന നിറങ്ങളും ഒരുമിച്ചുകൂടിയ കൂമ്പാരമായി, എല്ലാ സന്ധ്യാകാല മേഘങ്ങൾക്കും ഒരേ ഉറവിടംപോലെയും അതു അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉത്ക്രാന്തിം കുര്വതോ മേരോര് ബ്രഹ്മനാഡ്യേവ നിര്ഗതമ് । മൂര്ധാനമ് ആഗതം കാന്തം വാഡവം ജഠരാനലമ്
മേരുപർവതം ഉയർന്ന് വരുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ മുകളിൽ നിന്നു മനോഹരമായും പ്രകാശമുള്ളതുമായ അഗ്നി പുകയുന്ന പോലെ.
സുമേരുവനദേവ്യേവ നവാലക്തകരഞ്ജിതമ് । ലീലയാദാതുമ് ഇന്ദും ഖേ നീതം ഹസ്തം ശിഖാങ്ഗുലിമ്
സുമേരു വനത്തിലെ ദേവി പുതിയ ചുവപ്പു നിറത്തിൽ വിരൽ മുക്കി, ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രനെ കളിയായി പിടിക്കാനായി കൈ ഉയർത്തുന്നതുപോലെ.
ജ്വാലാഭിര് ഇവ മാലാഭിര് അരുണാഭിഃ പയോമുചാമ് । ഖം ഗന്തുമ് ഇവ സസ്പന്ദം ശൈലസ്ഥമ് ഇവ വാഡവമ്
ചുവപ്പു ജ്വാലകളുടെ ഹാരമോ, പർവതത്തിൽ കത്തുന്ന തീപോലെയോ, ആ അഗ്നി ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ തയാറെടുക്കുന്നതുപോലെ വിറയലോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
താരാസ് സ്പ്രഷ്ടുമ് ഇവാകാശമ് അങ്ഗുലീഭിര് ഇവാശ്രിഭിഃ । കചദംശുനഖാഗ്രാഭിഃ പരിചുമ്ബദ് ഇവോന്നതമ്
നക്ഷത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രകാശമുള്ള വിരലുകൾ കൊണ്ട് ആകാശത്തെ തൊടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയും, അവരുടെ മുടിയുടെയും നഖങ്ങളുടെയും അറ്റങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉയർന്ന പർവതശിഖരം സ്നേഹത്തോടെ തഴുകുന്നതുപോലെയും.
കചദ്രത്നശിലാശ്വഭ്രം ഭാസ്വത്കനകകന്ദരമ് । സരത്കുസുമരേണ്വഭ്രം ഭ്രമദ്വിദ്യാധരാമരമ്
അവിടെ സുതാരമായ പാറകളും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഗുഹകളും പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്ന ഗുഹകളും പുഷ്പരേണു നിറഞ്ഞ മലവെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ദേവതകൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനോഹരമായ സ്ഥലവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ക്വണദ്വംശലസദ്വാതം നൃത്യദ്രത്നലതാങ്ഗനമ് । ഗര്ജജ്ജീമൂതമുരജം ഭൂഭൃതോ നാട്യമണ്ഡപമ്
അവിടെ കാട്ടിലൂടെയുള്ള ഇളംകാറ്റ് മൂങ്ങിലുകളിൽ സംഗീതം പാടുന്നതുപോലെ, രത്നലതകളെപ്പോലെയുള്ള യുവതികൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഇടിമേഘങ്ങൾ മൃദംഗം പോലെ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, ആ മല തന്നെ ഒരു നാട്യവേദിയായി മാറിയിരുന്നു.
ഹസത്കുസുമഗുച്ഛാഢ്യം ധ്വനത്ഷട്പദപേടകമ് । ദന്തതാലം ദലാവല്യാ പരിഹാസാദ് ഇവ സ്ഫുടമ്
പൂക്കളുടെ ചിരിച്ചുമുളരുന്ന കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; തേനീച്ചകൾ മധുരമായി ഗാനം പാടുന്നു; ഇലകൾ പരസ്പരം തട്ടിപ്പിടിച്ച് കളിയോടെ കൈയടിക്കുന്നതുപോലെ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ദോലാലോലാപ്സരോവൃന്ദമ് ഉദ്ദാമമദമന്മഥമ് । ശിലാവിശ്രാന്തവിബുധം മിഥുനാശ്രിതകന്ദരമ്
വള്ളികളിൽ ആപ്സരസികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ആടിക്കളിച്ചു; അവർ പ്രണയത്തിലും ആനന്ദത്തിലും മുഴുകിയിരുന്നു. ദേവതകൾ പാറകളിൽ വിശ്രമിച്ചു; ദമ്പതികൾ ഗുഹകളിൽ ആശ്രയം തേടി.
വരാമ്ബരാജിനം ശുഭ്രം ഗങ്ഗായജ്ഞോപവീതി ച । താപസം പിങ്ഗലമ് ഇവ വേണുദണ്ഡധരം സ്ഥിതമ്
അവിടെ, മനോഹരമായ വനംപട്ടയും വെള്ളയാനക്കുരയും ധരിച്ചൊരു സന്യാസി, ഗംഗയെ യജ്ഞോപവീതമായി കെട്ടിയവനായി, കായംമഞ്ഞളും ദണ്ഡവും കൈവശമുള്ളവനായി, ഒരു തപസ്സുവാനെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു.
ഗങ്ഗാനിര്ഝരനിര്ഹ്രാദി ലതാഗൃഹഗതാമരമ് । ഗന്ധര്വഗീതസുഭഗമ് ആമോദിമധുരാനിലമ്
ഗംഗയുടെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, ഇലകളാൽ നിർമ്മിതമായ മന്ദിരങ്ങളിൽ ദേവതകൾ വസിക്കുന്ന, ഗന്ധർവരുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്ന, സുഗന്ധവും മധുരവും നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്ന ആ സ്ഥലം അതീവ മനോഹരമായിരുന്നു.