കാലചക്രേ വഹത്യ് അസ്മിംസ് തതോ വിഗലിതേ ക്രമേ । പ്രത്യഹം ഭോജനപരേ ജനേ ശാല്യര്ജനോന്മുഖേ
ഇവിടെ കാലചക്രം മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, ക്രമം അപ്രഭാവം ആകുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ ദിവസേന ഭക്ഷണത്തിൽ മാത്രം ലയിച്ച് നെല്ല് കൃഷിയിൽ മുഴുകുന്നു.
ദ്വന്ദ്വാനി സമ്പ്രവൃത്താനി വിഷയാര്ഥം മഹീഭുജാമ് । ദണ്ഡ്യതാം സമ്പ്രയാതാനി ഭൂതാനി ഭുവി ഭൂരിശഃ
ഭോഗസാധനങ്ങൾക്കായി രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; ഭൂമിയിൽ അനേകം ജീവികൾ ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയരാകുന്നു.
തതോ യുദ്ധം വിനാ ഭൂപാ മഹീം പാലയിതും ക്രമാത് । അസമര്ഥാസ് തദ് ആയാതാഃ പ്രജാഭിസ് സഹ ദീനതാമ്
അതിനുശേഷം, യുദ്ധം കൂടാതെ ഭൂമി ഭരിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ, അവരുടെ പ്രജകളോടൊപ്പം ദു:ഖത്തിലേക്ക് വീണു.
തേഷാം ദൈന്യാപനോദാര്ഥം സമ്യക്സൃഷ്ടിക്രമായ ച । തതോ ഽസ്മദാദിഭിഃ പ്രോക്താ മഹത്യോ ജ്ഞാനദൃഷ്ടയഃ
അവരുടെ ദു:ഖം മാറ്റാനും സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം ശരിയായി നിലനിര്ത്താനും ഞങ്ങൾ പോലുള്ളവർ മഹത്തായ ജ്ഞാനദർശനങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു.
അധ്യാത്മവിദ്യാ തേനേയം പൂര്വം രാജസു വര്ണിതാ । തദനു പ്രസൃതാ ലോകേ രാജവിദ്യേത്യ് ഉദാഹൃതാ
ഇങ്ങനെ ഈ ആത്മവിദ്യ ആദ്യം രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ലോകത്ത് വ്യാപിച്ചു രാജവിദ്യ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
രാജവിദ്യാ രാജഗുഹ്യമ് അധ്യാത്മഗ്രന്ഥമ് ഉത്തമമ് । ജ്ഞാത്വാ രാഘവ രാജാനഃ പരാം നിര്ദുഃഖതാം ഗതാഃ
രാജവിദ്യ, രാജഗുഹ്യം, അത്യുത്തമമായ ആത്മഗ്രന്ഥം — ഇവയെ മനസ്സിലാക്കി, രാഘവ, രാജാക്കന്മാർ പരമമായ ദുഃഖമുക്തി നേടി.
അഥ രാജസ്വ് അതീതേഷു ബഹുഷ്വ് അമലകീര്തിഷു । അസ്മാദ് ദശരഥാദ് രാമ ജാതോ ഽദ്യ ത്വമ് ഇഹാവനൌ
ഇപ്പോൾ അനേകം നിർമലകീര്ത്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാർ കഴിഞ്ഞശേഷം, ദശരഥനിൽ നിന്ന് നീ, രാമ, ഈ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
തവ ചാതിപ്രസന്നേ ഽസ്മിഞ് ജാതം മനസി പാവനമ് । നിര്നിമിത്തമ് ഇദം ചാരു വൈരാഗ്യമ് അരിമര്ദന
നിന്റെ അത്യന്തം വിശുദ്ധവും സന്തുഷ്ടവുമായ മനസ്സിൽ, കാരണമില്ലാതെ ഈ മനോഹരമായ വൈരാഗ്യം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു, ശത്രുനാശകാ.
സര്വസ്യൈവ ഹി ഭവ്യസ്യ സാധോര് അപി വിവേകിനഃ । നിമിത്തപൂര്വം വൈരാഗ്യം ജായതേ രാമ രാജസമ്
എല്ലാ സദ്ഭവനുള്ള, വിവേകമുള്ള നല്ലവർക്കും, രാമ, സാധാരണയായി വൈരാഗ്യം ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ ഉണരുന്നു; അതാണ് രാജസമായത്.
ഇദം ത്വ് അപൂര്വമ് ഉത്പന്നം ചമത്കാരകരം സതാമ് । തവാനിമിത്തം വൈരാഗ്യം സാത്ത്വികം സ്വവിവേകജമ്
പക്ഷേ, നിനക്കിൽ ഉദിച്ച ഈ വൈരാഗ്യം അത്യപൂർവവും സത്സജ്ജനരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതും ആണു. നിന്റെ വൈരാഗ്യം കാരണമില്ലാത്തതും, ശുദ്ധവും, നിന്റെ സ്വന്തം വിവേകത്തിൽ നിന്നുമുള്ളതുമാണ്.
ബീഭത്സം വിഷമം ദൃഷ്ട്വാ കോ നാമ ന വിരജ്യതേ । സതാം തൂത്തമവൈരാഗ്യം വിവേകാദ് ഏവ ജായതേ
അശുദ്ധവും അന്യായവുമായ കാര്യങ്ങൾ കണ്ടാൽ ആരാണ് വിരക്തനാകാത്തത്? എന്നാൽ സത്യസന്ധരായവർക്കു ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വിരക്തി ഉണരുന്നത് വിവേകത്തിലൂടെ മാത്രമാണ്.
തേ മഹാന്തോ മഹാപ്രജ്ഞാ നിമിത്തേന വിനൈവ ഹി । വൈരാഗ്യം ജായതേ യേഷാം ത ഏവാമലമാനസാഃ
പ്രപഞ്ചത്തിലെ മഹത്തായ ജ്ഞാനികൾക്ക് പുറം കാരണങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ വിരക്തി ഉണരുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവർക്കാണ് സത്യത്തിൽ നിർമലമായ മനസ്സ്.
സ്വവിവേകചമത്കാരപരാമര്ശവിരക്തയാ । രാജതേ ഹി ധിയാ ജന്തുര് യുവേവ വനമാലയാ
സ്വന്തം വിവേകത്തിന്റെ അത്ഭുതം കൊണ്ടും വിരക്തിയുടെ സ്പർശം കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധിയുള്ള ജീവി, കാട്ടുപൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച യുവാവിനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
പരാമൃശ്യ വിവേകേന സംസാരരചനാമ് ഇമാമ് । വിരാഗം യേ ഽധിഗച്ഛന്തി ത ഏവ പുരുഷോത്തമാഃ
ഈ ലോകത്തിന്റെ ഘടനയെ വിവേകത്തോടെ ആലോചിച്ച് വിരക്തി നേടുന്നവരാണ് മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതർ.
സ്വവിവേകവശാദ് ഏവ വിചാര്യേദം പുനഃ പുനഃ । ഇന്ദ്രജാലം പരിത്യാജ്യം സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ബലാത്
സ്വന്തം വിവേകത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ മായയെ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിച്ച്, പുറത്തും ഉള്ളിലും അതിനെ ശക്തിയായി ഉപേക്ഷിക്കണം.
ശ്മശാനമ് ആപദം ദൈന്യം ദൃഷ്ട്വാ കോ ന വിരജ്യതേ । തദ് വൈരാഗ്യം പരം ശ്രേയസ് സ്വതോ യദ് അഭിജായതേ
ശ്മശാനം, ദുരന്തം, ദു:ഖം എന്നിവ കണ്ടാൽ ആരാണ് വിരക്തനാകാത്തത്? എന്നാൽ സ്വയം ഉണരുന്ന വിരക്തിയാണു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മംഗളം.
അകൃത്രിമവിരാഗസ് ത്വം മഹത്താമ് അലമ് ആഗതഃ । യോഗ്യോ ഽസി ജ്ഞാനസാരസ്യ ബീജസ്യേവ മൃദുസ്ഥലമ്
നിസ്സ്വാർത്ഥമായ വിരക്തിയും സത്യമായ മഹത്വവും നിനക്കുണ്ട്; വിത്തിനായി മൃദുവായ നിലം എങ്ങനെ അനുയോജ്യമായോ, അങ്ങനെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരത്തിന് നീ യോജ്യനാണ്.
പ്രസാദാത് പരമേശസ്യ നാഥസ്യ പരമാത്മനഃ । ത്വാദൃശസ്യ ശുഭാ ബുദ്ധിര് വിവേകമ് അനുധാവതി
പരമാത്മാവായ പരമേശ്വരന്റെ കൃപയാൽ, നിനക്കുപോലുള്ളവരിൽ ശുഭമായ ബുദ്ധി വിവേകത്തെ പിന്തുടരുന്നു.
ക്രിയാക്രമേണ മഹതാ തപസാ നിയമേന ച । ദാനേന തീര്ഥയാത്രാഭിശ് ചിരകാലവിവേകതഃ
വലിയ പരിശ്രമം, കഠിനമായ തപസ്സ്, നിയന്ത്രണം, ദാനം, തീർത്ഥയാത്രകൾ, ദീർഘകാലം വിവേകത്തോടെ ആലോചനം എന്നിവയിലൂടെ—
ദുഷ്കൃതേ ക്ഷയമ് ആപന്നേ പരമാര്ഥവിചാരണേ । കാകതാലീയയോഗേന ബുദ്ധിര് ജന്തോഃ പ്രവര്തതേ
ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, പരമാർത്ഥത്തിൽ ആലോചന ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, കാക്കയും താളപ്പഴവും പോലെ യാദൃശ്ചികമായ സംഗമത്തിൽ, ഒരു ജീവിയിൽ വിവേകം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
ക്രിയാപരാസ് താവദ് അലം ചക്രാവൃത്തിഭിര് ആദൃതാഃ । ഭ്രമന്തീഹ ജനാ യാവന് ന പശ്യന്തി പരം പദമ്
പരമാവസ്ഥ കാണുന്നതുവരെ, ജനങ്ങൾ പ്രവൃത്തികളിൽ മുഴുകി, ഈ അനന്തമായ ചക്രത്തിൽ തിരിഞ്ഞുനടക്കുന്നു.
യഥാഭൂതമ് ഇമം ദൃഷ്ട്വാ സംസാരം തന്മയീം ധിയമ് । പരിത്യജ്യ പരം യാന്തി നിരാലാനാ ഗജാ ഇവ
ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ കാണുകയും, അതിൽ ലയിച്ച മനസ്സിനെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നവർ, ആസ്വാദനമില്ലാതെ ആ ബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ ആനകൾപോലെ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
വിഷമേയമ് അനന്തേഹാ രാമ സംസാരസംസൃതിഃ । ദേഹമുക്താ മഹാതന്തുര് വിനാ ജ്ഞാനം ന നശ്യതി
രാമാ, ഈ ദുഷ്കരവും അവസാനമില്ലാത്ത ലോകജീവിതത്തിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റ് ശരീരം വിട്ടുവിട്ടാലും അറിവില്ലാതെ അവസാനിക്കില്ല. അതൊരു വലിയ വലപോലെയാണ്.
ജ്ഞാനയുക്തിപ്ലവേനൈവ സംസാരാബ്ധിം സുദുസ്തരമ് । മഹാധിയസ് സമുത്തീര്ണാ നേതരേണ രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവർ മാത്രം അറിവിന്റെയും വിവേകത്തിന്റെയും തുണയോടെ ഈ കടന്നുപോകാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ലോകസമുദ്രം കടക്കുന്നു; മറ്റെന്തിനാലും കഴിയില്ല.
താമ് ഇമാം ജ്ഞാനയുക്തിം ത്വം സംസാരാമ്ഭോധിതാരിണീമ് । ശൃണുഷ്വാവഹിതോ ബുദ്ധ്യാ നിത്യാവഹിതയാനയാ
ലോകസമുദ്രം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഈ അറിവിന്റെയും വിവേകത്തിന്റെയും മാർഗം നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, എന്നും അങ്ങനെ ശ്രദ്ധയോടെ മുന്നോട്ട് പോവണം.
യസ്മാദ് അനന്തസംരമ്ഭാ ജഗതോ ദുഃഖരീതയഃ । ചിരായാന്തര് ദഹന്ത്യ് ഏതാ വിനാ യുക്തിമ് അനിന്ദിത
അനന്തമായ ശ്രമങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ലോകത്തിന്റെ ദു:ഖതരംഗങ്ങൾ, ശരിയായ വിവേകം ഇല്ലെങ്കിൽ, നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ഉള്ളിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കും, നിന്ദയില്ലാത്തവനേ.
ശീതവാതാതപാദീനി ദ്വന്ദ്വദുഃഖാനി രാഘവ । ജ്ഞാനയുക്തിം വിനാ കേന സഹ്യതാം യാന്തി സാധുഷു
രാഘവാ, തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവയെന്ന ഇരട്ടദു:ഖങ്ങൾ അറിവിന്റെയും വിവേകത്തിന്റെയും സഹായം ഇല്ലാതെ ജ്ഞാനികൾ എങ്ങനെ സഹിക്കും?
ആപതന്തി പ്രതിപദം യഥാകാലം ദഹന്തി ച । ദുഃഖചിന്താ നരം മൂഢം തൃണമ് അഗ്നിശിഖാ ഇവ
ദു:ഖവും ഉത്കണ്ഠയും അജ്ഞാനിയെയെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും നേരത്തെ തന്നെ ആക്രമിച്ച് കത്തിച്ചുകളയും; പുല്ലിനെ അഗ്നിശിഖ കത്തിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രാജ്ഞം വിജ്ഞാതവിജ്ഞാനം സമ്യഗ്ദര്ശിനമ് ആധയഃ । ന ദഹന്തി വനം വര്ഷദബ്ദമ് അഗ്നിശിഖാ ഇവ
സത്യജ്ഞാനവും ശരിയായ ദർശനവും ഉള്ള ജ്ഞാനിക്ക് ദു:ഖങ്ങൾ കത്തിക്കളയാൻ കഴിയില്ല; ഒരു വർഷം മുഴുവൻ മഴയിൽ നനഞ്ഞ കാടിനെ തീ കത്തിക്കളയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ആധിവ്യാധിപരാവര്തേ സംസാരമരുമാരുതേ । ക്ഷുഭിതേ ഽപി ന തത്ത്വജ്ഞോ ഭജ്യതേ കല്പവൃക്ഷവത്
ദു:ഖവും രോഗവും നിറഞ്ഞ ഈ ലോകമെന്ന മരുഭൂമിയിലെ കാറ്റിൽ എത്രയൊക്കെ ഇളകിയാലും സത്യത്തെ അറിയുന്നവൻ കുലുങ്ങുകയോ തകർന്നുപോകുകയോ ചെയ്യില്ല; ആഗ്രഹം നിറക്കുന്ന വൃക്ഷംപോലെ.