പരിജ്ഞായ പരിത്യാഗോ വാസനാനാം യ ഉത്തമഃ । സത്താസാമാന്യരൂപത്വം തത് കൈവല്യപദം വിദുഃ
വാസനകളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമമായ വെടിപ്പു്. അതാണ് സത്യത്തിന്റെ ഏകത്വാവസ്ഥയും മോക്ഷപദവിയും.
വിചാര്യാര്യൈസ് സഹാലോക്യ ശാസ്ത്രാണ്യ് അധ്യാത്മഭാവനാത് । സത്താസാമാന്യനിഷ്ഠത്വം യത് തദ് ബ്രഹ്മ പരം വിദുഃ
മനസ്സിലാക്കാനും ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കാനും ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ശാസ്ത്രങ്ങള് ആലോചിച്ച് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനസത്തയില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് അതാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു.
അന്തസ് സുപ്താ സ്ഥിതാ മന്ദാ യത്ര ബീജ ഇവാങ്കുരഃ । വാസനാ തത് സുഷുപ്തത്വം വിദ്ധി ജന്മപ്രദം പുനഃ
അകത്തായി ശാന്തമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാസന, വിത്തിനുള്ളിലെ മുളപോലെ, സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് സുഷുപ്തി, അതു തന്നെ വീണ്ടും ജന്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നു അറിക.
അന്തസ് സംലീനമനനം പരിതസ് സുപ്തവാസനമ് । സുഷുപ്തം ജഡധര്മാപി ജന്മദുഃഖശതപ്രദമ്
അകത്തുള്ള ചിന്തകള് പൂര്ണമായി ലയിക്കുകയും ചുറ്റും ഉറക്കത്തിന്റെ വാസനയേറി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ് സുഷുപ്തി. അതിന് ജഡത്വം ഉണ്ടാകുകയും, അനേകം ജന്മദുഃഖങ്ങള് നല്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാവരാദയ ഏതേ ഹി സമസ്താ ജഡധര്മിണഃ । സുഷുപ്തപദമ് ആരൂഢാ ജന്മയോഗ്യാഃ പുനഃ പുനഃ
അചഞ്ചലങ്ങളായവരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാം ജഡസ്വഭാവമുള്ളവരാണ്; ഇവർ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ നിലയിൽ പ്രവേശിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കാൻ യോഗ്യരാകുന്നു.
യഥാ ബീജേഷു പുഷ്പാണി മൃദോ രാശൌ യഥാ ഘടാഃ । തഥാന്തസ് സംസ്ഥിതാസ് സാധോ സ്ഥാവരേഷു സ്വവാസനാഃ
വിത്തുകളിൽ പൂക്കൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും, മണ്ണിന്റെ കൂമ്പാരത്തിൽ കലശങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മഹാനേ, അചഞ്ചലജന്തുക്കളിൽ അവരുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ അകത്തൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യത്രാസ്തി വാസനാബീജം തത് സുഷുപ്തം ന സിദ്ധയേ । നിര്ബീജാ വാസനാ യത്ര തത് തുര്യം സിദ്ധിദം സ്മൃതമ്
എവിടെയെങ്കിലും സ്വഭാവത്തിന്റെ വിത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ആഴമുള്ള ഉറക്കമാണ്, അതിൽ പരിപൂർണ്ണതയില്ല; സ്വഭാവത്തിന് വിത്തില്ലാത്തിടം, അതാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ, അതാണ് സിദ്ധി നൽകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
വാസനായാസ് തഥാ വഹ്നേര് ഋണവ്യാധിദ്വിഷാമ് അപി । സ്നേഹവൈരവിഷാണാം ച ശേഷസ് സ്വല്പോ ഽപി ബാധതേ
സ്വഭാവത്തിന്റെ ചെറിയ ശേഷിപ്പു പോലും, അഗ്നി, കടം, രോഗം, വൈരാഗ്യം, വിഷം എന്നിവ പോലെ, ഒരാളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുകയും ദുഃഖിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിര്ദഗ്ധവാസനാബീജസ് സത്താസാമാന്യരൂപവാന് । സദേഹോ വാ വിദേഹോ വാ ന ഭൂയോ ദുഃഖഭാഗ് ഭവേത്
ആശയുടെ വിത്തുകൾ മുഴുവനും കത്തിച്ചവനും, സത്ത്വത്തിന്റെ സാരമായ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ശരീരത്തോടെയോ ശരീരമില്ലാതെയോ ആയിരിക്കട്ടെ, ഇനിയും ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല.
ചിച്ഛക്തിര് വാസനാബീജരൂപിണീ സ്വാപധര്മിണീ । സ്ഥിതാ രസതയാ നിത്യം സ്ഥാവരാദിഷു വസ്തുഷു
ചൈതന്യശക്തി, ആശയുടെ വിത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, തനിക്കു താനായ സ്വഭാവത്തിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു—അചഞ്ചലമായതിൽ നിന്നും ചഞ്ചലമായതിലേക്കുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും അതിന്റെ സാരമായി.
ബീജേഷൂല്ലാസരൂപേണ ജാഡ്യേന ജഡരൂപിഷു । ദ്രവേഷു ദ്രവഭാവേന കാഠിന്യേനേതരേഷു ച
വിത്തുകളിൽ അതു മുളയ്ക്കാനുള്ള ശേഷിയായി, ജഡ വസ്തുക്കളിൽ ജഡത്വമായി, ദ്രവ്യങ്ങളിൽ ദ്രവത്വമായി, മറ്റുള്ളവയിൽ കഠിനത്വമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഭസ്മന്യ് അഥാദിത്യരുചൌ പാംസുഷ്വ് അപ്യ് അണുരൂപിണീ । അസിതേഷു തലസ്ഥിത്യാ ശിതധാരതയാസിഷു
ചാരിൽ അതു സൂക്ഷ്മതയായി, സൂര്യപ്രഭയിൽ പ്രകാശമായി, പൊടിയിൽ ചെറുതായി, ഇരുണ്ടതിൽ അടിത്തട്ടിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി, വാളുകളിൽ മൂർച്ചയായി പ്രകടമാകുന്നു.
ആത്മശക്തിഃ പദാര്ഥേഷു ഘടാവടപടാദിഷു । സര്വത്ര സത്താസാമാന്യം രൂപമ് ആശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി
ആത്മാവിന്റെ ശക്തി കൂഴ, ഗുഹ, തുണി മുതലായ വസ്തുക്കളിൽ എല്ലായിടത്തും ഒരേ നിലയിലുള്ള സത്ത്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇതീയമ് അഖിലാം ദൃശ്യദശാമ് ആദായ സംസ്ഥിതാ । യഥാ ഘനപടാ പ്രാവൃഡ് അമ്ബരാലമ്ബിനീ തഥാ
ഇങ്ങനെ ഈ ദൃശ്യലോകം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത്, അതു മഴക്കാലത്തിൽ ആകാശത്ത് തൂങ്ങിയിരിക്കുന്ന കനത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വരൂപമ് അസ്യാശ് ചൈവൈതത് കഥിതം പ്രവിചാരിതമ് । അസര്വം സര്വതോ വ്യാപി സദ് ഇവാസന്മയാത്മകമ്
ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുകയും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തു; എല്ലാം അല്ലെങ്കിലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സത്ത്വംപോലെയും ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപമായും.
ആത്മദൃഷ്ടിര് അദൃഷ്ടൈഷാ സംസൃതിഭ്രമദായിനീ । ദൃഷ്ടാ സതീ സമഗ്രാണാം ദുഃഖാനാം ക്ഷയകാരിണീ
ആത്മാവിന്റെ ഈ ദർശനം, കാണപ്പെടാതിരുന്നാൽ, സംസാരത്തിൽ അലയുന്ന കാരണമാകുന്നു; അതു സത്യമായി കാണുമ്പോൾ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
അസ്യാസ് ത്വ് അദര്ശനം യത് തദ് അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । അവിദ്യാ ഹി ജഗദ്ധേതുസ് തതസ് സര്വം പ്രവര്തതേ
ഇതിന്റെ അനുഭവം ഇല്ലാത്തതിനെ ജ്ഞാനികൾ അജ്ഞാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അജ്ഞാനമാണ് ലോകത്തിന്റെ കാരണം, അതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദിക്കുന്നത്.
അവിദ്യാ രൂപരഹിതാ യാവദ് ഏവാവലോക്യതേ । താവദ് ഏവ ഗലത്യ് ആശു തുഹിനാണുര് യഥാതപേ
രൂപമില്ലാത്ത അജ്ഞാനം നമ്മൾ കാണുന്നത്ര സമയം മാത്രം നിലനിൽക്കും; പനിനീര് തുള്ളി വെളിച്ചത്തില് വേഗം ഉരുകുന്നതുപോലെ അതും അപ്രത്യക്ഷമാകും.
യഥാ നരോ ഗലന്നിദ്രോ യാവത് കലനയാ മനാക് । വിമൃശത്യ് ആശയം താവന് നിദ്രാ തസ്യ വിലീയതേ
ഒരു മനുഷ്യന് ഉറക്കം വരുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ അല്പം പോലും ആലോചിച്ചാൽ, അവന്റെ ഉറക്കം അങ്ങിനെ അകന്നുപോകും.
തഥാ കീദൃഗ് അവസ്ത്വ് ഏതദ് ഇതി യാവദ് വികല്പ്യതേ । അവിദ്യാ ക്ഷീയതേ താവദ് ആലോകേനാന്ധതാ യഥാ
ഇത് എങ്ങനെയുള്ള അസത്യമാണ് എന്ന് ഒരാൾ അന്വേഷിക്കുന്നതുവരെ, അജ്ഞാനം കുറയുന്നു; വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ ഇരുണ്ടുപോവുന്നത് പോലെ.
ദീപഹസ്തോ യദാഭ്യേതി തമോരൂപദിദൃക്ഷയാ । തദാ ഗലതി തത് സര്വം തമസ് താപേ ഘൃതം യഥാ
ഒരു വിളക്കുമായി ഇരുണ്ടിടം കാണാനായി ഒരാൾ അടുത്താൽ, ആ ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകറ്റപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ചൂടിൽ നെയ്യ് ഉരുകുന്നതുപോലെയാണ്.
ന തു സംലക്ഷ്യതേ ദീപൈസ് തമസോ രൂപനിശ്ചയഃ । ഉദേതി കേവലം ധ്വാന്തധ്വംസോ വിമലമൂര്തിമാന്
വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് ഇരുണ്ടതിന്റെ രൂപം കാണാൻ കഴിയില്ല; അവിടെ വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ ഇരുണ്ടത് അകന്നതിന്റെ ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം മാത്രം കാണാം.
ഏവമ് ആലോക്യമാനൈഷാ ക്വാപി യാതി പലായതേ । അസദ്രൂപാ ഹ്യ് അവസ്തുത്വം ദൃശ്യതേ ഽസ്യാ വിചാരണാത്
ഇങ്ങനെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അതു എവിടെയോ ഒളിച്ചുപോകുന്നു; കാരണം, അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല, വസ്തുതയില്ലെന്നതാണു അന്വേഷിച്ചാൽ മനസ്സിലാവുന്നത്.
ആലോക ആഗതേ യാദൃഗ് യദ് യത് തദ് ദൃശ്യതേ തഥാ । അവസ്തുത്വേ ത്വ് അവിദ്യായാസ് ത്വ് അവസ്തുത്വം പ്രതീയതേ
വെളിച്ചം വന്നാൽ, കാണുന്നതെല്ലാം അതുപോലെ തന്നെ കാണാം; എന്നാൽ അജ്ഞാനത്തിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല, അതിന് വസ്തുതയില്ലെന്നു മനസ്സിലാവുന്നു.
യാവന് നാലോക്യതേ താവന് ന കിഞ്ചിദ് അപി ദൃശ്യതേ । ആലോക്യതേ യഥാ യദ് യത് തത് തഥാ പ്രതിപദ്യതേ
ഒന്നും കാണപ്പെടാത്തതുവരെ ഒന്നും കാണുന്നില്ല; എന്താണ് കാണപ്പെടുന്നത്, അതു അതുപോലെയാണ് മനസ്സിലാവുന്നത്.
രക്തമാംസാസ്ഥിയന്ത്രേ ഽസ്മിന് കസ് സ്യാമ് അഹമ് ഇതി സ്വയമ് । യാവദ് വിചാര്യതേ താവത് സര്വമ് ആശു പ്രലീയതേ
ഈ മാംസം, രക്തം, അസ്ഥി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള ശരീരത്തിൽ 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന് ആലോചിക്കുമ്പോൾ, ആ അന്വേഷണമുണ്ടായിരിക്കുന്നതുവരെ എല്ലാം വേഗത്തിൽ ലയിച്ചുപോകുന്നു.
ആദ്യന്തയോര് അസദ്രൂപേ നൂനം പരിഹൃതേ ഹൃദഃ । സര്വസ്മിന്ന് ഏവ യശ് ശേഷസ് തമ് അവിദ്യാക്ഷയം വിദുഃ
ആദിയും അന്തവും അസത്യമായതാണെന്ന് ഹൃദയം ഉറപ്പായി വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, എല്ലായിടത്തും ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് അജ്ഞാനത്തിന്റെ നാശം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തന് നകിഞ്ചിച് ച കിഞ്ചിച് ച യത് സത് തദ് ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് । തദ് വസ്തു തദ് ഉപാദേയം തദ് അവിദ്യാനിവര്തനമ്
ഒന്നുമല്ലാത്തതും ഒന്നായതും, യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം; അതാണ് സത്യം, അതാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്, അതാണ് അജ്ഞാനം നീക്കുന്നത്.
സ്വരൂപം നാമ്ന ഏവാസ്യാ ജ്ഞായതേ നിസ്സ്വഭാവകമ് । ന ഹി ജിഹ്വാഗതസ്യേക്ഷോസ് സ്വാദോ ഽന്യസ്മാത് പ്രതീയതേ
ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പേരിലൂടെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, അതിന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സങ്കല്പമോ അർത്ഥമോ ഇല്ല. നാവിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന രുചി മറ്റൊന്നിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
നാവിദ്യാ ക്വചിദ് അപ്യ് അസ്തി ബ്രഹ്മൈവേദമ് അഖണ്ഡിതമ് । സദസത്കലനാസ്ഫാരമ് അശേഷം യേന മണ്ഡിതമ്
അജ്ഞാനം എവിടെയും ഇല്ല; ഈ അഖണ്ഡമായ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് എല്ലാം. സതും അസതും എന്ന ധാരണകളുടെ കളിയാലാണ് അതു മുഴുവനും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.