അപരിജ്ഞാത ആത്മൈവ ഭ്രമതാം സമുപാഗതഃ । ജ്ഞാത ആത്മത്വമ് ആയാതി സീമാന്തം സര്വസംവിദാമ്
ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയപ്പെടാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കിടയിൽ അത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, എല്ലാ ബോധത്തിന്റെയും അതിരിൽ എത്തുന്നു.
അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ചിച് ചേത്യമലമാലിതാ । ചേത്യാതീതാച്ഛതാമ് ഏതി സര്വോപാധിവിവര്ജിതാ
ലോകത്തിൽ അജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നത് ചൈതന്യത്തിലും അതിന്റെ വിഷയങ്ങളിലും വരുന്ന മലിനതിയാണ്. അതിനെ അതിജയിച്ചാൽ, എല്ലാ ഉപാധികളുമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ തെളിച്ചം ലഭിക്കുന്നു.
ചിത്തമാത്രം ഹി പുരുഷസ് തസ്മിന് നഷ്ടേ ന നശ്യതി । സ്ഥിതേ തിഷ്ഠതി നാത്മായം ഘടേ സതി യഥാമ്ബരമ്
മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ എന്നതിന്റെ സാരാംശം. മനസ്സ് ഇല്ലാതായാൽ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നില്ല. മനസ്സ് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ആത്മാവ് നശിക്കുന്നതല്ല, ഒരു മൺചട്ടി പൊട്ടിയാലും അതിലെ ആകാശം നശിക്കാത്തതുപോലെ.
ഗച്ഛന് പശ്യതി ഗച്ഛന്തം സ്ഥിതം തിഷ്ഠഞ് ശിശുര് യഥാ । ഭാനുമ് ഏവമ് ഇദം ചേതഃ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആകുലമ്
ഒരു കുട്ടി സൂര്യൻ ചലിക്കുമ്പോൾ ചലിക്കുന്നതും നിൽക്കുമ്പോൾ നിൽക്കുന്നതും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വയം അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അശാന്തമായതും ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ ശാന്തമായതും അനുഭവിക്കുന്നു.
കോശകാരവദ് ആത്മാനം വാസനാനനതന്തുഭിഃ । വേഷ്ടയംശ് ചൈവ ചേതോ ഽന്തര് ബാലത്വാന് നാവബുധ്യതേ
ഒരു ഇലഞ്ഞിപ്പുഴു തനിക്കു തന്നെ തനതായ നൂലുകളാൽ ചുറ്റുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വന്തം വാസനകളുടെ നൂലുകളിൽ തന്നെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബാലത്വം കൊണ്ടു അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
മൌര്ഖ്യമ് അത്യന്തഘനതാമ് ആഗതം സദവസ്ഥിതമ് । സ്ഥാവരാദിതനും പ്രാപ്തം കീദൃശം ഭവതി പ്രഭോ
പരമമായ അജ്ഞാനം വളരെ ദൃഢമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് സ്താവരാദികളുടെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ അതിന്റെ അവസ്ഥ എങ്ങനെയാകും, പ്രഭോ?
അമനസ്ത്വമ് അസമ്പ്രാപ്തം മനസ്ത്വാദ് അപി വിച്യുതമ് । തടസ്ഥം രൂപമ് ആശ്രിത്യ സ്ഥിതൈഷാ സ്ഥാവരേഷു ചിത്
മനശ്ശൂന്യതയിലേക്കു എത്താത്തപ്പോഴും, മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയപ്പോഴും, അവബോധം ഒരു നിരപേക്ഷമായ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്രാണികളിൽ അതു അങ്ങനെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
സുപ്തപുര്യഷ്ടകാ യത്ര സംസ്ഥിതാ ദുഃഖദായിനീ । മൂകാന്ധജഡവത് തത്ര സത്താമാത്രേണ തിഷ്ഠതി
യാത്ര സുഖം നൽകുന്ന ഉറക്കത്തിന്റെ എട്ടു ഘടകങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ അവബോധം വെറും നിലനിൽപ്പായി മാത്രം തങ്ങുന്നു; അതു മൂകനും കുരുടനും ജഡനുമെന്നപോലെയാണ്.
സത്താദ്വൈതതയാ യത്ര സംസ്ഥിതാ സ്ഥാവരേഷു ചിത് । തത്രാദൂരസ്ഥിതാം മുക്തിം മന്യേ വേദ്യവിദാം വര
അപ്രാണികളിൽ അവബോധം സത്തയുടെ ഏകത്വമായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത്, അറിവുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവിടെ മോക്ഷം വളരെ അടുത്താണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബുദ്ധിപൂര്വം വിചാര്യേദം യഥാവസ്ത്വവലോകനാത് । സത്താസാമാന്യബോധോ യസ് സ മോക്ഷശ് ചേദ് അനന്തകഃ
ഇതെല്ലാം ബുദ്ധിപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, സത്തയുടെ പൊതുവായ ബോധം എങ്കിൽ അതു അനന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.
പരിജ്ഞായ പരിത്യാഗോ വാസനാനാം യ ഉത്തമഃ । സത്താസാമാന്യരൂപത്വം തത് കൈവല്യപദം വിദുഃ
വാസനകളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമമായ വെടിപ്പു്. അതാണ് സത്യത്തിന്റെ ഏകത്വാവസ്ഥയും മോക്ഷപദവിയും.
വിചാര്യാര്യൈസ് സഹാലോക്യ ശാസ്ത്രാണ്യ് അധ്യാത്മഭാവനാത് । സത്താസാമാന്യനിഷ്ഠത്വം യത് തദ് ബ്രഹ്മ പരം വിദുഃ
മനസ്സിലാക്കാനും ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കാനും ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ശാസ്ത്രങ്ങള് ആലോചിച്ച് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനസത്തയില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് അതാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു.
അന്തസ് സുപ്താ സ്ഥിതാ മന്ദാ യത്ര ബീജ ഇവാങ്കുരഃ । വാസനാ തത് സുഷുപ്തത്വം വിദ്ധി ജന്മപ്രദം പുനഃ
അകത്തായി ശാന്തമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാസന, വിത്തിനുള്ളിലെ മുളപോലെ, സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് സുഷുപ്തി, അതു തന്നെ വീണ്ടും ജന്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നു അറിക.
അന്തസ് സംലീനമനനം പരിതസ് സുപ്തവാസനമ് । സുഷുപ്തം ജഡധര്മാപി ജന്മദുഃഖശതപ്രദമ്
അകത്തുള്ള ചിന്തകള് പൂര്ണമായി ലയിക്കുകയും ചുറ്റും ഉറക്കത്തിന്റെ വാസനയേറി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ് സുഷുപ്തി. അതിന് ജഡത്വം ഉണ്ടാകുകയും, അനേകം ജന്മദുഃഖങ്ങള് നല്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാവരാദയ ഏതേ ഹി സമസ്താ ജഡധര്മിണഃ । സുഷുപ്തപദമ് ആരൂഢാ ജന്മയോഗ്യാഃ പുനഃ പുനഃ
അചഞ്ചലങ്ങളായവരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാം ജഡസ്വഭാവമുള്ളവരാണ്; ഇവർ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ നിലയിൽ പ്രവേശിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കാൻ യോഗ്യരാകുന്നു.
യഥാ ബീജേഷു പുഷ്പാണി മൃദോ രാശൌ യഥാ ഘടാഃ । തഥാന്തസ് സംസ്ഥിതാസ് സാധോ സ്ഥാവരേഷു സ്വവാസനാഃ
വിത്തുകളിൽ പൂക്കൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും, മണ്ണിന്റെ കൂമ്പാരത്തിൽ കലശങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മഹാനേ, അചഞ്ചലജന്തുക്കളിൽ അവരുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ അകത്തൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യത്രാസ്തി വാസനാബീജം തത് സുഷുപ്തം ന സിദ്ധയേ । നിര്ബീജാ വാസനാ യത്ര തത് തുര്യം സിദ്ധിദം സ്മൃതമ്
എവിടെയെങ്കിലും സ്വഭാവത്തിന്റെ വിത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ആഴമുള്ള ഉറക്കമാണ്, അതിൽ പരിപൂർണ്ണതയില്ല; സ്വഭാവത്തിന് വിത്തില്ലാത്തിടം, അതാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ, അതാണ് സിദ്ധി നൽകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
വാസനായാസ് തഥാ വഹ്നേര് ഋണവ്യാധിദ്വിഷാമ് അപി । സ്നേഹവൈരവിഷാണാം ച ശേഷസ് സ്വല്പോ ഽപി ബാധതേ
സ്വഭാവത്തിന്റെ ചെറിയ ശേഷിപ്പു പോലും, അഗ്നി, കടം, രോഗം, വൈരാഗ്യം, വിഷം എന്നിവ പോലെ, ഒരാളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുകയും ദുഃഖിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിര്ദഗ്ധവാസനാബീജസ് സത്താസാമാന്യരൂപവാന് । സദേഹോ വാ വിദേഹോ വാ ന ഭൂയോ ദുഃഖഭാഗ് ഭവേത്
ആശയുടെ വിത്തുകൾ മുഴുവനും കത്തിച്ചവനും, സത്ത്വത്തിന്റെ സാരമായ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ശരീരത്തോടെയോ ശരീരമില്ലാതെയോ ആയിരിക്കട്ടെ, ഇനിയും ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല.
ചിച്ഛക്തിര് വാസനാബീജരൂപിണീ സ്വാപധര്മിണീ । സ്ഥിതാ രസതയാ നിത്യം സ്ഥാവരാദിഷു വസ്തുഷു
ചൈതന്യശക്തി, ആശയുടെ വിത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, തനിക്കു താനായ സ്വഭാവത്തിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു—അചഞ്ചലമായതിൽ നിന്നും ചഞ്ചലമായതിലേക്കുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും അതിന്റെ സാരമായി.
ബീജേഷൂല്ലാസരൂപേണ ജാഡ്യേന ജഡരൂപിഷു । ദ്രവേഷു ദ്രവഭാവേന കാഠിന്യേനേതരേഷു ച
വിത്തുകളിൽ അതു മുളയ്ക്കാനുള്ള ശേഷിയായി, ജഡ വസ്തുക്കളിൽ ജഡത്വമായി, ദ്രവ്യങ്ങളിൽ ദ്രവത്വമായി, മറ്റുള്ളവയിൽ കഠിനത്വമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഭസ്മന്യ് അഥാദിത്യരുചൌ പാംസുഷ്വ് അപ്യ് അണുരൂപിണീ । അസിതേഷു തലസ്ഥിത്യാ ശിതധാരതയാസിഷു
ചാരിൽ അതു സൂക്ഷ്മതയായി, സൂര്യപ്രഭയിൽ പ്രകാശമായി, പൊടിയിൽ ചെറുതായി, ഇരുണ്ടതിൽ അടിത്തട്ടിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി, വാളുകളിൽ മൂർച്ചയായി പ്രകടമാകുന്നു.
ആത്മശക്തിഃ പദാര്ഥേഷു ഘടാവടപടാദിഷു । സര്വത്ര സത്താസാമാന്യം രൂപമ് ആശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി
ആത്മാവിന്റെ ശക്തി കൂഴ, ഗുഹ, തുണി മുതലായ വസ്തുക്കളിൽ എല്ലായിടത്തും ഒരേ നിലയിലുള്ള സത്ത്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇതീയമ് അഖിലാം ദൃശ്യദശാമ് ആദായ സംസ്ഥിതാ । യഥാ ഘനപടാ പ്രാവൃഡ് അമ്ബരാലമ്ബിനീ തഥാ
ഇങ്ങനെ ഈ ദൃശ്യലോകം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുത്ത്, അതു മഴക്കാലത്തിൽ ആകാശത്ത് തൂങ്ങിയിരിക്കുന്ന കനത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വരൂപമ് അസ്യാശ് ചൈവൈതത് കഥിതം പ്രവിചാരിതമ് । അസര്വം സര്വതോ വ്യാപി സദ് ഇവാസന്മയാത്മകമ്
ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുകയും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തു; എല്ലാം അല്ലെങ്കിലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സത്ത്വംപോലെയും ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപമായും.
ആത്മദൃഷ്ടിര് അദൃഷ്ടൈഷാ സംസൃതിഭ്രമദായിനീ । ദൃഷ്ടാ സതീ സമഗ്രാണാം ദുഃഖാനാം ക്ഷയകാരിണീ
ആത്മാവിന്റെ ഈ ദർശനം, കാണപ്പെടാതിരുന്നാൽ, സംസാരത്തിൽ അലയുന്ന കാരണമാകുന്നു; അതു സത്യമായി കാണുമ്പോൾ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
അസ്യാസ് ത്വ് അദര്ശനം യത് തദ് അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । അവിദ്യാ ഹി ജഗദ്ധേതുസ് തതസ് സര്വം പ്രവര്തതേ
ഇതിന്റെ അനുഭവം ഇല്ലാത്തതിനെ ജ്ഞാനികൾ അജ്ഞാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അജ്ഞാനമാണ് ലോകത്തിന്റെ കാരണം, അതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദിക്കുന്നത്.
അവിദ്യാ രൂപരഹിതാ യാവദ് ഏവാവലോക്യതേ । താവദ് ഏവ ഗലത്യ് ആശു തുഹിനാണുര് യഥാതപേ
രൂപമില്ലാത്ത അജ്ഞാനം നമ്മൾ കാണുന്നത്ര സമയം മാത്രം നിലനിൽക്കും; പനിനീര് തുള്ളി വെളിച്ചത്തില് വേഗം ഉരുകുന്നതുപോലെ അതും അപ്രത്യക്ഷമാകും.
യഥാ നരോ ഗലന്നിദ്രോ യാവത് കലനയാ മനാക് । വിമൃശത്യ് ആശയം താവന് നിദ്രാ തസ്യ വിലീയതേ
ഒരു മനുഷ്യന് ഉറക്കം വരുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ അല്പം പോലും ആലോചിച്ചാൽ, അവന്റെ ഉറക്കം അങ്ങിനെ അകന്നുപോകും.
തഥാ കീദൃഗ് അവസ്ത്വ് ഏതദ് ഇതി യാവദ് വികല്പ്യതേ । അവിദ്യാ ക്ഷീയതേ താവദ് ആലോകേനാന്ധതാ യഥാ
ഇത് എങ്ങനെയുള്ള അസത്യമാണ് എന്ന് ഒരാൾ അന്വേഷിക്കുന്നതുവരെ, അജ്ഞാനം കുറയുന്നു; വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ ഇരുണ്ടുപോവുന്നത് പോലെ.