സൂര്യകാന്തേ യഥാ വഹ്നിര് യഥാ ക്ഷീരേ ഘൃതം തഥാ । തത്രേദം സംസ്ഥിതം സര്വം ദേശകാലക്രമോദയമ്
സൂര്യകാന്തക്കല്ലിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, പാലിൽ നെയ്യ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം, ദേശവും കാലവും ക്രമവും ഉൾപ്പെടെ, അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്ഫുലിങ്ഗാ അനലാദ് യഥാ ഭാസോ ദിവാകരാത് । തസ്മാത് തഥേമാ നിര്യാന്തി സ്ഫുരന്ത്യസ് സംവിദസ് സ്ഥിതാഃ
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിതലുകൾ പുറത്ത് വരുന്നതുപോലെയും, സൂര്യനിൽ നിന്ന് കിരണങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അതിൽ നിന്ന് ഈ ജാഗ്രതകൾ ഉണർന്നു നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാമ്ഭോധിസ് തരങ്ഗാണാം യഥാമലമണിസ് ത്വിഷാമ് । കോശോ നിത്യമ് അനന്താനാം തഥാ തത് സംവിദാം ത്വിഷാമ്
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും, കറമില്ലാത്ത രത്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പടരുന്നതുപോലെയും, അതാണ് അനന്തമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരമായ ഉറവിടം.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം സര്വവസ്തൂനാം തദ് അവസ്ഥിതമ് । സര്വദൈവാവിനാശാത്മ കുമ്ഭാനാം ഗഗനം യഥാ
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും അകത്തും പുറത്തും അത് നിലകൊള്ളുന്നു; എപ്പോഴും അശ്ശരീരവും നശിക്കാത്തതുമായത്, കുമ്പങ്ങളിൽ ഉള്ളതും പുറത്തുള്ളതുമായ ആകാശംപോലെയാണ്.
യഥാ മണേര് അയസ്സ്പന്ദേഷ്വ് അയസ്കാന്തസ്യ കര്തൃതാ । അകര്തുര് ഏവ ഹി തഥാ കര്തൃതാ തസ്യ കല്പ്യതേ
ഇരുമ്പ് ആകർഷിക്കുന്നതിന്റെ കാരണമെന്നു നമ്മൾ ചുംബകത്തെയാണ് കരുതുന്നത്, പക്ഷേ ചുംബകം യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ചെയ്യുന്നില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തനമില്ലാത്തതിൽ തന്നെ പ്രവർത്തനശേഷി ഉണ്ടെന്നു നമ്മൾ ഭാവിക്കുന്നു.
മണിസന്നിധിമാത്രേണ യഥായസ് സ്പന്ദതേ ജഡമ് । തത്സത്തയാ തഥൈവായം ദേഹശ് ചോപത്യ് അചിദ്വപുഃ
ചുംബകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം കൊണ്ടു ഇരുമ്പ് ചലിക്കുന്നതുപോലെ, ജഡമായ ഈ ശരീരം അതിന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഉണരുന്നു.
തത്ര സ്ഥിതം ജഗദ് ഇദം ജഗദേകബീജേ ചിന്നാമ്നി സംവിദ് ഇതി കല്പിതകല്പനേ ച । ലോലോര്മിജാലമ് ഇവ വാരിണി ചിത്സ്വരൂപം ഖാദ് അപ്യ് അരൂപവതി യത്ര നകിഞ്ചിദ് അസ്തി
ചൈതന്യമെന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ, അതായത് ഈ ലോകത്തിന്റെ ഏകമൂലത്തിൽ, ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു. ഭാവനയുടെ ലോകത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ തിരമാലകൾപോലെയാണ് അതിന്റെ രൂപം; ആ ചൈതന്യസ്വരൂപം, ആകാശത്തിൽപോലും, രൂപമില്ലാത്തതിലും, ഒന്നും ഇല്ലാത്തതിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
തസ്മാന് നകിഞ്ചിദ് ഏവേദം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ന കിഞ്ചിദ് ഭൂതതാം യാതം യത് കിഞ്ചിദ് അപി വിദ്ധി ഹേ
അതിനാൽ, ഈ ചലിച്ചും അചലിച്ചും ഉള്ള ലോകം യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. എന്തായാലും, ഒന്നും സത്യത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
തത്ര കാചിന് ന കലനാ ഭാവാഭാവമയാത്മികാ । തദ് ഇദം രാമ ജീവാദി സര്വം വ്യര്ഥം കിമ് ഈഹസേ
അവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ എന്നൊരു ധാരണ പോലും ഇല്ല. അതുകൊണ്ടു രാമാ, ഈ ആത്മാവും മറ്റെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്. നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കുന്നത്?
സുബുദ്ധോ ഽയമ് അസാവ് അന്തര് ഇതി യോ വ്യപദിശ്യതേ । ന തം ലഭാമഹേ സര്പം രജ്ജുസര്പഭ്രമാദ് ഇവ
'ഇവൻ അകത്തുള്ള ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണ്' എന്ന് പറയുന്ന ആ ആത്മാവിനെ നാം കണ്ടെത്തുന്നില്ല; കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെ, പാമ്പ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
അപരിജ്ഞാത ആത്മൈവ ഭ്രമതാം സമുപാഗതഃ । ജ്ഞാത ആത്മത്വമ് ആയാതി സീമാന്തം സര്വസംവിദാമ്
ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയപ്പെടാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കിടയിൽ അത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, എല്ലാ ബോധത്തിന്റെയും അതിരിൽ എത്തുന്നു.
അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ചിച് ചേത്യമലമാലിതാ । ചേത്യാതീതാച്ഛതാമ് ഏതി സര്വോപാധിവിവര്ജിതാ
ലോകത്തിൽ അജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നത് ചൈതന്യത്തിലും അതിന്റെ വിഷയങ്ങളിലും വരുന്ന മലിനതിയാണ്. അതിനെ അതിജയിച്ചാൽ, എല്ലാ ഉപാധികളുമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ തെളിച്ചം ലഭിക്കുന്നു.
ചിത്തമാത്രം ഹി പുരുഷസ് തസ്മിന് നഷ്ടേ ന നശ്യതി । സ്ഥിതേ തിഷ്ഠതി നാത്മായം ഘടേ സതി യഥാമ്ബരമ്
മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ എന്നതിന്റെ സാരാംശം. മനസ്സ് ഇല്ലാതായാൽ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നില്ല. മനസ്സ് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ആത്മാവ് നശിക്കുന്നതല്ല, ഒരു മൺചട്ടി പൊട്ടിയാലും അതിലെ ആകാശം നശിക്കാത്തതുപോലെ.
ഗച്ഛന് പശ്യതി ഗച്ഛന്തം സ്ഥിതം തിഷ്ഠഞ് ശിശുര് യഥാ । ഭാനുമ് ഏവമ് ഇദം ചേതഃ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആകുലമ്
ഒരു കുട്ടി സൂര്യൻ ചലിക്കുമ്പോൾ ചലിക്കുന്നതും നിൽക്കുമ്പോൾ നിൽക്കുന്നതും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വയം അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അശാന്തമായതും ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ ശാന്തമായതും അനുഭവിക്കുന്നു.
കോശകാരവദ് ആത്മാനം വാസനാനനതന്തുഭിഃ । വേഷ്ടയംശ് ചൈവ ചേതോ ഽന്തര് ബാലത്വാന് നാവബുധ്യതേ
ഒരു ഇലഞ്ഞിപ്പുഴു തനിക്കു തന്നെ തനതായ നൂലുകളാൽ ചുറ്റുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വന്തം വാസനകളുടെ നൂലുകളിൽ തന്നെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബാലത്വം കൊണ്ടു അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
മൌര്ഖ്യമ് അത്യന്തഘനതാമ് ആഗതം സദവസ്ഥിതമ് । സ്ഥാവരാദിതനും പ്രാപ്തം കീദൃശം ഭവതി പ്രഭോ
പരമമായ അജ്ഞാനം വളരെ ദൃഢമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് സ്താവരാദികളുടെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ അതിന്റെ അവസ്ഥ എങ്ങനെയാകും, പ്രഭോ?
അമനസ്ത്വമ് അസമ്പ്രാപ്തം മനസ്ത്വാദ് അപി വിച്യുതമ് । തടസ്ഥം രൂപമ് ആശ്രിത്യ സ്ഥിതൈഷാ സ്ഥാവരേഷു ചിത്
മനശ്ശൂന്യതയിലേക്കു എത്താത്തപ്പോഴും, മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയപ്പോഴും, അവബോധം ഒരു നിരപേക്ഷമായ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്രാണികളിൽ അതു അങ്ങനെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
സുപ്തപുര്യഷ്ടകാ യത്ര സംസ്ഥിതാ ദുഃഖദായിനീ । മൂകാന്ധജഡവത് തത്ര സത്താമാത്രേണ തിഷ്ഠതി
യാത്ര സുഖം നൽകുന്ന ഉറക്കത്തിന്റെ എട്ടു ഘടകങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ അവബോധം വെറും നിലനിൽപ്പായി മാത്രം തങ്ങുന്നു; അതു മൂകനും കുരുടനും ജഡനുമെന്നപോലെയാണ്.
സത്താദ്വൈതതയാ യത്ര സംസ്ഥിതാ സ്ഥാവരേഷു ചിത് । തത്രാദൂരസ്ഥിതാം മുക്തിം മന്യേ വേദ്യവിദാം വര
അപ്രാണികളിൽ അവബോധം സത്തയുടെ ഏകത്വമായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത്, അറിവുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവിടെ മോക്ഷം വളരെ അടുത്താണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബുദ്ധിപൂര്വം വിചാര്യേദം യഥാവസ്ത്വവലോകനാത് । സത്താസാമാന്യബോധോ യസ് സ മോക്ഷശ് ചേദ് അനന്തകഃ
ഇതെല്ലാം ബുദ്ധിപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, സത്തയുടെ പൊതുവായ ബോധം എങ്കിൽ അതു അനന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.
പരിജ്ഞായ പരിത്യാഗോ വാസനാനാം യ ഉത്തമഃ । സത്താസാമാന്യരൂപത്വം തത് കൈവല്യപദം വിദുഃ
വാസനകളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമമായ വെടിപ്പു്. അതാണ് സത്യത്തിന്റെ ഏകത്വാവസ്ഥയും മോക്ഷപദവിയും.
വിചാര്യാര്യൈസ് സഹാലോക്യ ശാസ്ത്രാണ്യ് അധ്യാത്മഭാവനാത് । സത്താസാമാന്യനിഷ്ഠത്വം യത് തദ് ബ്രഹ്മ പരം വിദുഃ
മനസ്സിലാക്കാനും ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കാനും ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ശാസ്ത്രങ്ങള് ആലോചിച്ച് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനസത്തയില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് അതാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു.
അന്തസ് സുപ്താ സ്ഥിതാ മന്ദാ യത്ര ബീജ ഇവാങ്കുരഃ । വാസനാ തത് സുഷുപ്തത്വം വിദ്ധി ജന്മപ്രദം പുനഃ
അകത്തായി ശാന്തമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാസന, വിത്തിനുള്ളിലെ മുളപോലെ, സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് സുഷുപ്തി, അതു തന്നെ വീണ്ടും ജന്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നു അറിക.
അന്തസ് സംലീനമനനം പരിതസ് സുപ്തവാസനമ് । സുഷുപ്തം ജഡധര്മാപി ജന്മദുഃഖശതപ്രദമ്
അകത്തുള്ള ചിന്തകള് പൂര്ണമായി ലയിക്കുകയും ചുറ്റും ഉറക്കത്തിന്റെ വാസനയേറി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ് സുഷുപ്തി. അതിന് ജഡത്വം ഉണ്ടാകുകയും, അനേകം ജന്മദുഃഖങ്ങള് നല്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാവരാദയ ഏതേ ഹി സമസ്താ ജഡധര്മിണഃ । സുഷുപ്തപദമ് ആരൂഢാ ജന്മയോഗ്യാഃ പുനഃ പുനഃ
അചഞ്ചലങ്ങളായവരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാം ജഡസ്വഭാവമുള്ളവരാണ്; ഇവർ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ നിലയിൽ പ്രവേശിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കാൻ യോഗ്യരാകുന്നു.
യഥാ ബീജേഷു പുഷ്പാണി മൃദോ രാശൌ യഥാ ഘടാഃ । തഥാന്തസ് സംസ്ഥിതാസ് സാധോ സ്ഥാവരേഷു സ്വവാസനാഃ
വിത്തുകളിൽ പൂക്കൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും, മണ്ണിന്റെ കൂമ്പാരത്തിൽ കലശങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മഹാനേ, അചഞ്ചലജന്തുക്കളിൽ അവരുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ അകത്തൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യത്രാസ്തി വാസനാബീജം തത് സുഷുപ്തം ന സിദ്ധയേ । നിര്ബീജാ വാസനാ യത്ര തത് തുര്യം സിദ്ധിദം സ്മൃതമ്
എവിടെയെങ്കിലും സ്വഭാവത്തിന്റെ വിത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ആഴമുള്ള ഉറക്കമാണ്, അതിൽ പരിപൂർണ്ണതയില്ല; സ്വഭാവത്തിന് വിത്തില്ലാത്തിടം, അതാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ, അതാണ് സിദ്ധി നൽകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
വാസനായാസ് തഥാ വഹ്നേര് ഋണവ്യാധിദ്വിഷാമ് അപി । സ്നേഹവൈരവിഷാണാം ച ശേഷസ് സ്വല്പോ ഽപി ബാധതേ
സ്വഭാവത്തിന്റെ ചെറിയ ശേഷിപ്പു പോലും, അഗ്നി, കടം, രോഗം, വൈരാഗ്യം, വിഷം എന്നിവ പോലെ, ഒരാളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുകയും ദുഃഖിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിര്ദഗ്ധവാസനാബീജസ് സത്താസാമാന്യരൂപവാന് । സദേഹോ വാ വിദേഹോ വാ ന ഭൂയോ ദുഃഖഭാഗ് ഭവേത്
ആശയുടെ വിത്തുകൾ മുഴുവനും കത്തിച്ചവനും, സത്ത്വത്തിന്റെ സാരമായ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ശരീരത്തോടെയോ ശരീരമില്ലാതെയോ ആയിരിക്കട്ടെ, ഇനിയും ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല.
ചിച്ഛക്തിര് വാസനാബീജരൂപിണീ സ്വാപധര്മിണീ । സ്ഥിതാ രസതയാ നിത്യം സ്ഥാവരാദിഷു വസ്തുഷു
ചൈതന്യശക്തി, ആശയുടെ വിത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, തനിക്കു താനായ സ്വഭാവത്തിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു—അചഞ്ചലമായതിൽ നിന്നും ചഞ്ചലമായതിലേക്കുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും അതിന്റെ സാരമായി.