പയസ്തരങ്ഗയോര് ഐക്യം യഥൈവ പരമാര്ഥതഃ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശോര് ഐക്യം തഥൈവ പരമാര്ഥതഃ
വെള്ളവും അതിന്റെ തിരയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നാണത് പോലെ, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നാണ്.
നാവിദ്യാത്വം ന വിദ്യാത്വമ് ഇഹ കിഞ്ചന വിദ്യതേ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശൌ ത്യക്ത്വാ യദ് അസ്തീഹ തദ് അസ്തി ഹി
ഇവിടെ അജ്ഞാനമോ ജ്ഞാനമോ യാതൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും വിട്ട് നോക്കുമ്പോൾ അവിടെ ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതാണ് സത്യം.
പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദവശാദ് ഏതേ രഘൂദ്വഹ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശൌ ന സ്തശ് ശേഷേ ബദ്ധപദോ ഭവ
രഘുവംശജ, അറിവും അജ്ഞാനവും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളണം.
നാവിദ്യാസ്തി ന വിദ്യാസ്തി കൃതം കല്പനയാനയാ । കിഞ്ചിദ് അസ്തി നകിഞ്ചിദ് യച് ചിത്സംവിദ് ഇതി തത് സ്ഥിതമ്
ഇവിടെ അജ്ഞാനമോ അറിവോ ഒന്നുമില്ല; ഈ കൽപ്പന അവസാനിപ്പിക്കണം. ശേഷിക്കുന്നത് എന്തെങ്കിലും ആകാമോ ഒന്നുമല്ലാതിരികാമോ — ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്.
തദ് ഏവാവിദിതാഭാസം സദ് അവിദ്യേത്യ് ഉദാഹൃതം । വിദിതം സത് തദ് ഏവേദമ് അവിദ്യാക്ഷയസഞ്ജ്ഞിതമ്
അറിയാതിരിപ്പിന്റെ ഭാവം അജ്ഞാനം എന്നുപറയപ്പെടുന്നു; അറിവ് ഉണ്ടായാൽ അതു തന്നെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ നാശം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
വിദ്യാഭാവാദ് അവിദ്യാഖ്യാ മിഥ്യൈവോദേതി കല്പനാ । മിഥസ് സത്തൈതയോര് അന്തേ ഛായാതാപദൃശോര് ഇവ
അറിവില്ലായ്മയാൽ അജ്ഞാനം എന്ന ധാരണ തെറ്റായിട്ടാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; ഇരുവരുടെയും നിലവിൽ, അതിന്റെ അന്ത്യം നിഴലും വെളിച്ചവും പോലെയാണ്.
അവിദ്യായാം തു ലീനായാം ക്ഷണാദ് ദ്വേ ഏവ കല്പനേ । ഏതേ രാഘവ ലീയേതേ അവാച്യം പരിശിഷ്യതേ
അജ്ഞാനം അകറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ രണ്ട് ആശയങ്ങളും ഉടനടി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, രാഘവാ. ശേഷിക്കുന്നത് പറയാൻ കഴിയാത്തതാണ്.
അവിദ്യാസങ്ക്ഷയാത് ക്ഷീണേ വിദ്യാപക്ഷേ ഽപി രാഘവ । യച് ഛിഷ്ടം തന് നകിഞ്ചിദ് വാ കിഞ്ചിദ് വാപീദമ് ആതതമ്
അജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി നശിച്ചപ്പോൾ, അറിവിന്റെ ഭാഗം പോലും ക്ഷയിച്ചാൽ, രാഘവാ, ശേഷിക്കുന്നത് ഒന്നുമല്ലായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഈ വിശാലത തന്നെയായിരിക്കാം.
തത്രേദം ദൃശ്യതേ സര്വം ന ച കിഞ്ചന ദൃശ്യതേ । വടസ് സ്വവടധാനായാമ് ഇവ പുഷ്പഫലാദിമാന്
ഇവിടെ എല്ലാം കാണുന്നപോലെയാണ്, പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല — വടവൃക്ഷം തന്റെ വിത്തിനുള്ളിൽ പൂവും പഴവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുപോലെ.
തത് സര്വശക്തി കചിതം സര്വശക്തിസമുദ്ഗകമ് । നഭസോ ഽപ്യ് അധികം ശൂന്യമ് അവേദ്യം ച ചിദാത്മകമ്
അത് എല്ലാ ശക്തികളും നിറഞ്ഞതും, എല്ലാ ശക്തികൾക്കും ഉറവിടവുമാണ്, ആകാശത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും ശൂന്യവും അറിയാൻ കഴിയാത്തതും ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
സൂര്യകാന്തേ യഥാ വഹ്നിര് യഥാ ക്ഷീരേ ഘൃതം തഥാ । തത്രേദം സംസ്ഥിതം സര്വം ദേശകാലക്രമോദയമ്
സൂര്യകാന്തക്കല്ലിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, പാലിൽ നെയ്യ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം, ദേശവും കാലവും ക്രമവും ഉൾപ്പെടെ, അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്ഫുലിങ്ഗാ അനലാദ് യഥാ ഭാസോ ദിവാകരാത് । തസ്മാത് തഥേമാ നിര്യാന്തി സ്ഫുരന്ത്യസ് സംവിദസ് സ്ഥിതാഃ
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിതലുകൾ പുറത്ത് വരുന്നതുപോലെയും, സൂര്യനിൽ നിന്ന് കിരണങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അതിൽ നിന്ന് ഈ ജാഗ്രതകൾ ഉണർന്നു നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാമ്ഭോധിസ് തരങ്ഗാണാം യഥാമലമണിസ് ത്വിഷാമ് । കോശോ നിത്യമ് അനന്താനാം തഥാ തത് സംവിദാം ത്വിഷാമ്
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും, കറമില്ലാത്ത രത്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പടരുന്നതുപോലെയും, അതാണ് അനന്തമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരമായ ഉറവിടം.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം സര്വവസ്തൂനാം തദ് അവസ്ഥിതമ് । സര്വദൈവാവിനാശാത്മ കുമ്ഭാനാം ഗഗനം യഥാ
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും അകത്തും പുറത്തും അത് നിലകൊള്ളുന്നു; എപ്പോഴും അശ്ശരീരവും നശിക്കാത്തതുമായത്, കുമ്പങ്ങളിൽ ഉള്ളതും പുറത്തുള്ളതുമായ ആകാശംപോലെയാണ്.
യഥാ മണേര് അയസ്സ്പന്ദേഷ്വ് അയസ്കാന്തസ്യ കര്തൃതാ । അകര്തുര് ഏവ ഹി തഥാ കര്തൃതാ തസ്യ കല്പ്യതേ
ഇരുമ്പ് ആകർഷിക്കുന്നതിന്റെ കാരണമെന്നു നമ്മൾ ചുംബകത്തെയാണ് കരുതുന്നത്, പക്ഷേ ചുംബകം യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ചെയ്യുന്നില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തനമില്ലാത്തതിൽ തന്നെ പ്രവർത്തനശേഷി ഉണ്ടെന്നു നമ്മൾ ഭാവിക്കുന്നു.
മണിസന്നിധിമാത്രേണ യഥായസ് സ്പന്ദതേ ജഡമ് । തത്സത്തയാ തഥൈവായം ദേഹശ് ചോപത്യ് അചിദ്വപുഃ
ചുംബകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം കൊണ്ടു ഇരുമ്പ് ചലിക്കുന്നതുപോലെ, ജഡമായ ഈ ശരീരം അതിന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഉണരുന്നു.
തത്ര സ്ഥിതം ജഗദ് ഇദം ജഗദേകബീജേ ചിന്നാമ്നി സംവിദ് ഇതി കല്പിതകല്പനേ ച । ലോലോര്മിജാലമ് ഇവ വാരിണി ചിത്സ്വരൂപം ഖാദ് അപ്യ് അരൂപവതി യത്ര നകിഞ്ചിദ് അസ്തി
ചൈതന്യമെന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ, അതായത് ഈ ലോകത്തിന്റെ ഏകമൂലത്തിൽ, ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു. ഭാവനയുടെ ലോകത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ തിരമാലകൾപോലെയാണ് അതിന്റെ രൂപം; ആ ചൈതന്യസ്വരൂപം, ആകാശത്തിൽപോലും, രൂപമില്ലാത്തതിലും, ഒന്നും ഇല്ലാത്തതിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
തസ്മാന് നകിഞ്ചിദ് ഏവേദം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ന കിഞ്ചിദ് ഭൂതതാം യാതം യത് കിഞ്ചിദ് അപി വിദ്ധി ഹേ
അതിനാൽ, ഈ ചലിച്ചും അചലിച്ചും ഉള്ള ലോകം യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. എന്തായാലും, ഒന്നും സത്യത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
തത്ര കാചിന് ന കലനാ ഭാവാഭാവമയാത്മികാ । തദ് ഇദം രാമ ജീവാദി സര്വം വ്യര്ഥം കിമ് ഈഹസേ
അവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ എന്നൊരു ധാരണ പോലും ഇല്ല. അതുകൊണ്ടു രാമാ, ഈ ആത്മാവും മറ്റെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്. നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കുന്നത്?
സുബുദ്ധോ ഽയമ് അസാവ് അന്തര് ഇതി യോ വ്യപദിശ്യതേ । ന തം ലഭാമഹേ സര്പം രജ്ജുസര്പഭ്രമാദ് ഇവ
'ഇവൻ അകത്തുള്ള ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണ്' എന്ന് പറയുന്ന ആ ആത്മാവിനെ നാം കണ്ടെത്തുന്നില്ല; കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെ, പാമ്പ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
അപരിജ്ഞാത ആത്മൈവ ഭ്രമതാം സമുപാഗതഃ । ജ്ഞാത ആത്മത്വമ് ആയാതി സീമാന്തം സര്വസംവിദാമ്
ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയപ്പെടാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കിടയിൽ അത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, എല്ലാ ബോധത്തിന്റെയും അതിരിൽ എത്തുന്നു.
അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ചിച് ചേത്യമലമാലിതാ । ചേത്യാതീതാച്ഛതാമ് ഏതി സര്വോപാധിവിവര്ജിതാ
ലോകത്തിൽ അജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നത് ചൈതന്യത്തിലും അതിന്റെ വിഷയങ്ങളിലും വരുന്ന മലിനതിയാണ്. അതിനെ അതിജയിച്ചാൽ, എല്ലാ ഉപാധികളുമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ തെളിച്ചം ലഭിക്കുന്നു.
ചിത്തമാത്രം ഹി പുരുഷസ് തസ്മിന് നഷ്ടേ ന നശ്യതി । സ്ഥിതേ തിഷ്ഠതി നാത്മായം ഘടേ സതി യഥാമ്ബരമ്
മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ എന്നതിന്റെ സാരാംശം. മനസ്സ് ഇല്ലാതായാൽ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നില്ല. മനസ്സ് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ആത്മാവ് നശിക്കുന്നതല്ല, ഒരു മൺചട്ടി പൊട്ടിയാലും അതിലെ ആകാശം നശിക്കാത്തതുപോലെ.
ഗച്ഛന് പശ്യതി ഗച്ഛന്തം സ്ഥിതം തിഷ്ഠഞ് ശിശുര് യഥാ । ഭാനുമ് ഏവമ് ഇദം ചേതഃ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആകുലമ്
ഒരു കുട്ടി സൂര്യൻ ചലിക്കുമ്പോൾ ചലിക്കുന്നതും നിൽക്കുമ്പോൾ നിൽക്കുന്നതും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വയം അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അശാന്തമായതും ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ ശാന്തമായതും അനുഭവിക്കുന്നു.
കോശകാരവദ് ആത്മാനം വാസനാനനതന്തുഭിഃ । വേഷ്ടയംശ് ചൈവ ചേതോ ഽന്തര് ബാലത്വാന് നാവബുധ്യതേ
ഒരു ഇലഞ്ഞിപ്പുഴു തനിക്കു തന്നെ തനതായ നൂലുകളാൽ ചുറ്റുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വന്തം വാസനകളുടെ നൂലുകളിൽ തന്നെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബാലത്വം കൊണ്ടു അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
മൌര്ഖ്യമ് അത്യന്തഘനതാമ് ആഗതം സദവസ്ഥിതമ് । സ്ഥാവരാദിതനും പ്രാപ്തം കീദൃശം ഭവതി പ്രഭോ
പരമമായ അജ്ഞാനം വളരെ ദൃഢമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് സ്താവരാദികളുടെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ അതിന്റെ അവസ്ഥ എങ്ങനെയാകും, പ്രഭോ?
അമനസ്ത്വമ് അസമ്പ്രാപ്തം മനസ്ത്വാദ് അപി വിച്യുതമ് । തടസ്ഥം രൂപമ് ആശ്രിത്യ സ്ഥിതൈഷാ സ്ഥാവരേഷു ചിത്
മനശ്ശൂന്യതയിലേക്കു എത്താത്തപ്പോഴും, മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയപ്പോഴും, അവബോധം ഒരു നിരപേക്ഷമായ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്രാണികളിൽ അതു അങ്ങനെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
സുപ്തപുര്യഷ്ടകാ യത്ര സംസ്ഥിതാ ദുഃഖദായിനീ । മൂകാന്ധജഡവത് തത്ര സത്താമാത്രേണ തിഷ്ഠതി
യാത്ര സുഖം നൽകുന്ന ഉറക്കത്തിന്റെ എട്ടു ഘടകങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ അവബോധം വെറും നിലനിൽപ്പായി മാത്രം തങ്ങുന്നു; അതു മൂകനും കുരുടനും ജഡനുമെന്നപോലെയാണ്.
സത്താദ്വൈതതയാ യത്ര സംസ്ഥിതാ സ്ഥാവരേഷു ചിത് । തത്രാദൂരസ്ഥിതാം മുക്തിം മന്യേ വേദ്യവിദാം വര
അപ്രാണികളിൽ അവബോധം സത്തയുടെ ഏകത്വമായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത്, അറിവുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവിടെ മോക്ഷം വളരെ അടുത്താണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബുദ്ധിപൂര്വം വിചാര്യേദം യഥാവസ്ത്വവലോകനാത് । സത്താസാമാന്യബോധോ യസ് സ മോക്ഷശ് ചേദ് അനന്തകഃ
ഇതെല്ലാം ബുദ്ധിപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, സത്തയുടെ പൊതുവായ ബോധം എങ്കിൽ അതു അനന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.