നവധൈവ വിഭക്തേയമ് അവിദ്യാ ഗുണഭേദതഃ । യാവത് കിഞ്ചിദ് ഇദം ദൃശ്യമ് അനയൈവ തദ് ആശ്രിതമ്
അജ്ഞാനം ഗുണഭേദം അനുസരിച്ച് ഒമ്പത് വകകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഋഷയോ മുനയസ് സിദ്ധാ നാഗാ വിദ്യാധരാസ് സുരാഃ । ഇതി ഭാഗമ് അവിദ്യായാസ് സാത്ത്വികം വിദ്ധി രാഘവ
മഹർഷിമാർ, മുനികൾ, സിദ്ധന്മാർ, നാഗന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, ദേവന്മാർ ഇവർ എല്ലാം അജ്ഞാനത്തിന്റെ സാത്വിക ഭാഗമാണെന്ന് നീ അറിയണം, രാഘവ.
സാത്ത്വികസ്യാസ്യ ഭാഗസ്യ നാഗാ വിദ്യാധരാസ് തമഃ । രജസ് തു മുനയസ് സാധ്യാസ് സത്ത്വം ദേവാ ഹരാദയഃ
സാത്വിക ഭാഗത്തിനുള്ളിൽ, നാഗന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും തമസ്സിൽപ്പെടുന്നു; മുനികളും സാദ്ധ്യന്മാരും രജസ്സിൽപ്പെടുന്നു; ഹരിയും ഹരനും പോലുള്ള ദേവന്മാർ സാത്വികത്തിൽപ്പെടുന്നു.
സത്ത്വജാതേ ദേവയോനാവ് അവിദ്യാപ്രകൃതേര് ഗുണേ । നിര്മലം പദമ് ആയാതം സത്ത്വം ഹരിഹരാദയഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സാത്വിക ജന്മം ദൈവലോകത്ത് ലഭിക്കുമ്പോൾ, ഹരി, ഹരൻ തുടങ്ങിയവർ നിർമലമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
സാത്ത്വികഃ പ്രകൃതേര് ഭാഗോ രാമ തജ്ജ്ഞോ ഹി യോ ഭവേത് । ന പ്രമുഹ്യത്യ് അസൌ ഭൂയസ് തേനാസൌ മുക്ത ഉച്യതേ
രാമാ, സ്വഭാവത്തിലെ സാത്വികഭാഗം തിരിച്ചറിയുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി. അത്തരക്കാരന് ഭ്രമം ഉണ്ടാകാറില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
തേന രുദ്രാദയോ ഹ്യ് ഏതേ സത്ത്വഭാഗാ മഹാമതേ । തിഷ്ഠന്തി മുക്തപുരുഷാ യാവദ്ദേഹം ജഗത്സ്ഥിതൌ
മഹാമതിയായവനേ, ഇങ്ങനെ സാത്വികഭാഗമുള്ള രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും, ഈ ലോകത്തിൽ ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കാൾ മോചിതരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യാവദ്ദേഹം മഹാത്മാനോ ജീവന്മുക്താ വ്യവസ്ഥിതാഃ । വിദേഹമുക്താ ദേഹാന്തേ സ്ഥാസ്യന്തി പരമേശ്വരാഃ
ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കാൾ മഹാത്മാക്കൾ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതരായി ഇരിക്കുന്നു; ശരീരം അവസാനിച്ചാൽ, അവർ ശരീരരഹിതരായി പരമേശ്വരന്മാരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭാഗ ഏഷ ത്വ് അവിദ്യായാ ഏവ വിദ്യാത്വമ് ആഗതഃ । ബീജം ഫലത്വമ് ആയാതി ഫലമ് ആയാതി ബീജതാമ്
അവിദ്യയുടെ ഈ ഭാഗം തന്നെ വിജ്ഞാനമായിത്തീരുന്നു; വിത്ത് ഫലമാകുന്നു, പിന്നെ ആ ഫലം വീണ്ടും വിത്തായി മാറുന്നു.
ഉദേത്യ് അവിദ്യാ വിദ്യായാസ് സലിലാദ് ഇവ ബുദ്ബുദഃ । വിദ്യായാം ലീയതേ ഽവിദ്യാ പയസീവ ഹി ബുദ്ബുദഃ
അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് കിളിവാതം ഉയരുന്നതുപോലെ ഉദിക്കുന്നു; അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തിൽ തന്നെ വെള്ളത്തിൽ കിളിവാതം ലയിക്കുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
പയസ്തരങ്ഗയോര് ദ്വിത്വഭാവനാദ് ഏവ ഭിന്നതാ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശോര് ഭേദഭാവനാദ് ഏവ ഭിന്നതാ
വെള്ളത്തിന്റെയും അതിന്റെ തിരയുടെയും വ്യത്യാസം ഇരട്ടത്വം എന്ന ഭാവന കൊണ്ടു മാത്രമാണ്; അതുപോലെ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെയും വ്യത്യാസവും വേർതിരിവ് എന്ന ധാരണ കൊണ്ടു മാത്രമാണ്.
പയസ്തരങ്ഗയോര് ഐക്യം യഥൈവ പരമാര്ഥതഃ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശോര് ഐക്യം തഥൈവ പരമാര്ഥതഃ
വെള്ളവും അതിന്റെ തിരയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നാണത് പോലെ, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നാണ്.
നാവിദ്യാത്വം ന വിദ്യാത്വമ് ഇഹ കിഞ്ചന വിദ്യതേ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശൌ ത്യക്ത്വാ യദ് അസ്തീഹ തദ് അസ്തി ഹി
ഇവിടെ അജ്ഞാനമോ ജ്ഞാനമോ യാതൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും വിട്ട് നോക്കുമ്പോൾ അവിടെ ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതാണ് സത്യം.
പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദവശാദ് ഏതേ രഘൂദ്വഹ । വിദ്യാവിദ്യാദൃശൌ ന സ്തശ് ശേഷേ ബദ്ധപദോ ഭവ
രഘുവംശജ, അറിവും അജ്ഞാനവും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളണം.
നാവിദ്യാസ്തി ന വിദ്യാസ്തി കൃതം കല്പനയാനയാ । കിഞ്ചിദ് അസ്തി നകിഞ്ചിദ് യച് ചിത്സംവിദ് ഇതി തത് സ്ഥിതമ്
ഇവിടെ അജ്ഞാനമോ അറിവോ ഒന്നുമില്ല; ഈ കൽപ്പന അവസാനിപ്പിക്കണം. ശേഷിക്കുന്നത് എന്തെങ്കിലും ആകാമോ ഒന്നുമല്ലാതിരികാമോ — ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്.
തദ് ഏവാവിദിതാഭാസം സദ് അവിദ്യേത്യ് ഉദാഹൃതം । വിദിതം സത് തദ് ഏവേദമ് അവിദ്യാക്ഷയസഞ്ജ്ഞിതമ്
അറിയാതിരിപ്പിന്റെ ഭാവം അജ്ഞാനം എന്നുപറയപ്പെടുന്നു; അറിവ് ഉണ്ടായാൽ അതു തന്നെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ നാശം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
വിദ്യാഭാവാദ് അവിദ്യാഖ്യാ മിഥ്യൈവോദേതി കല്പനാ । മിഥസ് സത്തൈതയോര് അന്തേ ഛായാതാപദൃശോര് ഇവ
അറിവില്ലായ്മയാൽ അജ്ഞാനം എന്ന ധാരണ തെറ്റായിട്ടാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; ഇരുവരുടെയും നിലവിൽ, അതിന്റെ അന്ത്യം നിഴലും വെളിച്ചവും പോലെയാണ്.
അവിദ്യായാം തു ലീനായാം ക്ഷണാദ് ദ്വേ ഏവ കല്പനേ । ഏതേ രാഘവ ലീയേതേ അവാച്യം പരിശിഷ്യതേ
അജ്ഞാനം അകറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ രണ്ട് ആശയങ്ങളും ഉടനടി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, രാഘവാ. ശേഷിക്കുന്നത് പറയാൻ കഴിയാത്തതാണ്.
അവിദ്യാസങ്ക്ഷയാത് ക്ഷീണേ വിദ്യാപക്ഷേ ഽപി രാഘവ । യച് ഛിഷ്ടം തന് നകിഞ്ചിദ് വാ കിഞ്ചിദ് വാപീദമ് ആതതമ്
അജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി നശിച്ചപ്പോൾ, അറിവിന്റെ ഭാഗം പോലും ക്ഷയിച്ചാൽ, രാഘവാ, ശേഷിക്കുന്നത് ഒന്നുമല്ലായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഈ വിശാലത തന്നെയായിരിക്കാം.
തത്രേദം ദൃശ്യതേ സര്വം ന ച കിഞ്ചന ദൃശ്യതേ । വടസ് സ്വവടധാനായാമ് ഇവ പുഷ്പഫലാദിമാന്
ഇവിടെ എല്ലാം കാണുന്നപോലെയാണ്, പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല — വടവൃക്ഷം തന്റെ വിത്തിനുള്ളിൽ പൂവും പഴവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുപോലെ.
തത് സര്വശക്തി കചിതം സര്വശക്തിസമുദ്ഗകമ് । നഭസോ ഽപ്യ് അധികം ശൂന്യമ് അവേദ്യം ച ചിദാത്മകമ്
അത് എല്ലാ ശക്തികളും നിറഞ്ഞതും, എല്ലാ ശക്തികൾക്കും ഉറവിടവുമാണ്, ആകാശത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും ശൂന്യവും അറിയാൻ കഴിയാത്തതും ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
സൂര്യകാന്തേ യഥാ വഹ്നിര് യഥാ ക്ഷീരേ ഘൃതം തഥാ । തത്രേദം സംസ്ഥിതം സര്വം ദേശകാലക്രമോദയമ്
സൂര്യകാന്തക്കല്ലിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, പാലിൽ നെയ്യ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം, ദേശവും കാലവും ക്രമവും ഉൾപ്പെടെ, അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്ഫുലിങ്ഗാ അനലാദ് യഥാ ഭാസോ ദിവാകരാത് । തസ്മാത് തഥേമാ നിര്യാന്തി സ്ഫുരന്ത്യസ് സംവിദസ് സ്ഥിതാഃ
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിതലുകൾ പുറത്ത് വരുന്നതുപോലെയും, സൂര്യനിൽ നിന്ന് കിരണങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അതിൽ നിന്ന് ഈ ജാഗ്രതകൾ ഉണർന്നു നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാമ്ഭോധിസ് തരങ്ഗാണാം യഥാമലമണിസ് ത്വിഷാമ് । കോശോ നിത്യമ് അനന്താനാം തഥാ തത് സംവിദാം ത്വിഷാമ്
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും, കറമില്ലാത്ത രത്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പടരുന്നതുപോലെയും, അതാണ് അനന്തമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരമായ ഉറവിടം.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം സര്വവസ്തൂനാം തദ് അവസ്ഥിതമ് । സര്വദൈവാവിനാശാത്മ കുമ്ഭാനാം ഗഗനം യഥാ
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും അകത്തും പുറത്തും അത് നിലകൊള്ളുന്നു; എപ്പോഴും അശ്ശരീരവും നശിക്കാത്തതുമായത്, കുമ്പങ്ങളിൽ ഉള്ളതും പുറത്തുള്ളതുമായ ആകാശംപോലെയാണ്.
യഥാ മണേര് അയസ്സ്പന്ദേഷ്വ് അയസ്കാന്തസ്യ കര്തൃതാ । അകര്തുര് ഏവ ഹി തഥാ കര്തൃതാ തസ്യ കല്പ്യതേ
ഇരുമ്പ് ആകർഷിക്കുന്നതിന്റെ കാരണമെന്നു നമ്മൾ ചുംബകത്തെയാണ് കരുതുന്നത്, പക്ഷേ ചുംബകം യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ചെയ്യുന്നില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തനമില്ലാത്തതിൽ തന്നെ പ്രവർത്തനശേഷി ഉണ്ടെന്നു നമ്മൾ ഭാവിക്കുന്നു.
മണിസന്നിധിമാത്രേണ യഥായസ് സ്പന്ദതേ ജഡമ് । തത്സത്തയാ തഥൈവായം ദേഹശ് ചോപത്യ് അചിദ്വപുഃ
ചുംബകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം കൊണ്ടു ഇരുമ്പ് ചലിക്കുന്നതുപോലെ, ജഡമായ ഈ ശരീരം അതിന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഉണരുന്നു.
തത്ര സ്ഥിതം ജഗദ് ഇദം ജഗദേകബീജേ ചിന്നാമ്നി സംവിദ് ഇതി കല്പിതകല്പനേ ച । ലോലോര്മിജാലമ് ഇവ വാരിണി ചിത്സ്വരൂപം ഖാദ് അപ്യ് അരൂപവതി യത്ര നകിഞ്ചിദ് അസ്തി
ചൈതന്യമെന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ, അതായത് ഈ ലോകത്തിന്റെ ഏകമൂലത്തിൽ, ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു. ഭാവനയുടെ ലോകത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ തിരമാലകൾപോലെയാണ് അതിന്റെ രൂപം; ആ ചൈതന്യസ്വരൂപം, ആകാശത്തിൽപോലും, രൂപമില്ലാത്തതിലും, ഒന്നും ഇല്ലാത്തതിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
തസ്മാന് നകിഞ്ചിദ് ഏവേദം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ന കിഞ്ചിദ് ഭൂതതാം യാതം യത് കിഞ്ചിദ് അപി വിദ്ധി ഹേ
അതിനാൽ, ഈ ചലിച്ചും അചലിച്ചും ഉള്ള ലോകം യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. എന്തായാലും, ഒന്നും സത്യത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
തത്ര കാചിന് ന കലനാ ഭാവാഭാവമയാത്മികാ । തദ് ഇദം രാമ ജീവാദി സര്വം വ്യര്ഥം കിമ് ഈഹസേ
അവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ എന്നൊരു ധാരണ പോലും ഇല്ല. അതുകൊണ്ടു രാമാ, ഈ ആത്മാവും മറ്റെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്. നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കുന്നത്?
സുബുദ്ധോ ഽയമ് അസാവ് അന്തര് ഇതി യോ വ്യപദിശ്യതേ । ന തം ലഭാമഹേ സര്പം രജ്ജുസര്പഭ്രമാദ് ഇവ
'ഇവൻ അകത്തുള്ള ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണ്' എന്ന് പറയുന്ന ആ ആത്മാവിനെ നാം കണ്ടെത്തുന്നില്ല; കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെ, പാമ്പ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.