സര്വമ് ആത്മൈവ സര്വത്ര സര്വദാ ഭാവിതാകൃതിഃ । ഇദമ് അന്യദ് ഇദം ചാന്യദ് ഇത്യ് അസത്കലനാഃ കുതഃ
എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ആത്മാവാണ് എല്ലാം, അതിന്റെ രൂപങ്ങളാണ് എല്ലാം. 'ഇത് വേറെയും, അതു വേറെയും' എന്ന തെറ്റായ ധാരണകള് എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
കോ ഽഭൂവം പ്രാഗ് അഹം താദൃക് തൃഷ്ണാനിഗഡയന്ത്രിതഃ । അന്തരാത്മാനമ് ഏവേതി വിഹസാമി വികാസവാന്
മുന്പ് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ചങ്ങലയില് കുടുങ്ങിയിരുന്ന ആള് ആരായിരുന്നു? ഇപ്പോള് അകത്തുള്ള ആത്മാവിനെ മാത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഉള്ളില് പുഷ്പിച്ചു ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ പുഞ്ചിരിക്കുന്നു.
ആമ് ഇദാനീം സ്മൃതം സമ്യങ് മയൈഷ സ കിലാസ്മ്യ് അജഃ । യസ് ത്വദ്വാഗമൃതാപൂരസ്നാനേനായമ് അഹം സ്ഥിതഃ
അതെ, ഇപ്പോള് ശരിക്കും ഓര്മ്മവന്നു: ജനനം ഇല്ലാത്ത ആ ആത്മാവാണ് ഞാന്. നിന്റെ അമൃതസമമായ വാക്കുകളുടെ പ്രവാഹത്തില് കുളിച്ച്, ഈ നിലയിലാണു ഞാന് നിലകൊള്ളുന്നത്.
അഹോ നു വിതതാം ഭൂമിമ് അധിരൂഢോ ഽസ്മി പാവനീമ് । ഇഹസ്ഥ ഏവ യത്രാര്കോ നഃ പാതാലമ് ഇവാസ്ഥിതഃ
അയ്യോ, വിശുദ്ധവും വിശാലവുമായ നിലത്താണ് ഞാന് ഉയര്ന്നിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ തന്നെ, സൂര്യന് നമ്മുടെ മുമ്പില് പാതാളത്തില് നില്ക്കുന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മഹ്യം സത്താമ് ഉപേതായ വ്യപേതായ ഭവാര്ണവാത് । നമോ നിത്യനമസ്യായ ജയാമ്യ് ആത്മാത്മനാത്മനി
എനിക്ക് സത്ത്വം ലഭിച്ചവനും ഭവസമുദ്രത്തിൽ നിന്നു മോചിതനുമായ, എപ്പോഴും നമസ്കാരയോഗ്യനുമായ നിത്യനാഥനോടു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവിൽ ഞാൻ വിജയിക്കുന്നു.
അനുഭവവശതോ ഹൃദബ്ജകോശേ സ്ഫുടമ് അലിതാം സമുപാഗതേന നാഥ । തവ വരവചസേഹ വീതശോകാം ചിരമ് ഉദിതാം സ്വദശാമ് ഉപാഗതോ ഽസ്മി
അനുഭവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, പ്രഭാപൂർണ്ണമായ ഹൃദയകമലത്തിൽ കടന്നുചെന്നു, നാഥാ, നിന്റെ ഉത്തമവചനങ്ങൾകൊണ്ട് ഞാൻ ദു:ഖരഹിതനായി, എന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയിൽ ദീർഘകാലം എത്തിച്ചേർന്നു.
ഭൂയ ഏവ മഹാബാഹോ ശൃണു മേ പരമം വചഃ । യത് തേ ഽഹം പ്രീയമാണായ വക്ഷ്യാമി ഹിതകാമ്യയാ
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവനേ, വീണ്ടും എന്റെ പരമമായ വചനങ്ങൾ കേൾക്കൂ. ഞാൻ സ്നേഹത്തോടും നിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചുമാണ് ഇവ പറയുന്നത്.
ബോധമ് അഭ്യുപഗമ്യാപി ശൃണു ബോധവിവൃദ്ധയേ । ഭവേദ് അല്പപ്രബുദ്ധാനാമ് അപി നിര്ദുഃഖതാ യഥാ
ബോധം ലഭിച്ചിട്ടും, ബോധം വളരാൻ വീണ്ടും കേൾക്കണം; അൽപം മാത്രം ഉണർന്നവർക്കും എങ്ങനെ ദു:ഖരഹിതത്വം ലഭിക്കാമെന്നത് അറിയാൻ.
യസ്യാജ്ഞാതാത്മനോ ഽജ്ഞസ്യ ദേഹ ഏവാത്മഭാവനാ । ഉദിതാര്തിം രുഷേവാക്ഷരിപവോ ഽഭിഭവന്തി തമ്
ആത്മാവിനെ അറിയാത്തവനും ശരീരത്തെ തന്നെ ആത്മാവായി കരുതുന്നവനും ദു:ഖങ്ങൾ ഉയർന്ന്, ശത്രുക്കളെപ്പോലെ ക്രൂരമായ വികാരങ്ങൾ അവനെ കീഴടക്കും.
യസ്യ ജ്ഞാതാത്മനോ ജ്ഞസ്യ സത്യേ സ്വാത്മനി സംസ്ഥിതിഃ । തുഷ്ട്യേവ ചാക്ഷസുഹൃദോ ന ഘ്നന്തി തമ് അനിന്ദിതമ്
ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവനും സത്യം ഉള്ളിൽ ആലോചിക്കുന്നവനും, സുഹൃത്തായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പോലെ ആനന്ദങ്ങൾ അവനെ ദോഷപ്പെടുത്തില്ല.
പരാര്ഥം സ്ഫുരതോ യസ്യ ന സ്തുതിര് നിന്ദനാദ് ഋതേ । സ ദേഹീ ദേഹദുഃഖൌഘമ് ആദത്തേ കേന ഹേതുനാ
മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മക്കായി മനസ്സ് തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നവന്, പ്രശംസയോ അപമാനമോ ഒഴികെ ശരീരദു:ഖങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ എന്ത് കാരണമുണ്ട്?
നാത്മാ ശരീരസമ്ബദ്ധശ് ശരീരമ് അപി നാത്മനി । മിഥോ വിലക്ഷണേ ഏതേ പ്രകാശതമസീ യഥാ
ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടതല്ല, ശരീരവും ആത്മാവിൽ ഇല്ല; ഇവ രണ്ടും പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമാണ്, വെളിച്ചവും ഇരുണ്ടതും പോലെ.
സര്വൈര് ഭാവവികാരൈസ് തു നിത്യമുക്തോ ഽസ്ത്യ് അലേപകഃ । നാത്മാസ്തമ് ഏതി ഭഗവാന് ന ചോദേതി സദോദിതഃ
സകല ഭാവങ്ങളുടെ മാറ്റങ്ങളെയും തൊടാതെ, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനും അഴുക്കില്ലാത്തവനും ആയ ആത്മാവ് ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അവൻ എപ്പോഴും തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഡസ്യാജ്ഞസ്യ തുച്ഛസ്യ കൃതഘ്നസ്യ വിനാശിനഃ । ശരീരകോപലസ്യാസ്യ യദ് ഭവത്യ് അസ്തു തത് തഥാ
ഈ ശരീരം ബുദ്ധിയില്ലാത്തതും അജ്ഞതയും വിലകുറഞ്ഞതും നന്ദിയില്ലാത്തതും നശിക്കുന്നതുമാണ്. അതിന് സംഭവിക്കുന്നതെന്തും അതുപോലെയാകട്ടെ.
ന ചാസ്യ കിഞ്ചിദ് ഭവതി പൃഥഗ് ആത്മന്യ് അവേക്ഷിതേ । ജഡസ്യാസത്സ്വരൂപസ്യ കിമ് ഇവാങ്ഗോപപദ്യതേ
ശരീരം ബുദ്ധിയില്ലാത്തതും അസത്യമുള്ളതുമാണെന്ന് ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ അതിന് ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല; അങ്ങനെയുള്ള ഒന്നുമല്ലാത്തതിൽ എന്താണ് ഉണ്ടാകാൻ പോകുന്നത്?
നിപുണായാവബോധായ യത് പ്രോക്തം തത് പുനഃ പുനഃ । ഭങ്ഗിഭിഃ പ്രവിചിത്രാഭീ രാഘവേദം പ്രബോധ്യതേ
നൂലായുള്ള ബോധം ലഭിക്കാനായി, രാഘവ, ഇതുവരെ പറഞ്ഞതെല്ലാം പലവിധങ്ങളായും വിവിധ ഉദാഹരണങ്ങളോടുകൂടി വീണ്ടും വീണ്ടും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദി ദേഹഗുണാന് ആത്മാ ഗൃഹ്ണാതി പരമാര്ഥതഃ । നാദത്തേ തത് കഥം തസ്മാജ് ജഡതാം ശവരൂപിണഃ
ആത്മാവ് ശരീരത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ഏറ്റെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ശരീരം പോലെ അതിന് ജഡത്വം എന്തുകൊണ്ട് വരുന്നില്ല?
യദി വാത്മഗുണാന് ദേഹോ ഗൃഹ്ണാതി പരമാര്ഥതഃ । നാദത്തേ തത് കഥം ചൈത്തം ചിന്മയത്വം സദോദിതമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ആത്മാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ശരീരം സത്യത്തിൽ ഏറ്റെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മനസ്സിന്റെ സദാ തെളിയുന്ന ചൈതന്യവും ശരീരത്തിന് എന്തുകൊണ്ട് ലഭിക്കുന്നില്ല?
യയോര് ഏകപരിജ്ഞാനേ ജഡതൈവാപരേ സ്ഥിതാ । തയോഃ കീദൃഗ്വിധാ ബ്രൂത സമാനസുഖദുഃഖതാ
രണ്ടിൽ ഒരാളുടെ അറിവിൽ മറ്റൊന്നിന്റെ ജഡത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഇരുവരും ഒരുപോലെ സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നു എന്ന് എങ്ങനെ പറയാം?
യൌ സമൌ സമകര്മാണൌ ന കദാചന തൌ കഥമ് । ദ്വാവ് അപ്യ് അസന്താവ് അന്യോഽന്യം കഥം സമ്ബന്ധമ് ഏഷ്യതഃ
രണ്ടുപേരും ഒരുപോലെ നിർജ്ജീവരായി ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഇരുവരും ഇല്ലാത്തവരാണെങ്കിൽ പരസ്പരം എങ്ങിനെ ബന്ധപ്പെടും?
കഥം സ്ഥൂലോ ഽണുരൂപസ് സ്യാദ് അണുസ് സ്ഥൂലഃ കഥം ഭവേത് । ഏകോദയേ ദ്വിതീയസ്യ ന സത്താ ദിനരാത്രിവത്
എങ്ങിനെ ഭൗതികം സൂക്ഷ്മമാവും, സൂക്ഷ്മം ഭൗതികമാവും? ഒന്നിന് ഉദയം വന്നാൽ രണ്ടാമത്തേതിന് സ്ഥാനം ഇല്ല, പകലും രാത്രിയും ഒരുമിച്ച് ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
ജ്ഞാനം നാജ്ഞാനതാമ് ഏതി ച്ഛായാ നായാതി താപതാമ് । സദ് ബ്രഹ്മ നാസദ് ഭവതി വിചിത്രാസ്വ് അപി ദൃഷ്ടിഷു
ജ്ഞാനം അജ്ഞാനമാവില്ല, നിഴൽ ചൂടാവില്ല; സത്യം ആയ ബ്രഹ്മം വ്യത്യസ്തമായ ദൃശ്യങ്ങളിൽ പോലും അസത്യമാകുന്നില്ല.
മനാഗ് അപി ന സംശ്ലേഷസ് സര്വഗസ്യാപി ദേഹിനഃ । ദേഹേന ദേഹഗസ്യാപി കമലസ്യേവ വാരിണാ
ഏതൊരാളുടെയും ആത്മാവിനും ശരീരത്തിനും ഒറ്റയിടത്തും ഒരു ചേര്ച്ച പോലും ഇല്ല, അതുപോലെതന്നെ താമരക്കും വെള്ളത്തിനുമില്ല.
മനാഗ് അപി ന സംശ്ലേഷോ ബ്രഹ്മണോ ദേഹസത്തയാ । തദ്ഗതസ്യാപ്യ് അതദ്വൃത്തേര് അമ്ബരസ്യേവ വായുനാ
ബ്രഹ്മാവിനും ശരീരത്തിന്റെ നിലയ്ക്കും ഒരു ചേര്ച്ച പോലും ഇല്ല, മനസ്സ് അതിൽ ലയിച്ചവർക്കും, ആകാശത്തിനും കാറ്റിനുമില്ലാത്തതുപോലെ.
ഭവത്യ് ആത്മനി നോ കിഞ്ചിന് നാസതോ ദേഹകസ്യ ച । തദ് രാഘവ മുധൈവൈഷ സുഖദുഃഖഭ്രമഃ കുതഃ
ആത്മാവിന് യാതൊരു സംഭവവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല, അപ്രകൃതമായ ശരീരത്തിനും ഒന്നുമില്ല. രാഘവ, ഈ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ഭ്രമം വെറുതെ മാത്രം, അതിന് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവും ഇല്ല.
ജരാമരണമ് ആപച് ച സുഖദുഃഖേ ഭവാഭവൌ । മനാഗ് അപി ന സന്തീഹ നിര്വാണോ നിര്വൃതോ ഭവ
വൃദ്ധാവസ്ഥയും മരണമുമോ, സുഖവും ദുഃഖവും, ജനനവും അജ്ഞാനവും — ഇതൊന്നും ഇവിടെ അൽപം പോലും ഇല്ല. മോചിതനായി, സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
സ്ഥിതോ ദേഹതയാത്യുച്ചൈഃ പാതോത്പാതമയോ ഭ്രമഃ । ദൃശ്യതേ കേവലം ബ്രഹ്മണ്യ് അപ്സു വീചിതയാ യഥാ
ശരീരരൂപത്തിൽ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും എന്ന ഭ്രമം ബ്രഹ്മണിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു, ജലത്തിൽ തിരകൾ കാണുന്നതുപോലെ.
ആത്മസത്തോപജീവിത്വാദ് ആത്മാ സമ്ഭവതീഹ ഹി । ദേഹയന്ത്രം പയസ്സത്താമാത്രാദ് ഊര്മിര് ഇവോത്ഥിതമ്
ആത്മാവാണ് സത്ത്വത്തിന്റെ ആധാരം, അതുകൊണ്ട് ആത്മാവു മാത്രമാണ് ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്. ശരീരയന്ത്രം, വെള്ളത്തിൽ തിര ഉയരുന്നതുപോലെ, ജലത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രം ഉദിക്കുന്നു.
ആധാരസ്പന്ദനേനാങ്ഗ യഥാ ക്ഷോഭഭവാഭവാഃ । സൂര്യാദേഃ പ്രതിബിമ്ബസ്യ തഥാ ദേഹേന ദേഹിനഃ
പ്രിയമേ, സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം പോലുള്ളവയുടെ ഉണർവ്, അശാന്തി, അപ്രത്യക്ഷത എന്നിവ അവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ജലത്തിന്റെ ചലനത്താൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ശരീരധാരിയ്ക്ക് അനുഭവങ്ങൾ ശരീരത്തിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സമ്യഗ്ദൃഷ്ടേ യഥാഭൂതേ വസ്തുന്യ് ആത്മനി ജായതേ । സ്ഥിതിര് ദേഹമയോ ഽജ്ഞാനവിഭ്രമോ ലയമ് ഏതി ച
സ്വന്തം യാഥാർത്ഥ്യസ്വഭാവം ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ശരീരത്തോട് ഐക്യപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം, അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.