യാസ് സമ്പദോ യാശ് ച ദൃശോ യാശ് ചിതോ യാശ് ചിദേഷണാഃ । ബ്രഹ്മൈവ തദ് അനാദ്യന്തമ് അബ്രഹ്മേഹ ന വിദ്യതേ
എങ്ങനെയുള്ള സമ്പത്തുകളായാലും, കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങളായാലും, ചിന്തകളായാലും, ബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളായാലും — ഇവ എല്ലാം ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്. ഇവിടെ ബ്രഹ്മമല്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
പാതാലേ ഭൂതലേ സ്വര്ഗേ ത്രിനേത്രാന്തം തൃണാദി യത് । ദൃശ്യതേ തത് പരം ബ്രഹ്മ ചിദ്രൂപം നാന്യദ് അസ്തി ഹി
പാതാളത്തിലോ, ഭൂമിയിലോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലോ, മൂന്നുകണ്ണുള്ള ദേവനിൽ നിന്നു പുല്ലിനുള്ളിലേക്കുമൊക്കെ കാണുന്നതെല്ലാം പരമമായ ബോധസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല.
ഉപേക്ഷ്യം ഹേയമ് ആദേയം ബന്ധവോ വിഭവാ വപുഃ । ബ്രഹ്മൈവ വിഗതാദ്യന്തമ് അബ്ധിവത് പ്രവിജൃമ്ഭതേ
ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ സ്വീകരിക്കേണ്ടതോ, സുഹൃത്തുക്കളോ, സമ്പത്തോ, ശരീരമോ — ഇവയൊക്കെയും ആദിയില്ലാത്ത, അന്തമില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.
യാവദ് അജ്ഞാനകലനാ യാവദ് അബ്രഹ്മവാസനാ । യാവദ് ആസ്ഥാ ജഗജ്ജാലേ താവച് ചിത്താദികല്പനാ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ടുകഥകളും, ബ്രഹ്മമല്ലാത്ത വാസനകളും, ലോകത്തിന്റെ ആകർഷണവും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം മനസും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ദേഹേ യാവദ് അഹമ്ഭാവോ ദൃശ്യേ ഽസ്മിന് യാവദ് ആത്മതാ । യാവന് മമേദമ് ഇത്യ് ആസ്ഥാ താവച് ചിത്താദിവിഭ്രമഃ
ശരീരത്തിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉണ്ടാവുന്നിടത്തോളം, കാണുന്നതിൽ ആത്മഭാവം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉള്ളിടത്തോളം, മനസ്സും അതിനോടൊപ്പം ഉള്ളതും അശാന്തിയും തുടരും.
യാവന് നോദിതമ് ഉച്ചൈസ്ത്വം സജ്ജനാസങ്ഗശൃങ്ഗതഃ । യാവന് മൌര്ഖ്യം ന സങ്ക്ഷീണം താവച് ചിത്താദിനിമ്നതാ
നല്ലവരോടുള്ള സ്നേഹബന്ധത്തിലൂടെ നീ ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയരാത്തിടത്തോളം, മൗഢ്യം കുറയാത്തിടത്തോളം, മനസ്സിന്റെ താഴ്മയും അതിനോടൊപ്പം ഉള്ളതും മാറില്ല.
യാവച് ഛിഥിലതാം യാതം നേദം ഭുവനഭാവനമ് । സമ്യഗ്ദര്ശനശക്ത്യാന്തസ് താവച് ചിത്തോദയസ് സ്ഫുടഃ
ഈ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭ്രമം പൂർണ്ണമായി ദുർബലമാകാത്തിടത്തോളം, ശരിയായ ദർശനശക്തി ഉള്ളിൽ ഉണരാത്തിടത്തോളം, മനസ്സിന്റെ ഉണർവ് വ്യക്തമായി നിലനിൽക്കും.
യാവദ് അജ്ഞത്വമ് അന്ധത്വം വൈവശ്യം വിഷയാശയാ । മൂര്ഛാമോഹസമുച്ഛ്രായസ് താവച് ചിത്താദികല്പനാ
അജ്ഞാനം, അന്ധത, അശക്തി, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ ആസക്തി, മയക്കും മോഹവും ഉയർന്നിരിക്കുന്നിടത്തോളം, മനസ്സിന്റെയും അതിനോടൊപ്പം ഉള്ളതിന്റെയും ഭ്രമം തുടരും.
യാവദ് ആശാവിഷാമോദഃ പരിസ്ഫുരതി ഹൃദ്വനേ । പ്രവിചാരചകോരോ ഽത്ര ന താവത് പ്രവിശത്യ് അലമ്
ഹൃദയത്തിന്റെ കാട്ടിൽ ആശയുടെ വിഷമുള്ള സുഗന്ധം നിലകൊള്ളുന്നിടത്തോളം, വിവേകത്തിന്റെ ചകോരപ്പക്ഷി അവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കടന്നുവരില്ല.
ഭോഗേഷ്വ് അനാസ്ഥമനസശ് ശീതലാമലനിര്വൃതേഃ । ഛിന്നാശാപാശജാലസ്യ ക്ഷീയതേ ചിത്തവിഭ്രമഃ
ഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനും, ശീതളവും നിർമ്മലവുമായ ആനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ആശയുടെ ബന്ധനങ്ങൾ മുറിച്ചവനും, മനസ്സിന്റെ അശാന്തി നശിച്ചുപോകുന്നു.
തൃഷ്ണാമോഹപരിത്യാഗാന് നിത്യശീതലസംവിദഃ । പുംസസ് സംശാന്തചിത്തസ്യ പ്രബുദ്ധസ്യ ക്വ ചിത്തഭൂഃ
തൃഷ്ണയും മായയും വിട്ട്, എപ്പോഴും ശാന്തമായ ബോധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും സമാധാനപ്പെട്ടും ഉണർന്നവനും, അവനു മനസ്സിന്റെ ലോകം എവിടെയാണ്?
അസംസ്തുതമ് ഇവാനാസ്ഥമ് അവസ്തു പരിപശ്യതഃ । ദൂരസ്ഥമ് ഇവ ദേഹം സ്വമ് അസന്തം ചിത്തഭൂഃ കുതഃ
അസത്യം അനാവശ്യവും അപ്രധാനവുമെന്നപോലെയും, സ്വന്തം ശരീരം ദൂരെയുള്ളതും ഇല്ലാത്തതുമെന്നപോലെയും കാണുന്നവനു, മനസ്സിന്റെ ലോകം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ഭാവിതാനന്തചിത്തത്ത്വരൂപരൂപാന്തരാത്മനഃ । സ്വാങ്ഗാംശലീനജഗതശ് ശാന്തോ ജീവാദിവിഭ്രമഃ
അവന്റെ മനസ്സ് അനന്തമായതും, അതിന്റെ സ്വഭാവം ജ്ഞാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യവും, ഉള്ളിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളെയും അതിജീവിച്ചതും, ലോകം തന്നെ അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ ലയിച്ചതുമാകുമ്പോൾ, ജീവൻ എന്നുള്ള ഭ്രമവും മറ്റെല്ലാ മോഹങ്ങളും സമാധാനത്തിലാകും.
അസമ്യഗ്ദര്ശനേ ശാന്തേ മിഥ്യാഭ്രമഭരാത്മനി । ഉദിതേ പരമാദിത്യേ പരമാര്ഥൈകദര്ശനേ
തെറ്റായ ദർശനം ശാന്തമായ് അകന്നുപോയപ്പോൾ, മനസ്സ് സമാധാനമായപ്പോൾ, പരമാർത്ഥബോധത്തിന്റെ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ സത്യത്തിന്റെ ഏക ദർശനം ഉണ്ടാകും; അപ്പോഴാണ് ആത്മാവിലെ ഭ്രമങ്ങളുടെ ഭാരങ്ങൾ അകന്നുപോകുന്നത്.
അപുനര്ദര്ശനായൈവ ദഗ്ധം സംശുഷ്കപര്ണവത് । ചിത്തം വിഗലിതം വിദ്ധി വഹ്നൌ ഘൃതലവം യഥാ
ചുരുണ്ട ഇല പോലെ ഉണക്കി ദഹിപ്പിച്ച മനസ്സ്, തീയിൽ ഒരു തുള്ളി നെയ്യ് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ഇനി തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്തതായിപ്പോകുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ജീവന്മുക്താ മഹാത്മാനോ യേ പരാവരദര്ശിനഃ । തേഷാം യാ ചിത്തപദവീ സാ സത്ത്വമ് ഇതി കഥ്യതേ
ജീവനോടെ മോക്ഷം നേടിയ മഹാത്മാക്കൾ, ഉന്നതതയും താഴ്വരയും കാണുന്നവർ, അവരുടെ മനസ്സ് എത്തുന്ന അവസ്ഥയെ 'സത്ത്വം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ജീവന്മുക്തശരീരേഷു വാസനാ വ്യവഹാരിണീ । ന ചിത്തനാമ്നീ ഭവതി സാ ഹി സത്ത്വപദം ഗതാ
ജീവിതത്തിൽ മോചിതരായവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ ലോകകാര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന് 'മനസ്സ്' എന്ന പേര് ഇല്ല; കാരണം അവ ശുദ്ധമായ സത്ത്വാവസ്ഥയിൽ എത്തിപ്പോയിരിക്കുന്നു.
നിശ്ചേതസോ ഹി തത്ത്വജ്ഞാ നിത്യം സത്ത്വപദേ സ്ഥിതാഃ । ലീലയാ പ്രഭ്രമന്തീഹ സത്ത്വസംസ്ഥിതിഹേലയാ
സത്യത്തെ അറിയുന്നവർക്ക് മനസ്സ് ഇല്ല; അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധമായ സത്ത്വാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെയെല്ലാം അവർ സത്ത്വത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രേരണയാൽ കളിയാടുന്നവരെപ്പോലെ സുഖമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശാന്താ വ്യവഹരന്തോ ഽപി സത്ത്വസ്ഥാസ് സംയതേന്ദ്രിയാഃ । നിത്യം പശ്യന്തി ചിജ്ജ്യോതിര് ന ദ്വൈതൈക്യേ ന വാസനാഃ
ശാന്തരായി ലോകകാര്യങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരായിട്ടും, സത്ത്വത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരുമായ അവർ എപ്പോഴും ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം കാണുന്നു; അവരിൽ ദ്വൈതമോ ഏകത്വമോ വാസനകളോ ഒന്നുമില്ല.
അന്തര്മുഖതയാ സര്വം ചിദ്വഹ്നൌ ത്രിജഗത്തൃണമ് । ജുഹ്വതോ ഽന്തര് വിചേഷ്ടന്തേ മൂഢവച് ഛീതലാശയാഃ
അവർ ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പുല്ലുപോലെ ചൈതന്യാഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്നു; അകത്തുനിന്ന് അവർ ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാതെ ശാന്തഹൃദയരായി ഇരിക്കുന്നു, മൂടന്മാരെപ്പോലെ ചഞ്ചലത ഇല്ല.
വിവേകവിശദം ചേതസ് സത്ത്വമ് ഇത്യ് അഭിധീയതേ । ഭൂയഃ ഫലതി നോ മോഹം ദഗ്ധം ബീജമ് ഇവാങ്കുരമ്
വിവേകത്തോടെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സിനെ സത്ത്വം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സ് വീണ്ടും മായാജാലം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല, കത്തിച്ചുവച്ച വിത്ത് വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാത്തതുപോലെ.
യാ വാസനാ വിമൂഢാന്തര് പുനര്ജനനധര്മിണീ । ചിത്തശബ്ദാഭിധാ സോക്താ വിപര്യസ്യതി ബോധതഃ
അകത്തുനിന്ന് ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതും വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാക്കുന്നതുമായ ആ വാസനയെ മനസ്സെന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ ബോധം വന്നാൽ അതു മാറിപ്പോകുന്നു.
പ്രാപ്തപ്രാപ്യോ ഭവാന് രാമ സത്ത്വഭാവമ് ഉപാഗതമ് । ചിത്തം ജ്ഞാനാഗ്നിനാ ദഗ്ധം ന തേ ഭൂയഃ പ്രരോഹതി
രാമാ, നീ നേടേണ്ടതെല്ലാം നേടിയവനാണ്, സത്ത്വാവസ്ഥയിൽ എത്തിയവൻ. ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയ മനസ്സിന് ഇനി വീണ്ടും മുളപ്പില്ല.
സംരോഹതീഷുണാ വിദ്ധം തഥാ പരശുനാഗ്നിനാ । ന ഹി ജ്ഞാനാഗ്നിനിര്ദഗ്ധം പ്രബോധവിശദം മനഃ
കൂശാലോ വെട്ടിയ കുരുമരമോ വീണ്ടും വളരാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയതും ബോധത്തോടെ തെളിഞ്ഞതുമായ മനസ്സിന് വീണ്ടും വളരാനാവില്ല.
ബ്രഹ്മബൃംഹൈവ ഹി ജഗജ് ജഗച് ച ബ്രഹ്മബൃംഹണാത് । വിദ്യതേ നാനയോര് ഭേദശ് ചിദ്ഘനബ്രഹ്മണോര് ഇഹ
ഈ ലോകം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വ്യാപനമാണ്; ബ്രഹ്മം വ്യാപിച്ചിട്ടാണ് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇവിടെ ചൈതന്യത്തിന്റെ സമുച്ചയത്തിനും ബ്രഹ്മത്തിനും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
ചിദന്തര് അസ്തി ത്രിജഗന് മരിചേ തിക്തതാ യഥാ । നാതശ് ചിജ്ജഗതീ ഭിന്നേ തസ്മാത് സദസതീ മുധാ
മുളകിൽ കയ്പ് എങ്ങിനെയോ, അതുപോലെ ചൈതന്യം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ചൈതന്യലോകം അതിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല; സത്യം അസത്യം എന്ന ഭാവനകൾ വെറുതെ ആണ്.
അചിന്മയത്വാന് നാസി ത്വം ഖാത്മാ കിമ് ഇവ രോദിഷി । അചിന്മയത്വാജ് ജഗതാമ് അഭാവേ കലനാഃ കുതഃ
നിനക്ക് അജ്ഞതയുടെ സ്വഭാവം ഇല്ലെങ്കിൽ, ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവേ, നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്? ലോകങ്ങൾ അജ്ഞതയാൽ ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ഭാവനകൾ എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ചിന്മയശ് ചേദ് ഭവാന് സര്വം തച് ചിത്ത്വം പ്രവിചാരയ । ശുദ്ധസത്ത്വമ് അനാദ്യന്തം തത്രാങ്ഗ കലനാഃ കുതഃ
നീ ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളവനാണെങ്കിൽ, എല്ലാം മനസ്സാണ് എന്ന് ആലോചിക്കണം. അത്ര ശുദ്ധവും ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനം ഇല്ലാത്തതുമായ സത്ത്വത്തിൽ ഭാവനകൾക്ക് സ്ഥാനം എവിടെയാണ്?
ചിദാത്മാസി നിരംശോ ഽസി പാരാവാരവിവര്ജിതഃ । രൂപം സ്മര നിജം സ്ഫാരം മാസ്മൃത്യാ സമ്മിതോ ഭവ
നീ തന്നെ ബോധമാണ്, വിഭജിക്കാനാവാത്തത്, ഇക്കരെയും അക്കരെയും അതിരുകളില്ലാത്തത്. നിന്റെ വിശാലമായ സത്യസ്വരൂപം ഓർക്കുക; മറവിയിൽ പെട്ട് നിന്റെ അതിനെ ചുരുക്കരുത്.
താം സ്വസത്താം ഗതസ് സര്വമ് അസര്വം വാ ഭവോദയീ । താദൃഗ്രൂപോ ഽസി ശാന്തോ ഽസി ചിദ് അസി ബ്രഹ്മരൂപ്യ് അസി
നിന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, നീ എല്ലത്തിന്റെയും ആധാരമോ അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നിനും ആധാരമല്ലാത്തതോ ആകുന്നു. അങ്ങനെയാണ് നിന്റെ സ്വഭാവം—ശാന്തതയും ബോധവും ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാരവും നിറഞ്ഞത്.