അസങ്ഗതാമ് അനായാസാം ജീവന്മുക്തസ്ഥിതിം സ്ഥിരാമ് । അവലമ്ബ്യ സമസ് സ്വസ്ഥോ വീതരാഗോ ഭവാനഘ
സൗകര്യത്തോടെ ഉള്ള അസംഗതയും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ശാന്തമായ മോക്ഷാവസ്ഥയും ആശ്രയിച്ച്, നീ സമബുദ്ധിയോടെ, ആരോഗ്യവാനായി, രാഗരഹിതനായി, പാപമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
ജീവന്മുക്തമതിര് മൌനീ നിഗൃഹീതേന്ദ്രിയഗ്രഹഃ । അമാനമദമാത്സര്യ ആര്യസ് തിഷ്ഠതി വിജ്വരഃ
ജീവന്മുക്തന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിതവുമാണ്; അവനിൽ അഭിമാനമോ അഹങ്കാരമോ അസൂയയോ ഇല്ല, മഹാനായവൻ, രോഗമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സദാ സമഗ്രേ ഽപി ഹി വസ്തുജാതേ സമാശയോ ഽപ്യ് അന്തര് അദീനസത്ത്വഃ । വ്യാപാരമാത്രാത് സഹജാത് ക്രമസ്ഥാന് ന കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അന്യദ് അസൌ കരോതി
എത്രയോ വസ്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആയാലും, സദാ സമദർശിയായി, മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതെ, സ്വാഭാവികമായ പ്രവർത്തനവും അതിന്റെ ക്രമവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാതെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് ഏവ കിഞ്ചിത് പ്രകൃതക്രമസ്ഥം കര്തവ്യമ് ആത്മീയമ് അസൌ തദ് ഏവ । സംസങ്ഗസമ്ബന്ധവിഹീനയൈവ കുര്വന്ന് അഖേദോ രമതേ ധിയാന്തഃ
സ്വന്തമായി ചെയ്യേണ്ടതും പ്രകൃതിയുടെ ക്രമത്തിൽ വരുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ മാത്രം, ബന്ധമോ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ക്ഷീണമില്ലാതെ അവൻ ചെയ്യുന്നു.
അപ്യ് ആപദം പ്രാപ്യ സുസമ്പദം വാ മഹാമതിസ് സ്വം പ്രകൃതം സ്വഭാവമ് । ജഹാതി നോ മന്ദരവേല്ലിതോ ഽപി ശൌക്ല്യം യഥാ ക്ഷീരമഹാമ്ബുരാശിഃ
വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ ദുർഘടമായ ദുരിതം നേരിട്ടാലും, അത്യധിക സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാലും, തന്റെ സ്വഭാവം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുന്നില്ല. മന്ദരപർവതം കൊണ്ടു ക്ഷീരം കുലുക്കിയാലും അതിന്റെ വെളുപ്പു പോവാത്തതുപോലെ.
സമ്പ്രാപ്യ സാമ്രാജ്യമ് അഥാപദം വാ സരീസൃപത്വം സുരനാഥതാം വാ । തിഷ്ഠത്യ് അഖേദോദയമ് അസ്തഹര്ഷം ക്ഷയോദയേഷ്വ് ഇന്ദുര് ഇവൈകരൂപഃ
സാമ്രാജ്യം നേടിയാലും, ദുരിതം നേരിട്ടാലും, പാമ്പുപോലെ ഇഴയേണ്ടി വന്നാലും, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായി നിലകൊണ്ടാലും, അവൻ സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെയാണ്. വളര്ച്ചയിലും കുറവിലും ഒരുപോലെയിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
നിരസ്തസംരമ്ഭമ് അപാസ്തഭേദം പ്രശാന്തനാനാഫലഫല്ഗുചേഷ്ടഃ । വിചാരയാത്മാനമ് അദീനസത്ത്വോ യഥാ ഭവസ്യ് ഉത്തമകാര്യനിഷ്ഠഃ
കോപമോ ഭേദമോ ഇല്ലാതെ, എല്ലാ വ്യർത്ഥമായ പ്രവർത്തികളും ശാന്തമാക്കി, ദൃഢമായ മനസ്സോടെ തന്റെ ആത്മാവിനെ ആലോചിച്ച്, ജീവിതത്തിലെ ഉന്നത ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സ് നിർത്തിയവനെപ്പോലെ.
തഥോദിതപ്രസരവിലാസശുദ്ധയാ ഗതജ്വരം പദമ് അവലോകയാമലമ് । ധിയേദ്ധയാ പുനര് ഇഹ ജന്മബന്ധനൈര് ന ബധ്യസേ സമധിഗതാത്മദൃഗ് യഥാ
ശുദ്ധവും വിശാലവുമായ ബോധത്തോടെ, രോഗരഹിതമായ ആ നില കാണുക. അങ്ങനെ ആത്മാവിന്റെ ദർശനം നേടുമ്പോൾ, വീണ്ടും ഈ ജന്മബന്ധനങ്ങളിൽ പെട്ടുപോകേണ്ടി വരികയില്ല.
ഉപശാന്തിപ്രകരണാദ് അനന്തരമ് ഇദം ശൃണു । ത്വം നിര്വാണപ്രകരണം ജ്ഞാതം നിര്വാണകാരി യത്
ഉപശാന്തി എന്ന ഭാഗം കഴിഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കണം: മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന മോക്ഷവിഷയമായ ഭാഗം നീ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു.
കഥയത്യ് ഏവമ് ഉദ്ദാമവചനം മുനിനായകേ । ശ്രവണൈകരസേ മൌനം സ്ഥിതേ രാജകുമാരകേ
മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായവൻ ഈ ശക്തമായ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ, രാജകുമാരൻ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നതിൽ ലയിച്ച് മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
മുനിവാഗര്ഥനിക്ഷിപ്തമനസ്യ് അസ്തേതരക്രിയേ । രാജലോകേ ഗതസ്പന്ദം ചിത്രാര്പിത ഇവ സ്ഥിതേ
മഹർഷിയുടെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സ് മുഴുവനായി നിക്ഷേപിച്ച രാജകുമാരൻ, മറ്റൊന്നും ചെയ്യാതെ രാജസഭയിൽ ഒരു ചിത്രത്തെപ്പോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുന്നു.
വസിഷ്ഠവചസാമ് അര്ഥം വിചാരയതി സാദരമ് । ലസദങ്ഗുലിഭങ്ഗേ ച മുനിസാര്ഥേ സ്ഫുരദ്ഭ്രുവി
വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ ആലോചിച്ച്, വിരലുകളുടെ ഭംഗിയുള്ള ചലനത്തിലും ഭ്രൂവിലാസത്തിലും അതിനെ പ്രകടിപ്പിച്ച് മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായവൻ ഇരിക്കുന്നു.
വിസ്മയാലോകനോല്ലാസപ്രോത്ഫുല്ലനയനാലിനി । പുരന്ധ്രിവര്ഗേ പ്രഗ്രീവതരുമഞ്ജരിതാം ഗതേ
ആ മഹിളകളുടെ കൂട്ടം അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കുമ്പോൾ അവരുടെ കണ്ണുകൾ താമരപൂവുപോലെ വിരിഞ്ഞു, അവരുടെ കഴുത്തിൽ പൂമാലകൾ അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും, അവർ അവൾ നടന്ന വഴിയിലേക്കാണ് തിരിഞ്ഞുനോക്കിയത്.
ഖേ വാസരചതുര്ഭാഗദേശേ ദിനകരേ സ്ഥിതേ । ശ്രുതജ്ഞാനതയാ സൌമ്യേ കിഞ്ചിച് ഛമമ് ഉപേയുഷി
സൂര്യൻ ആകാശത്തിലെ നാലാം ഭാഗത്ത് നില്ക്കുമ്പോഴും, കേട്ടും അറിഞ്ഞുമുള്ള സാന്ത്വനമായ കാറ്റ് അല്പം ശാന്തമായപ്പോൾ,
ശ്രവണായേവ സംശാന്തവിതാനസ്പന്ദമ് ആസ്ഥിതേ । മൌനം മരുതി മന്ദാരമധുരാമോദദായിനി
ശ്രവണമെന്നതിനു വേണ്ടി തന്നെയെന്നപോലെ, കാറ്റിന്റെ മേഘം അശാന്തത വിട്ട് നില്ക്കുന്നു; മന്ദാരപൂവിന്റെ മധുരസൗരഭം പകർന്നു, ശാന്തതയാണവിടെ പരന്നത്.
പുഷ്പദാമസു സുപ്താസു മദാദ് ഭ്രമരപങ്ക്തിഷു । ജ്ഞാതജ്ഞേയതയാ നൂനം സമ്യഗ്ധ്യാനവതീഷ്വ് ഇവ
പൂമാലകളിൽ മദംപിടിച്ച തേനീച്ചകളുടെ നിരകൾ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അറിവും അറിയപ്പെടുന്നതും മനസ്സിലാക്കി, സമഗ്രധ്യാനത്തിൽ ലീനരായവരുടെ സമാധാനത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു ആ നിശ്ചലത.
ജാലമുക്താകലാപാന്തസ് തഥാ മകുരഭൂമിഷു । കചത്യ് അപഗതസ്പന്ദം താപേ ശ്രോതുമ് ഇവാസ്ഥിതേ
മുത്തുപൊക്കുകളുടെ അറ്റത്തിലും കണ്ണാടിയുടെ മേൽപുറത്തും എല്ലാം ചലനമറ്റതായി നിന്നു, അതീവ ചൂടിൽ കീഴടങ്ങി, കേൾക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ.
ഗൃഹാന്തരം പ്രവിഷ്ടേഷു ഗവാക്ഷൈര് ദൂരമ് അംശുഷു । വിശ്രമാര്ഥമ് ഇവാദീര്ഘനഭഃപാന്ഥേഷു ശീതലമ്
വീട്ടിനകത്തേക്ക് ജനാലകളിലൂടെ സൂര്യകിരണങ്ങൾ ദൂരത്തേക്ക് കടന്നപ്പോൾ, ആകാശത്തിന്റെ നീണ്ട വിസ്തൃതിയിൽ തണുപ്പ് വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
മുക്താജാലപ്രഭാജാലഭസ്മനോദ്ധൂലിതാത്മനി । ശംസതീവ ശമം ശാമ്യദ്ദിനദേഹേ ദിനാതപേ
മുത്തുപൊക്കുകളുടെ പ്രകാശം ചിതഭസ്മംപോലെ ആത്മാവിൽ വീണപ്പോൾ, ദിനത്തിന്റെ ചൂട് ശമിച്ചപ്പോൾ, ശാന്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ ആത്മാവ് തോന്നി.
കരലീലാസരോജേഷു ശേഖരേഷു ച ഭൂഭൃതാമ് । ശുഷ്യത്സു രസസംശോഷാദ് അവൃത്തിഷു മനസ്സ്വ് ഇവ
കരങ്ങളിൽ കുഞ്ചിതമായ താമരപ്പൂവിലും പർവ്വതശിഖരങ്ങളിലും, അതിയായ ചൂടിൽ രസം ഉണങ്ങി, പോഷണം ഇല്ലാത്ത മനസ്സുപോലെ അവിടെ പ്രവർത്തനമില്ലാതെ നിന്നു.
ബാലകേഷ്വ് അജ്ഞലോകേഷു ലീലാപക്ഷിഷു സാരവമ് । ഭോജനാര്ഥം വധൂലോകമ് ഉപരുന്ധത്സ്വ് അനാരതമ്
കുട്ടികളുടെയും അജ്ഞാനികളുടെയും കളിയിലേർപ്പെട്ട പക്ഷികളുടെയും ഇടയിൽ, ആനന്ദത്തിനായി സ്ത്രീലോകം സാരഭാവം എപ്പോഴും തടയുന്നു.
ഭ്രമദ്ഭ്രമരപക്ഷോത്ഥവാതാധൂതേ രജസ്യ് അലമ് । കൌസുമേ പരിവിശ്രാന്തേ ചാമരേഷ്വ് അക്ഷിപക്ഷ്മസു
ഇടയിലൂടെ പറക്കുന്ന തേനീച്ചകളുടെ ചിറകുകളിൽ നിന്നുള്ള കാറ്റ് പൊടിയെ ഉണർത്തുമ്പോൾ, അതു പൂക്കളിൽ വിശ്രമിക്കുകയും മയിലിന്റെ പിറകു ചിറകുകളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ചാമരങ്ങളിലും പതിയുകയും ചെയ്യുന്നു.
രശ്മിഷ്വ് അഗ്രഗ്രഹോന്മുക്തച്ഛായാജാലഭയാദ് ഇവ । ഗവാക്ഷാദിഷ്വ് ഇവോഡ്ഡീയ പ്രവിഷ്ടേഷു ഗൃഹാന്തരമ്
കിരണങ്ങൾ അഗ്രഭാഗം വിട്ടു വീശുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന നിഴലുകളുടെ വലയിൽ നിന്ന് ഭയന്ന്, ജനാലകളിലും മറ്റും കയറി അകത്തുള്ള മുറികളിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ.
ആസീദ് ദിനചതുര്ഭാഗസത്താവേദനതത്പരഃ । ഭേരീപണവശങ്ഖാനാം ദിങ്മുഖാപൂരകോ ധ്വനിഃ
ദിവസത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് സമയത്ത്, ഭേരികൾ, പണവങ്ങൾ, ശംഖങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ശബ്ദം എല്ലാ ദിശകളും നിറച്ച്, സത്തയുടെ ബോധത്തിൽ ലയിച്ചു ഉയർന്നു.
തേന തത് താരമ് അപ്യ് ആശു വചോ ഽന്തര്ധാനമ് ആയയൌ । മൌനം ജലദനാദേന മായൂര ഇവ നിസ്സ്വനഃ
അതിനാൽ അതിവേഗം ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകളും മൗനത്തിലേക്ക് അപ്രത്യക്ഷമായി, മേഘഗർജ്ജനത്തിൽ മയിലിന്റെ കൂകൽ നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെ.
ചുക്ഷുഭേ ക്ഷുബ്ധപക്ഷാലീ പഞ്ജരസ്ഥാ ഖഗാവലീ । ഭൂകമ്പേന ലസത്താലീപല്ലവേവ വനാവലീ
പഞ്ചരത്തിനുള്ളിലെ പക്ഷികൾ ചിറകുകൾ അലയിച്ച് അശാന്തരായി, ഭൂകമ്പത്തിൽ കുലുങ്ങുന്ന വനത്തിലെ മരങ്ങൾ താളിലമ്പലുകളിൽ വിറയുന്നതുപോലെ.
ആയയുര് ഭയവിത്രസ്താ ബാലാ ധാത്രീകുചാന്തരമ് । സാരവം പ്രാവൃശീവാബ്ദാഃ പ്രോന്നതം ശൃങ്ഗകോടരമ്
ഭയത്തിൽ വിറകുന്ന ബാല്യങ്ങൾ ഓടിയെത്തി ധാത്രിമാരുടെ നെഞ്ചിലേക്കു മറഞ്ഞു, മഴക്കാല മേഘങ്ങൾ ഉയർന്ന പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിലെ കുഴികളിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ.
ഉത്തസ്ഥുര് അവതംസേഭ്യോ ഭൂഭൃതാം ഭ്രമരവ്രജാഃ । ദൃഷത്കരാലവാഹാഭ്യസ് സരിദ്ഭ്യോ ഽമ്ബുകണാ ഇവ
പർവ്വതങ്ങളിലെ അലങ്കാരമാലകളിൽ നിന്ന് തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഉയർന്നു, കല്ല് നിറഞ്ഞ കനലുകളിലൂടെ നദികളിൽ നിന്നുള്ള ജലബിന്ദുക്കൾ പൊങ്ങുന്നതുപോലെ.
ഏവം പ്രക്ഷുഭിതേ തസ്മിന് ഗൃഹേ ദാശരഥേ തദാ । പ്രോക്തവാസരവൃദ്ധത്വേ ശാന്തേ ശങ്ഖസ്വനേ ശനൈഃ
അപ്പോള് ദശരഥന്റെ ആ വീട്ടില് വലിയ ഉല്ലാസവും കലഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ദിവസം കഴിഞ്ഞ് വൈകീട്ടായി, എല്ലാം ശാന്തമായപ്പോള്, ശംഖനാദത്തിന്റെ ശബ്ദം മങ്ങിപ്പോയതോടെ, ആ വീട്ടില് ഒരു നിശ്ശബ്ദത വീണു.
സംഹരന് പ്രസ്തുതം വസ്തു വചോ മധുരവൃത്തിമത് । ഉവാച മുനിശാര്ദൂലസ് സഭാമധ്യേ രഘൂദ്വഹമ്
അപ്പോള് മഹർഷി, നേരത്തെ നടന്ന കാര്യങ്ങള് അവസാനിപ്പിച്ച്, മൃദുവായ വാക്കുകളില് രഘുവംശത്തിലെ പ്രധാനിയോട് സഭയുടെ നടുവില് സംസാരിച്ചു.