സംവിന്മാത്രപരിസ്പന്ദേ ജാഗതേ വസ്തുപഞ്ജരേ । കിം ഹേയം കിമ് ഉപാദേയമ് ഇഹ തത്ത്വവിദോ മുനേഃ
ബോധത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഈ ജാഗ്രതയുടെ ലോകത്തിൽ, സത്യം അറിഞ്ഞ മുനിക്ക് എന്താണ് തള്ളേണ്ടത്, എന്താണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്?
സംവിദ് ഏവേദമ് അഖിലം ഭ്രാന്തിമ് അന്യാം ത്യജാനഘ । സംവിന്മയവപുസ് സ്ഫാരഃ കിം ജഹാസി കിമ് ഈഹസേ
ഇവിടെയുള്ളതൊക്കെയും ബോധം മാത്രമാണ്; മറ്റെല്ലാ ഭ്രമകളും വിട്ടുകളയണം, പാപരഹിതനേ. നിന്റെ സ്വരൂപം ബോധം മാത്രമായപ്പോൾ, നീ എന്താണ് ഉപേക്ഷിക്കാനോ, എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കാനോ പോകുന്നത്?
യദ് ഏതജ് ജായതേ ഭൂമേര് ഭവിഷ്യത് പേലവാങ്കുരഃ । തത് സംവിദ് ഏവ പ്രഥതേ തഥാ ന ത്വ് അങ്കുരോ ഽസ്തി സഃ
ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഭാവിയിൽ ഒരു മുള പൊടുന്നെന്നു പറയുമ്പോൾ, അതും ബോധം തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ്; യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയൊരു മുളയില്ല.
ആദാവ് അന്തേ ച യന് നാസ്തി വര്തമാനേ ഽപി തസ്യ യാ । കഞ്ചിത് കാലലവം ദൃഷ്ടാ സത്താസൌ സംവിദോ ഭ്രമഃ
ആദിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ അവസാനം ഇല്ലാത്തത്, ഇപ്പോൾ ഒരു ചെറുതായുള്ള സമയത്തേക്ക് മാത്രം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നത് — അത്തരം നില ബോധത്തിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ഇതി മത്വാ ധിയം ത്യക്ത്വാ ഭാവാഭാവാനുപാതിനീമ് । നിസ്സങ്ഗസംവിദ്ഭാരൂപോ ഭവ ഭാവാന്തമ് ആഗതഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, സത്യം അസത്യം എന്നിങ്ങനെ പിന്തുടരുന്ന മനസ്സിനെ വിട്ടൊഴിയുക. എല്ലാ അവസ്ഥകളും കടന്ന്, ആസ്വാദനങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ ബോധമായി നിലകൊള്ളുക.
കായേന മനസാ ബുദ്ധ്യാ കേവലൈര് ഇന്ദ്രിയൈര് അപി । കര്മ കുര്വന്ന് അകുര്വന് വാ നിസ്സങ്ഗസ് സന് ന ലിപ്യസേ
ശരീരത്താൽ, മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ വെറും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും, ബന്ധമില്ലാത്തവനാകുമ്പോൾ നിനക്ക് യാതൊരു മക്കളും പതിപ്പില്ല.
ഗതസങ്ഗേന മനസാ കുര്വന്ന് അപി ന ലിപ്യസേ । സുഖദുഃഖൈര് മഹാബാഹോ മനോരഥദശാസ്വ് ഇവ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിച്ചാലും, മഹാബാഹുവേ, സുഖദുഃഖങ്ങൾ സ്വപ്നാവസ്ഥകളിൽപോലെ നിന്നെ ബാധിക്കില്ല.
ഗതസങ്ഗമതിഃ കര്മ കുര്വന്ന് അപ്യ് അങ്ഗയഷ്ടിഭിഃ । ന ലിപ്യതേ സുഖൈര് ദുഃഖൈര് മനോരഥകലാസ്വ് ഇവ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവൻ ശരീരാവയവങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രവർത്തിച്ചാലും, സുഖദുഃഖങ്ങൾ മനസ്സിലെ കളികളുപോലെ തന്നെ അവനെ ബാധിക്കില്ല.
ഗതസങ്ഗമനാ ദൃഷ്ട്യാ പശ്യന്ന് അപി ന പശ്യതി । ഏതദ് അന്യസ്ഥചിത്തത്വാദ് ബാലേനാപ്യ് അനുഭൂയതേ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല. മനസ്സു വേറൊരിടത്തുള്ള ഒരു കുട്ടിക്കും ഇതു അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഗതസങ്ഗം മനോ ജന്തോഃ പശ്യംശ് ചാപി ന പശ്യതി । ന ശൃണോത്യ് അപി ശൃണ്വംശ് ച ന സ്പൃശത്യ് അപി സംസ്പൃശന്
ബന്ധം വിട്ട മനസ്സുള്ളവൻ കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല, കേൾക്കുമ്പോഴും കേൾക്കുന്നില്ല, തൊടുമ്പോഴും തൊടുന്നില്ല.
ന ജിഘ്രത്യ് അപി ജിഘ്രംശ് ച നോന്മിഷംശ് ചോന്മിഷത്യ് അപി । പദാര്ഥേ ന പതത്യ് ഏവ ബലാത് പാതിതമ് അപ്യ് അലമ്
വാസനയെടുക്കുമ്പോഴും വാസനയെടുക്കുന്നില്ല, കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോഴും തുറക്കുന്നില്ല, വസ്തുക്കളുമായി ബലമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാലും അതിൽ മനസ്സു പതിക്കാറില്ല.
ദേശാന്തരസ്ഥചേതോഭിര് ഏതദ് ആത്മഗൃഹസ്ഥിതൈഃ । അപ്രൌഢമതിഭിസ് സാധു മുര്ഖൈര് അപ്യ് അനുഭൂയതേ
മനസ്സു വേറൊരിടത്തുള്ളവർക്കും, പൂർണ്ണമായ അറിവില്ലാത്തവർക്കും, അജ്ഞന്മാർക്കുമിതു വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സങ്ഗഃ കാരണമ് അര്ഥാനാം സങ്ഗസ് സംസാരകാരണമ് । സങ്ഗഃ കാരണമ് ആശാനാം സങ്ഗഃ കാരണമ് ആപദാമ്
ബന്ധമാണ് വസ്തുക്കളുടെ കാരണവും, ബന്ധമാണ് ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ കാരണവും. ബന്ധം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കാരണവും, ദുരിതങ്ങളുടെ കാരണവും കൂടിയാണ്.
സങ്ഗത്യാഗം വിദുര് മോക്ഷം സങ്ഗത്യാഗാദ് അജന്മതാ । സങ്ഗം സന്ത്യജ്യ ഭാവാനാം ജീവന്മുക്തോ ഭവാനഘ
ബന്ധം വിട്ടൊഴിയുന്നതാണ് മോക്ഷം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്. ബന്ധം വിട്ടപ്പോൾ ജനനം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലാകും. ഭാവങ്ങളോടുള്ള ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, പാപരഹിതനായവനേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനാകാം.
സര്വസംശയനീഹാരശരന്മാരുത ഹേ മുനേ । സങ്ഗഃ കിമ് ഉച്യതേ ബ്രൂഹി സമാസേന മമ പ്രഭോ
സകല സംശയങ്ങളുടെ മൂടൽമഞ്ഞ് അകറ്റുന്ന കാറ്റുപോലുള്ള മഹർഷേ, ബന്ധം എന്നു പറയുന്നത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് സംക്ഷിപ്തമായി പറയൂ.
ഭാവാഭാവേ പദാര്ഥാനാം ഹര്ഷാമര്ഷവികാരദാ । മലിനാ വാസനാ യൈഷാ സ സങ്ഗ ഇതി കഥ്യതേ
വസ്തുക്കളുടെ ഉണ്ടാകലിലും ഇല്ലാതാകലിലും സന്തോഷം, കോപം തുടങ്ങിയ വികാരങ്ങൾ ഉണർത്തുന്ന മലിനമായ വാസനയാണ് ബന്ധം എന്നു പറയുന്നത്.
ജീവന്മുക്തശരീരാണാമ് അപുനര്ജന്മകാരിണീ । മുക്താ ഹര്ഷവിഷാദാഭ്യാം ശുദ്ധാ ഭവതി വാസനാ
ജീവനിൽ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവരുടെ ശരീരത്തിൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാക്കുന്ന വാസന സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും നിന്ന് മോചിതമായി, പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമാകുന്നു.
താമ് അസങ്ഗാഭിധാം വിദ്ധി യാവദ്ദേഹം ച ഭാവിനീമ് । തയാ യത് ക്രിയതേ കര്മ തദ് ബന്ധായൈവ കേവലമ്
ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് ഈ അവസ്ഥയെ അസക്തി എന്ന് അറിയണം. അതിലൂടെ ചെയ്യുന്ന ഏത് പ്രവർത്തിയും ബന്ധത്തിനായി മാത്രമാണ്.
ഏവംരൂപം പരിത്യജ്യ സങ്ഗം സ്വാങ്ഗവികാരദമ് । യദി തിഷ്ഠസി നിര്വ്യഗ്രം കുര്വന്ന് അപി തദ് അസ്യ് അസി
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ അസ്വസ്ഥതകൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സ് ശാന്തമായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രവർത്തിച്ചാലും നീ അതേ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെയാണ്.
ഹര്ഷാമര്ഷവികാരാഭ്യാം യദി ഗച്ഛസി നാന്യതാമ് । വീതരാഗഭയക്രോധസ് തദ് അസങ്ഗോ ഽസി രാഘവ
സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ കോപം കൊണ്ടു നീ മാറുന്നില്ലെങ്കിൽ, രാഗം, ഭയം, ക്രോധം എന്നിവയിൽ നിന്ന് നീ സ്വതന്ത്രനാണെങ്കിൽ, അപ്പോൾ നീ അസക്തനാണ്, രാഘവ.
അസങ്ഗതാമ് അനായാസാം ജീവന്മുക്തസ്ഥിതിം സ്ഥിരാമ് । അവലമ്ബ്യ സമസ് സ്വസ്ഥോ വീതരാഗോ ഭവാനഘ
സൗകര്യത്തോടെ ഉള്ള അസംഗതയും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ശാന്തമായ മോക്ഷാവസ്ഥയും ആശ്രയിച്ച്, നീ സമബുദ്ധിയോടെ, ആരോഗ്യവാനായി, രാഗരഹിതനായി, പാപമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
ജീവന്മുക്തമതിര് മൌനീ നിഗൃഹീതേന്ദ്രിയഗ്രഹഃ । അമാനമദമാത്സര്യ ആര്യസ് തിഷ്ഠതി വിജ്വരഃ
ജീവന്മുക്തന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിതവുമാണ്; അവനിൽ അഭിമാനമോ അഹങ്കാരമോ അസൂയയോ ഇല്ല, മഹാനായവൻ, രോഗമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സദാ സമഗ്രേ ഽപി ഹി വസ്തുജാതേ സമാശയോ ഽപ്യ് അന്തര് അദീനസത്ത്വഃ । വ്യാപാരമാത്രാത് സഹജാത് ക്രമസ്ഥാന് ന കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അന്യദ് അസൌ കരോതി
എത്രയോ വസ്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആയാലും, സദാ സമദർശിയായി, മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതെ, സ്വാഭാവികമായ പ്രവർത്തനവും അതിന്റെ ക്രമവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാതെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് ഏവ കിഞ്ചിത് പ്രകൃതക്രമസ്ഥം കര്തവ്യമ് ആത്മീയമ് അസൌ തദ് ഏവ । സംസങ്ഗസമ്ബന്ധവിഹീനയൈവ കുര്വന്ന് അഖേദോ രമതേ ധിയാന്തഃ
സ്വന്തമായി ചെയ്യേണ്ടതും പ്രകൃതിയുടെ ക്രമത്തിൽ വരുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ മാത്രം, ബന്ധമോ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ക്ഷീണമില്ലാതെ അവൻ ചെയ്യുന്നു.
അപ്യ് ആപദം പ്രാപ്യ സുസമ്പദം വാ മഹാമതിസ് സ്വം പ്രകൃതം സ്വഭാവമ് । ജഹാതി നോ മന്ദരവേല്ലിതോ ഽപി ശൌക്ല്യം യഥാ ക്ഷീരമഹാമ്ബുരാശിഃ
വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ ദുർഘടമായ ദുരിതം നേരിട്ടാലും, അത്യധിക സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാലും, തന്റെ സ്വഭാവം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുന്നില്ല. മന്ദരപർവതം കൊണ്ടു ക്ഷീരം കുലുക്കിയാലും അതിന്റെ വെളുപ്പു പോവാത്തതുപോലെ.
സമ്പ്രാപ്യ സാമ്രാജ്യമ് അഥാപദം വാ സരീസൃപത്വം സുരനാഥതാം വാ । തിഷ്ഠത്യ് അഖേദോദയമ് അസ്തഹര്ഷം ക്ഷയോദയേഷ്വ് ഇന്ദുര് ഇവൈകരൂപഃ
സാമ്രാജ്യം നേടിയാലും, ദുരിതം നേരിട്ടാലും, പാമ്പുപോലെ ഇഴയേണ്ടി വന്നാലും, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായി നിലകൊണ്ടാലും, അവൻ സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെയാണ്. വളര്ച്ചയിലും കുറവിലും ഒരുപോലെയിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
നിരസ്തസംരമ്ഭമ് അപാസ്തഭേദം പ്രശാന്തനാനാഫലഫല്ഗുചേഷ്ടഃ । വിചാരയാത്മാനമ് അദീനസത്ത്വോ യഥാ ഭവസ്യ് ഉത്തമകാര്യനിഷ്ഠഃ
കോപമോ ഭേദമോ ഇല്ലാതെ, എല്ലാ വ്യർത്ഥമായ പ്രവർത്തികളും ശാന്തമാക്കി, ദൃഢമായ മനസ്സോടെ തന്റെ ആത്മാവിനെ ആലോചിച്ച്, ജീവിതത്തിലെ ഉന്നത ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സ് നിർത്തിയവനെപ്പോലെ.
തഥോദിതപ്രസരവിലാസശുദ്ധയാ ഗതജ്വരം പദമ് അവലോകയാമലമ് । ധിയേദ്ധയാ പുനര് ഇഹ ജന്മബന്ധനൈര് ന ബധ്യസേ സമധിഗതാത്മദൃഗ് യഥാ
ശുദ്ധവും വിശാലവുമായ ബോധത്തോടെ, രോഗരഹിതമായ ആ നില കാണുക. അങ്ങനെ ആത്മാവിന്റെ ദർശനം നേടുമ്പോൾ, വീണ്ടും ഈ ജന്മബന്ധനങ്ങളിൽ പെട്ടുപോകേണ്ടി വരികയില്ല.
ഉപശാന്തിപ്രകരണാദ് അനന്തരമ് ഇദം ശൃണു । ത്വം നിര്വാണപ്രകരണം ജ്ഞാതം നിര്വാണകാരി യത്
ഉപശാന്തി എന്ന ഭാഗം കഴിഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കണം: മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന മോക്ഷവിഷയമായ ഭാഗം നീ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു.
കഥയത്യ് ഏവമ് ഉദ്ദാമവചനം മുനിനായകേ । ശ്രവണൈകരസേ മൌനം സ്ഥിതേ രാജകുമാരകേ
മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായവൻ ഈ ശക്തമായ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ, രാജകുമാരൻ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നതിൽ ലയിച്ച് മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.