രത്നകാഞ്ചനകുഡ്യേഷു മണിമുക്താമയേഷു ച । തിലോത്തമോര്വശീരമ്ഭാമേനകാങ്ഗലതാസു ച
രത്നവും പൊന്നും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മതിലുകൾക്കും, മാണിക്യവും മുത്തും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയ്ക്കും, തിലോത്തമ, ഉർവശി, രംഭ, മേനക തുടങ്ങിയവരുടെ വള്ളികൾക്കും അവൻ ആസക്തനല്ല.
കേഷുചിദ് ദര്ശനം ശ്രീമാന് നാഭിവാഞ്ഛത്യ് അസക്തധീഃ । പരിപൂര്ണമനാ മൌനീ മാനീ ശത്രുഷ്വ് ഇവാബലഃ
ശ്രീമാനായ ഈ മഹാത്മാവ്, മനസ്സിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ, ഇതിൽ ഏതൊന്നും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞതും, മാന്യനും ശത്രുക്കളിൽ ദുർബലനായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.
ജ്ഞാനവാന് കുന്ദമന്ദാരകല്ഹാരകുമുദാദിഷു । കമലോത്പലപുന്നാഗകേതകാഗുരുജാതിഷു
ജ്ഞാനി കുന്ദം, മന്ദാരം, കല്ലാർ, കുമുദം പോലുള്ള പൂക്കളിലും, താമര, നീലത്താമര, പുന്നാഗം, കേദകം, അഗുരു, ജാതി എന്നിവയിലും ആസക്തനല്ല.
കദമ്ബചൂതജമ്ബീരകിംശുകാശോകശാഖിഷു । ജപാതിമുക്തസൌവീരനിമ്ബപാടലദാമസു
കദംബം, മാവു, ജമ്പീരം, കിംശുകം, അശോകം എന്നിവയുടെ ശാഖകളിലും, ജപാമല, മല്ലി, സൗവീര, അരിയവേപ്പ്, പാടലപൂക്കളാൽ ചെയ്ത മാലകളിലും അവൻ ആസക്തനല്ല.
ചന്ദനാഗുരുകര്പൂരരജോമൃഗമദേഷു ച । കശ്മീരജലവങ്ഗൈലാകക്കോലതഗരാദിഷു
ചന്ദനം, അഗുരു, കർപ്പൂരം, കസ്തൂരി പൊടി എന്നിവയിലും, കുങ്കുമം, വെള്ളം, ഗ്രാമ്പൂ, ഏലക്ക, കക്കോള, തഗരം പോലുള്ളവയിലും അവന് ആസക്തിയില്ല.
കേഷുചിന് ന നിബധ്നാതി സൌഗന്ധ്യരതിമ് ഏകധീഃ । സമബുദ്ധിര് അവിക്ഷോഭീ മധ്വാമോദേഷ്വ് ഇവ ദ്വിജഃ
ചിലവയിലോ, സുഗന്ധത്തിൽ ആസ്വാദനം കൊണ്ടു ഒരുമനസ്സുള്ളവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; തേൻ അല്ലെങ്കിൽ സുഗന്ധം മുന്നിൽ കണ്ടിട്ടും സമബുദ്ധിയോടെ അചഞ്ചലനായി ഇരിക്കുന്ന ദ്വിജനെപ്പോലെ അവൻ അക്ഷോപനാണ്.
അബ്ധൌ ഗുലുഗുലാരാവേ പ്രതിശ്രുത്കസ്വനേ ഗിരൌ । നിനദേ ച മൃഗേന്ദ്രാണാം ന ക്ഷുഭ്യതി മനാഗ് അപി
സമുദ്രത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഗർജ്ജനവും, കുന്നുകളിൽ പടർന്നുപിടിക്കുന്ന ശബ്ദവും, സിംഹങ്ങളുടെ ആഹ്വാനവും — ഇതൊന്നും അതിനെ ഒറ്റത്തവണ പോലും അലട്ടുന്നില്ല.
മത്തമാതങ്ഗബൃംഹാസു വേതാലവലനാസു ച । പിശാചയക്ഷക്ഷ്വേഡാസു ന മനാഗ് അപി കമ്പതേ
മദ്യപാനിയായ ആനകളുടെ ഗർജ്ജനത്തിലും, ഭൂതങ്ങളുടെ കാട്ട് നൃത്തങ്ങളിലും, യക്ഷന്മാരുടെയും പിശാചുകളുടെയും കുരലിലും — അതിന് ഒരു ചലനവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
അശനിസ്വനഘോഷേണ നഗാസ്ഫോടരവേണ ച । ഐരാവണനിനാദേന സാമ്യധ്യാനാന് ന കമ്പതേ
മിന്നലിന്റെ ഗർജ്ജനത്തിലും, പർവ്വതങ്ങൾ പൊട്ടുന്ന ശബ്ദത്തിലും, ഐരാവതം ആനയുടെ ഗർജ്ജനത്തിലും — സമതാധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ ഒന്നും അകറ്റാൻ കഴിയില്ല.
വഹത്ക്രകചകാഷേണ ശിതാസിദലനേന ച । ശിലാശനിനിപാതേന കമ്പതേ ന സ്വരൂപതഃ
മരച്ചുരുളിയുടെ ഉരസലിലും, മൂർച്ചയുള്ള വാളിന്റെ കുത്തിലും, പാറകളും മിന്നലും വീഴുമ്പോഴും — അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഒരിക്കലും ചലിക്കുന്നില്ല.
നാനന്ദമ് ഏത്യ് ഉപവനേ ന ഖേദമ് അധിഗച്ഛതി । ന ഖേദമ് ഏതി മരുഷു നാനന്ദമ് അധിഗച്ഛതി
ഉപവനങ്ങളിൽ സന്തോഷം അനുഭവിക്കാറില്ല, അതുപോലെ ദുഃഖവും അനുഭവിക്കാറില്ല. മരുഭൂമികളിൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കാറില്ല, അതുപോലെ സന്തോഷവും ലഭിക്കാറില്ല.
പൂതാങ്ഗാരസമാനല്പസൈകതേഷ്വ് അരിബന്ധുഷു । പുഷ്പപ്രകരസഞ്ഛന്നമൃദുശാദ്വലഭൂമിഷു
കത്തുന്ന ചാരത്തിനിടയിലോ കുറവായ മണലിനിടയിലോ ശത്രുക്കളോടോ സുഹൃത്തുക്കളോടോ, പൂക്കളും മൃദുലമായ പുല്ലും നിറഞ്ഞ നിലത്തോ,
ക്ഷുരധാരാസു തീക്ഷ്ണാസു ശയ്യാസു ച നവോത്പലൈഃ । ഉന്നതാചലദേശേഷു കൂപകോശതലേഷു ച
മുഴുവൻ മൂർച്ചയുള്ള കത്തികളിൽ, പുതുമലരുകളാൽ അലങ്കരിച്ച കിടക്കകളിൽ, ഉയർന്ന പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിലോ കിണറിന്റെ അടിത്തട്ടിലോ,
ശിലാസ്വ് അര്കാംശുതപ്താസു മൃദ്വീഷു ലലനാസു ച । സമ്പത്സ്വ് ആപത്സു ചോഗ്രാസു മരണേഷൂത്സവേഷു ച
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ തപിച്ച കല്ലുകളിൽ, മൃദുവായ തലയണകളിൽ, സമ്പത്തിലും കഠിനമായ കഷ്ടതയിലും, മരണത്തിലും ഉത്സവങ്ങളിലും,
വിഹരന്ന് അപി നോദ്വേഗം നാനന്ദമ് അധിഗച്ഛതി । അന്തര്മുക്തം മനോ നിത്യം സമം കൃത്വൈവ തിഷ്ഠതി
സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവന് മനസ്സില് ഉല്ലാസമോ വിഷമമോ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും അകത്തേക്ക് മോചിതമായ നിലയില്, സമത്വത്തോടെ ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അയശ്ശങ്കുചിതാങ്ഗാസു നരകാരണ്യഭൂമിഷു । പരസ്പരേരിതാനന്തകുന്തതോമരവൃഷ്ടിഷു
അവമാനത്തില് ചുരുങ്ങിയ ശരീരങ്ങളുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും, നരകത്തിന്റെ കാടുകളിലും, മറ്റുള്ളവര് എറിയുന്ന അനന്തമായ കുന്തങ്ങളുടെയും അസ്ത്രങ്ങളുടെയും മഴയിലുമാണ് അവന്.
ന ബിഭേതി ന ചാദത്തേ വൈവശ്യം ന ച ദീനതാമ് । സമസ് സ്വസ്ഥമനാ മൌനീ ധീരസ് തിഷ്ഠതി ശൈലവത്
അവന് ഭയമോ ആശങ്കയോ ഇല്ല; മനസ്സു തളര്ന്നുപോകുന്നതുമില്ല. സമബുദ്ധിയോടെ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, മൗനമായി, ധൈര്യത്തോടെ, പര്വ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനായി അവന് നിലകൊള്ളുന്നു.
അപവിത്രം ച പഥ്യം ച വിഷപങ്കഗരാദ്യ് അപി । ഭുക്ത്വാ ജരയതി ക്ഷിപ്രം ക്ലിന്നം നഷ്ടം ച മൃഷ്ടവത്
അശുദ്ധമായതോ ശുദ്ധമായതോ, വിഷം കലർന്നതോ ചെളി കലർന്നതോ ആയ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, അവന് അതിനെ വേഗത്തില് ദഹിപ്പിച്ച് ശുദ്ധമായതുപോലെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
നിമ്ബപ്രതിവിഷാകല്കക്ഷീരേക്ഷുസലിലാന്ധസാമ് । അസക്തബുദ്ധിസ് തത്ത്വജ്ഞോ ഭവത്യ് ആസ്വാദനേ സമഃ
നീം പഴം, വിഷം മാറ്റുന്ന മരുന്ന്, പാൽ, പഞ്ചസാര, വെള്ളം, ഇരുണ്ടതെല്ലാം — ഇതൊക്കെ രുചിക്കുമ്പോൾ അകത്തുനിന്ന് അകലം പാലിക്കുന്ന, യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കിയവൻ ഒരുപോലെ സമതയോടെ ഇരിക്കുന്നു.
മൈരേയമദിരാക്ഷീരരക്തമേദോവസാസവൈഃ । തുഷാസ്ഥിതൃണകേശാന്നൈര് ന ഹൃഷ്യതി ന കുപ്യതി
മദ്യം, മദിര, പാൽ, രക്തം, കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, കറിവെള്ളം, അല്ലെങ്കിൽ തവിട്, അസ്ഥി, പുല്ല്, മുടി എന്നിവകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഭക്ഷണം — ഇതൊന്നും ലഭിച്ചാലോ നഷ്ടമായാലോ അവൻ സന്തോഷിക്കുകയോ കോപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ജീവിതസ്യാപി ഹന്താരം ദാതാരം ചൈകരൂപയാ । ദൃശാ പ്രസാദമാധുര്യശാലിന്യാ പരിപശ്യതി
ജീവിതം എടുത്തവനെയും നൽകിയവനെയും ഒരേ ദയയും മാധുര്യവും നിറഞ്ഞ കാഴ്ചയോടെ അവൻ നോക്കുന്നു.
സ്ഥിരാസ്ഥിരശരീരേഷു രമ്യാരമ്യേഷു വസ്തുഷു । ന ഹൃഷ്യതി ഗ്ലായതി വാ സദാ സമതയേദ്ധയാ
സ്ഥിരമായോ അസ്ഥിരമായോ ശരീരങ്ങൾ, ഇഷ്ടമായോ അനിഷ്ടമായോ വസ്തുക്കൾ — ഇതൊക്കെയായാലും അവൻ ഒരിക്കലും അതിയിൽ സന്തോഷിക്കുകയോ വിഷമിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; എപ്പോഴും സമതയിലായിരിക്കും.
ത്യക്താസ്ഥത്വാദ് അനാദേയരൂപത്വാജ് ജഗതസ് സ്ഥിതേഃ । നൂനം വിദിതവേദ്യത്വാന് നീരാഗത്വാത് സ്വചേതസഃ
ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല, പിടിക്കാനാവാത്തതും ആകയാൽ മനസ്സിൽ ആസ്വാദനമോ ആഗ്രഹമോ ഇല്ലാതെ, അറിയേണ്ടതായ ഒന്നായി മാത്രം തോന്നുന്നു.
ന കസ്യചിന് ന കസ്യാഞ്ചിദ് അക്ഷസ്യ വിഷയസ്ഥിതൌ । ദദാതി പ്രസരം സാധുര് ആധിപ്രോജ്ഝിതയാ ധിയാ
ആർക്കും, എവിടെയും, അധികാരബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് മോചിതമായ മനസ്സുള്ളവർക്ക്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുവാദം നൽകാറില്ല.
അതത്ത്വജ്ഞമ് അവിശ്രാന്തമ് അലബ്ധാത്മാനമ് അസ്ഥിരമ് । നിഗിരന്തീന്ദ്രിയാണ്യ് ആശു ഹരിണാ ഇവ പല്ലവമ്
യഥാർത്ഥം അറിയാത്തവനും, ശാന്തിയില്ലാത്തവനും, ആത്മാവിനെ കണ്ടെത്താത്തവനും, സ്ഥിരതയില്ലാത്തവനും, അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിവേഗം അവനെ വിഴുങ്ങുന്നു, മാൻ ഇളം ഇല തിന്നുന്നതുപോലെ.
ഉഹ്യമാനം ഭവാമ്ഭോധൌ വാസനാവീചിവേല്ലിതമ് । നിഗിരന്തീന്ദ്രിയഗ്രാഹാ ഹാഹാക്രന്ദപരായണമ്
ജനനമരണങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തിൽ എറിയപ്പെടുകയും, വാസനകളുടെ തിരകളാൽ ഉണർന്നുപോവുകയും ചെയ്യുന്നവനെ, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി നില്ക്കുന്നവനെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന मगरങ്ങൾ വിഴുങ്ങുന്നു.
വിചാരതോ ലബ്ധപദം വിശ്രാന്തധിയമ് ആത്മനി । ന ഹരന്തി വികല്പൌഘാ ജലൌഘാ ഇവ പര്വതമ്
ആത്മവിചാരത്തിലൂടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം കണ്ടെത്തി മനസ്സ് ആശ്വാസം നേടുന്നവരെ, എത്രയേറെ ചിന്തകളുടെ പ്രവാഹം വന്നാലും, അതു പർവതത്തെ വെള്ളപ്പൊക്കം ഇളക്കാത്തതുപോലെ, ഒന്നും ബാധിക്കില്ല.
സര്വസങ്കല്പസീമാന്തേ വിശ്രാന്താനാം പരേ പദേ । തേഷാം ലബ്ധസ്വരൂപാണാം മേരുര് ഏവ തൃണായതേ
എല്ലാ മനസ്സിലാക്കലുകളും അവസാനിപ്പിച്ച് പരമാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിച്ചവർക്കും, തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം കണ്ടെത്തിയവർക്കും, മെരു പർവതം പോലും ഒരു പുല്ല് തണ്ട് പോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
ജഗജ് ജരത്തൃണലവോ വിഷം ചാമൃതമ് ഏവ ച । ക്ഷണഃ കല്പസഹസ്രം ച സമതാ തതചേതസാമ്
ഇങ്ങനെ മനസ്സ് സമതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കു, ലോകവും പഴയ പുല്ലും വിഷവും അമൃതവും, ഒരു നിമിഷവും ആയിരം കല്പവും എല്ലാം ഒരുപോലെയാണ്.
സംവിന്മാത്രം ജഗദ് ഇതി മത്വാ മുദിതബുദ്ധയഃ । സംവിന്മയത്വാദ് അന്തസ്സ്ഥജഗത്കാ വിഹരന്ത്യ് അമീ
ലോകം ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിൽ കരുതുന്ന ഇവർക്ക് സന്തോഷം നിറയുന്നു; അകത്തുള്ള ലോകം ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നതുകൊണ്ട്, അവർ അതിനകത്ത് സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.