ജ്ഞാനവാന് ബാലകദലീസ്തമ്ഭപല്ലവപാണിഷു । ചന്ദനാഗുരുമന്ദാരലതാസ്തബകസദ്മസു
ജ്ഞാനി ബാലരുടെ കൈകളിലും വാഴക്കൊമ്പുകളും ഇളം ഇലകളും ചന്ദനം, അഗരു, മന്ദാരം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധമുള്ള പന്തലുകളിലും എവിടെയും ആസ്വാദനമോ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
കൌശേയഹാരകുന്ദേന്ദുകമലോത്പലഭൂമിഷു । ദ്രവത്കാഞ്ചനകാന്തേഷു നിതമ്ബസ്തനബാഹുഷു
പട്ടുപടുക്കളിലും മുത്തുമാലകളിലും മല്ലിക, കുമുദം, നീലോത്പലം എന്നിവയുടെ ഇടയിലും സ്ത്രീകളുടെ തിളങ്ങുന്ന പൊന്നുപോലുള്ള കമരം, മുല, കൈ എന്നിവയിലും അവന് ആസക്തിയില്ല.
ഊരുഷ്വ് അനങ്ഗസദനഹേമതോരണശോഭിഷു । സുരഗന്ധര്വകന്യാങ്ഗലതാനന്ദനകേലിഷു
പ്രേമത്തിന്റെ ആലയം പോലെ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന തങ്കംതുല്യമായ തൊണ്ടികളിലും, ദേവതകളുടെയും ഗന്ധർവകുമാരിമാരുടെയും വള്ളിപോലുള്ള ശരീരങ്ങളുമായി നടക്കുന്ന വിനോദങ്ങളിലും അവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
കേഷുചിന് ന നിബധ്നാതി സ്വായത്തേഷ്വ് അപ്യ് അസക്തധീഃ । രാമ സ്പര്ശരതിം ധീരോ ഹംസോ മരുമഹീഷ്വ് ഇവ
രാമാ, സ്വയം ലഭ്യമായ കാര്യങ്ങളിലേക്കും ധൈര്യവാനായ ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സ് ആസ്വാദനത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; മരുഭൂമിയിലെ തടാകങ്ങളിൽ ഹംസം താമസിക്കാത്തതുപോലെ.
ജ്ഞാനവാന് പിണ്ഡഖര്ജൂരകദമ്ബപനസാദിഷു । മൃദ്വീകേക്ഷ്വാരുകാക്ഷോടബിസജമ്ബീരജാതിഷു
ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ഇഞ്ചി, അത്ത, കടമ്പ, ചക്ക, മുന്തിരി, കരിമ്പ്, മാവു, പുളി, താമരക്കിഴങ്ങ്, ജാമ്പു, നാരങ്ങ തുടങ്ങിയ പലതരം പഴങ്ങളോടും മനസ്സിൽ ആസക്തിയുണ്ടാക്കുന്നില്ല.
മദിരാമധുമൈരേയമാര്ദ്വീകാസവഭൂതിഷു । ദധിക്ഷീരഘൃതാമിക്ഷാനവനീതൌദനേഷു ച
മദ്യം, തേൻ, മധു, മുന്തിരിവെള്ളം പോലുള്ള ലഹരിപാനീയങ്ങളോടും, തൈര്, പാലു, നെയ്യ്, കരിമ്പ്, വെണ്ണ, കഞ്ഞി പോലുള്ള രുചികരമായ വിഭവങ്ങളോടും അവനു ആസക്തിയില്ല.
ഷഡ്രസേഷു വിചിത്രേഷു ലേഹ്യപേയവിലാസിഷു । ഫലേഷ്വ് അന്നേഷു മൂലേഷു ശാകേഷ്വ് അപ്യ് ആമിഷേഷു ച
വിവിധ രുചികളിൽ, ലേഹ്യപാനീയങ്ങളിൽ, പഴങ്ങളിൽ, അന്നത്തിൽ, കിഴങ്ങുകളിൽ, പച്ചക്കറികളിൽ, അഥവാ മാംസത്തിൽ പോലും അവൻ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
കേഷുചിന് ന നിബധ്നാതി തൃപ്തമൂര്തിര് അസക്തധീഃ । ആസ്വാദനരതിം വിപ്രശ് ശ്വശരീരപലേഷ്വ് ഇവ
തൃപ്തിയുള്ള രൂപവും ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സും ഉള്ളവൻ ചിലതിൽ പോലും രുചിയുടെ ആസ്വാദനത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല — നായയ്ക്ക് സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ മാംസം രുചിയില്ലാത്തതുപോലെ.
ജ്ഞാനവാന് യമചന്ദ്രേന്ദ്രരുദ്രവിഷ്ണ്വബ്ജജാദിഷു । മേരുമന്ദരകൈലാസസഹ്യദര്ദുരസാനുഷു
ജ്ഞാനി യമനും ചന്ദ്രനും ഇന്ദ്രനും രുദ്രനും വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും മറ്റും, മെരു, മന്ദര, കൈലാസ, സഹ്യ, ദർദുര തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങൾക്കും ഒരുപോലും ആസക്തനല്ല.
കൌശേയദലജാലേഷു ചന്ദ്രബിമ്ബഫലാദിഷു । കല്പപാദപകുഞ്ജേഷു ദേവീദോലാവിലാസിഷു
പട്ടുവിരലുകൾക്കും, ചന്ദ്രബിംബം, പഴങ്ങൾ, കല്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങൾ, ദേവതകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഊഞ്ഞാലുകളുടെ ആനന്ദം എന്നിവയ്ക്കുമൊന്നും അവൻ ആസക്തനല്ല.
രത്നകാഞ്ചനകുഡ്യേഷു മണിമുക്താമയേഷു ച । തിലോത്തമോര്വശീരമ്ഭാമേനകാങ്ഗലതാസു ച
രത്നവും പൊന്നും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മതിലുകൾക്കും, മാണിക്യവും മുത്തും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയ്ക്കും, തിലോത്തമ, ഉർവശി, രംഭ, മേനക തുടങ്ങിയവരുടെ വള്ളികൾക്കും അവൻ ആസക്തനല്ല.
കേഷുചിദ് ദര്ശനം ശ്രീമാന് നാഭിവാഞ്ഛത്യ് അസക്തധീഃ । പരിപൂര്ണമനാ മൌനീ മാനീ ശത്രുഷ്വ് ഇവാബലഃ
ശ്രീമാനായ ഈ മഹാത്മാവ്, മനസ്സിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ, ഇതിൽ ഏതൊന്നും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞതും, മാന്യനും ശത്രുക്കളിൽ ദുർബലനായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.
ജ്ഞാനവാന് കുന്ദമന്ദാരകല്ഹാരകുമുദാദിഷു । കമലോത്പലപുന്നാഗകേതകാഗുരുജാതിഷു
ജ്ഞാനി കുന്ദം, മന്ദാരം, കല്ലാർ, കുമുദം പോലുള്ള പൂക്കളിലും, താമര, നീലത്താമര, പുന്നാഗം, കേദകം, അഗുരു, ജാതി എന്നിവയിലും ആസക്തനല്ല.
കദമ്ബചൂതജമ്ബീരകിംശുകാശോകശാഖിഷു । ജപാതിമുക്തസൌവീരനിമ്ബപാടലദാമസു
കദംബം, മാവു, ജമ്പീരം, കിംശുകം, അശോകം എന്നിവയുടെ ശാഖകളിലും, ജപാമല, മല്ലി, സൗവീര, അരിയവേപ്പ്, പാടലപൂക്കളാൽ ചെയ്ത മാലകളിലും അവൻ ആസക്തനല്ല.
ചന്ദനാഗുരുകര്പൂരരജോമൃഗമദേഷു ച । കശ്മീരജലവങ്ഗൈലാകക്കോലതഗരാദിഷു
ചന്ദനം, അഗുരു, കർപ്പൂരം, കസ്തൂരി പൊടി എന്നിവയിലും, കുങ്കുമം, വെള്ളം, ഗ്രാമ്പൂ, ഏലക്ക, കക്കോള, തഗരം പോലുള്ളവയിലും അവന് ആസക്തിയില്ല.
കേഷുചിന് ന നിബധ്നാതി സൌഗന്ധ്യരതിമ് ഏകധീഃ । സമബുദ്ധിര് അവിക്ഷോഭീ മധ്വാമോദേഷ്വ് ഇവ ദ്വിജഃ
ചിലവയിലോ, സുഗന്ധത്തിൽ ആസ്വാദനം കൊണ്ടു ഒരുമനസ്സുള്ളവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; തേൻ അല്ലെങ്കിൽ സുഗന്ധം മുന്നിൽ കണ്ടിട്ടും സമബുദ്ധിയോടെ അചഞ്ചലനായി ഇരിക്കുന്ന ദ്വിജനെപ്പോലെ അവൻ അക്ഷോപനാണ്.
അബ്ധൌ ഗുലുഗുലാരാവേ പ്രതിശ്രുത്കസ്വനേ ഗിരൌ । നിനദേ ച മൃഗേന്ദ്രാണാം ന ക്ഷുഭ്യതി മനാഗ് അപി
സമുദ്രത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഗർജ്ജനവും, കുന്നുകളിൽ പടർന്നുപിടിക്കുന്ന ശബ്ദവും, സിംഹങ്ങളുടെ ആഹ്വാനവും — ഇതൊന്നും അതിനെ ഒറ്റത്തവണ പോലും അലട്ടുന്നില്ല.
മത്തമാതങ്ഗബൃംഹാസു വേതാലവലനാസു ച । പിശാചയക്ഷക്ഷ്വേഡാസു ന മനാഗ് അപി കമ്പതേ
മദ്യപാനിയായ ആനകളുടെ ഗർജ്ജനത്തിലും, ഭൂതങ്ങളുടെ കാട്ട് നൃത്തങ്ങളിലും, യക്ഷന്മാരുടെയും പിശാചുകളുടെയും കുരലിലും — അതിന് ഒരു ചലനവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
അശനിസ്വനഘോഷേണ നഗാസ്ഫോടരവേണ ച । ഐരാവണനിനാദേന സാമ്യധ്യാനാന് ന കമ്പതേ
മിന്നലിന്റെ ഗർജ്ജനത്തിലും, പർവ്വതങ്ങൾ പൊട്ടുന്ന ശബ്ദത്തിലും, ഐരാവതം ആനയുടെ ഗർജ്ജനത്തിലും — സമതാധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ ഒന്നും അകറ്റാൻ കഴിയില്ല.
വഹത്ക്രകചകാഷേണ ശിതാസിദലനേന ച । ശിലാശനിനിപാതേന കമ്പതേ ന സ്വരൂപതഃ
മരച്ചുരുളിയുടെ ഉരസലിലും, മൂർച്ചയുള്ള വാളിന്റെ കുത്തിലും, പാറകളും മിന്നലും വീഴുമ്പോഴും — അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഒരിക്കലും ചലിക്കുന്നില്ല.
നാനന്ദമ് ഏത്യ് ഉപവനേ ന ഖേദമ് അധിഗച്ഛതി । ന ഖേദമ് ഏതി മരുഷു നാനന്ദമ് അധിഗച്ഛതി
ഉപവനങ്ങളിൽ സന്തോഷം അനുഭവിക്കാറില്ല, അതുപോലെ ദുഃഖവും അനുഭവിക്കാറില്ല. മരുഭൂമികളിൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കാറില്ല, അതുപോലെ സന്തോഷവും ലഭിക്കാറില്ല.
പൂതാങ്ഗാരസമാനല്പസൈകതേഷ്വ് അരിബന്ധുഷു । പുഷ്പപ്രകരസഞ്ഛന്നമൃദുശാദ്വലഭൂമിഷു
കത്തുന്ന ചാരത്തിനിടയിലോ കുറവായ മണലിനിടയിലോ ശത്രുക്കളോടോ സുഹൃത്തുക്കളോടോ, പൂക്കളും മൃദുലമായ പുല്ലും നിറഞ്ഞ നിലത്തോ,
ക്ഷുരധാരാസു തീക്ഷ്ണാസു ശയ്യാസു ച നവോത്പലൈഃ । ഉന്നതാചലദേശേഷു കൂപകോശതലേഷു ച
മുഴുവൻ മൂർച്ചയുള്ള കത്തികളിൽ, പുതുമലരുകളാൽ അലങ്കരിച്ച കിടക്കകളിൽ, ഉയർന്ന പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിലോ കിണറിന്റെ അടിത്തട്ടിലോ,
ശിലാസ്വ് അര്കാംശുതപ്താസു മൃദ്വീഷു ലലനാസു ച । സമ്പത്സ്വ് ആപത്സു ചോഗ്രാസു മരണേഷൂത്സവേഷു ച
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ തപിച്ച കല്ലുകളിൽ, മൃദുവായ തലയണകളിൽ, സമ്പത്തിലും കഠിനമായ കഷ്ടതയിലും, മരണത്തിലും ഉത്സവങ്ങളിലും,
വിഹരന്ന് അപി നോദ്വേഗം നാനന്ദമ് അധിഗച്ഛതി । അന്തര്മുക്തം മനോ നിത്യം സമം കൃത്വൈവ തിഷ്ഠതി
സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവന് മനസ്സില് ഉല്ലാസമോ വിഷമമോ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും അകത്തേക്ക് മോചിതമായ നിലയില്, സമത്വത്തോടെ ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അയശ്ശങ്കുചിതാങ്ഗാസു നരകാരണ്യഭൂമിഷു । പരസ്പരേരിതാനന്തകുന്തതോമരവൃഷ്ടിഷു
അവമാനത്തില് ചുരുങ്ങിയ ശരീരങ്ങളുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും, നരകത്തിന്റെ കാടുകളിലും, മറ്റുള്ളവര് എറിയുന്ന അനന്തമായ കുന്തങ്ങളുടെയും അസ്ത്രങ്ങളുടെയും മഴയിലുമാണ് അവന്.
ന ബിഭേതി ന ചാദത്തേ വൈവശ്യം ന ച ദീനതാമ് । സമസ് സ്വസ്ഥമനാ മൌനീ ധീരസ് തിഷ്ഠതി ശൈലവത്
അവന് ഭയമോ ആശങ്കയോ ഇല്ല; മനസ്സു തളര്ന്നുപോകുന്നതുമില്ല. സമബുദ്ധിയോടെ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, മൗനമായി, ധൈര്യത്തോടെ, പര്വ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനായി അവന് നിലകൊള്ളുന്നു.
അപവിത്രം ച പഥ്യം ച വിഷപങ്കഗരാദ്യ് അപി । ഭുക്ത്വാ ജരയതി ക്ഷിപ്രം ക്ലിന്നം നഷ്ടം ച മൃഷ്ടവത്
അശുദ്ധമായതോ ശുദ്ധമായതോ, വിഷം കലർന്നതോ ചെളി കലർന്നതോ ആയ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, അവന് അതിനെ വേഗത്തില് ദഹിപ്പിച്ച് ശുദ്ധമായതുപോലെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
നിമ്ബപ്രതിവിഷാകല്കക്ഷീരേക്ഷുസലിലാന്ധസാമ് । അസക്തബുദ്ധിസ് തത്ത്വജ്ഞോ ഭവത്യ് ആസ്വാദനേ സമഃ
നീം പഴം, വിഷം മാറ്റുന്ന മരുന്ന്, പാൽ, പഞ്ചസാര, വെള്ളം, ഇരുണ്ടതെല്ലാം — ഇതൊക്കെ രുചിക്കുമ്പോൾ അകത്തുനിന്ന് അകലം പാലിക്കുന്ന, യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കിയവൻ ഒരുപോലെ സമതയോടെ ഇരിക്കുന്നു.
മൈരേയമദിരാക്ഷീരരക്തമേദോവസാസവൈഃ । തുഷാസ്ഥിതൃണകേശാന്നൈര് ന ഹൃഷ്യതി ന കുപ്യതി
മദ്യം, മദിര, പാൽ, രക്തം, കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, കറിവെള്ളം, അല്ലെങ്കിൽ തവിട്, അസ്ഥി, പുല്ല്, മുടി എന്നിവകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഭക്ഷണം — ഇതൊന്നും ലഭിച്ചാലോ നഷ്ടമായാലോ അവൻ സന്തോഷിക്കുകയോ കോപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.