ഭയാദ് ഭയമ് ഉപായാന്തി ക്ലേശാത് ക്ലേശം വ്രജന്തി തേ । നിര്വൃതിം നാധിഗച്ഛന്തി ദുര്ഭഗാ ഇവ ജന്തവഃ
ഭയത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഭയത്തിലേക്ക്, കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും കഷ്ടത്തിലേക്ക് അവർ പോകുന്നു. ദുർഭാഗ്യശാലികൾ പോലെ, അവർക്ക് ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ സമാധാനം ലഭിക്കാറില്ല.
കാലം തീര്ഥതപോദാനയജ്ഞദേവാര്ചനഭ്രമൈഃ । ചിരമ് ആധിശതോപേതാഃ ക്ഷപയന്തി മൃഗാ ഇവ
പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ചുറ്റി, വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദാനം നൽകി, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ദേവതകളെ ആരാധിച്ച്, അനവധി ചിന്തകളാൽ ബുദ്ധിമുട്ടി, അവർ ഏറെ കാലം മൃഗങ്ങൾ പോലെ ജീവൻ കഴിക്കുന്നു.
ഭ്രമന്തി ഗിരികൂടേഷു ഫലപല്ലവഭോജിനഃ । മുഗ്ധമുഗ്ധധിയോ ഭീതാ വരാകാ ഹരിണാ ഇവ
പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിൽ കയറി, പഴവും ഇലയും കഴിച്ചു, ഭയത്തോടെ, സദാ ഭ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, മനസ്സിൽ മൗഢ്യം നിറഞ്ഞ, ദയനീയരായ മൃഗങ്ങൾ പോലെ അവർ നടക്കുന്നു.
മതിര് ആലൂനശീര്ണാങ്ഗീ തദീയാ പേലവാങ്ഗികാ । ന ക്വചിദ് യാതി വിശ്വാസം മൃഗീ ഗ്രാമഗതാ യഥാ
അവരുടെ ബുദ്ധി ക്ഷയിച്ച് ദുർബലമായി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ച്, എവിടെയും വിശ്വാസം കണ്ടെത്താതെ, ഗ്രാമത്തിലേക്ക് വന്ന കാട്ടുമൃഗം പോലെ അവിടെയും ഇവിടെയും അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു.
കല്ലോലവലിതം ചേതസ് തേഷാം ജഡജവാഹൃതമ് । പ്രോഹ്യതേ പ്രപതദ് ദൂരം തൃണം ഗിരിനദീഷ്വ് ഇവ
അവരുടെ മനസ്സ് തിരമാലകളാൽ ഇളകി, മന്ദത്വവും അതിവേഗതയും കൊണ്ടു വലിച്ചിഴുക്കപ്പെടുന്നു. അതു മലനദികളിൽ വീണു ഒഴുകുന്ന പുല്ലുപോലെ ദൂരത്തേക്ക് ഒഴുക്കപ്പെടുന്നു.
ആത്മതത്ത്വം വിധിവശാത് കദാചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ തേ । ദുഃഖദോഷദശാദിഗ്ധാ വിദന്തി ന വിദന്തി വാ
വിധിയുടെ പ്രകാരം, അവർക്ക് ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആത്മസത്യത്തിന്റെ അല്പം ഭാഗം മാത്രം മനസ്സിലാകാം. എന്നാൽ ദു:ഖവും തെറ്റുകളും കൊണ്ട് മലിനമായ മനസ്സോടെ, അവർ അറിയുകയോ അറിയാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
ആഗമാപായിനോ നിത്യാ നരകസ്വര്ഗമാനുഷൈഃ । പാതോത്പാതകരാകാരാ നീയന്തേ കന്ദുകാ ഇവ
നരകം, സ്വർഗം, മനുഷ്യലോകം എന്നിവിടങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നവർ, തകർച്ചയുടെയും ദുരന്തത്തിന്റെയും രൂപത്തിൽ പന്തുപോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
തതോ ഗച്ഛന്തി നരകം തതസ് സ്വര്ഗമ് ഇഹൈവ വാ । ആവൃത്തിഭിര് വിവര്തന്തേ സരിതീവ തരങ്ഗകാഃ
അവർ പിന്നീട് നരകത്തിലേക്കും, പിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ലോകത്തുതന്നെ തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. പുനരാവൃത്തികളിലൂടെ, അവർ നദിയിലെ തിരമാലകൾപോലെ ചുറ്റിപ്പറയുന്നു.
തസ്മാദ് ഏതാഃ പരിത്യജ്യ ദുര്ദൃഷ്ടീ രഘുനന്ദന । ശുദ്ധാം സംവിദമ് ആശ്രിത്യ വീതരാഗസ് സ്ഥിരോ ഭവ
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, ഈ തെറ്റായ ദൃഷ്ടികള് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശുദ്ധമായ ബോധത്തില് ആശ്രയിച്ച്, ആസക്തികളില്ലാതെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ക്കണം.
ജ്ഞാനവാന് ഏവ സുഖഭാഗ് ജ്ഞാനവാന് ഏവ ജീവതി । ജ്ഞാനവാന് ഏവ ബലവാംസ് തസ്മാജ് ജ്ഞാനമയോ ഭവ
ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്, ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് യഥാര്ത്ഥത്തില് ജീവിക്കുന്നത്, ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് ശക്തിയുള്ളവന്. അതുകൊണ്ട് നീ ജ്ഞാനത്തില് പൂര്ണ്ണനായവനാവണം.
സംവേദ്യവര്ജിതമ് അനുത്തമമ് ആദ്യമ് ഏകം സംവിത്പദം വികലനം കലയന് മഹാത്മന് । ഹൃദ്യ് ഏവ തിഷ്ഠ കലനാരഹിതഃ ക്രിയാം തു കുര്വന്ന് അകര്തൃപദമ് ഏഷ്യ് അസമോദിതശ്രീഃ
മഹാത്മാവേ, വസ്തുക്കളുടെ അഭാവമുള്ള അത്യുത്തമമായ ഏകമായ ആദ്യമായ ബോധാവസ്ഥയെ ധ്യാനിച്ച്, ഹൃദയത്തില് ആശയങ്ങളില്ലാതെ നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട്, കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോഴും കര്ത്തൃത്വബോധം ഇല്ലാതെ, അശാന്തമില്ലാതെ തേജസ്സോടെ ഇരിക്കണം.
മനാഗ് അപി വിചാരേണ ചേതസസ് സ്വസ്യ നിഗ്രഹഃ । മനാഗ് അപി കൃതോ യേന തേനാപ്തം ജന്മനഃ ഫലമ്
സ്വന്തം മനസ്സിനെ അല്പം പോലും പരിശോധിച്ച് നിയന്ത്രിച്ചാല് പോലും, ആള്ക്ക് ജന്മഫലം ലഭിക്കും.
വിചാരകണികാ യേഷാം ഹൃദി സ്ഫുരതി പേലവാ । ഏഷൈവാഭ്യാസയോഗേന പ്രയാതി ശതശാഖതാമ്
ആരുടെയെങ്കിലും ഹൃദയത്തിൽ ചെറിയൊരു അന്വേഷണത്തിന്റെ കണിക പോലും തെളിയുമ്പോൾ, ഈ അഭ്യാസം വഴി അതു നൂറു വഴികളിലേക്കും വിരിയുന്നു.
കിഞ്ചിത്പ്രൌഢവിചാരം തു നരം വൈരാഗ്യപൂര്വകമ് । സംശ്രയന്തി ഗുണാ ഗൌരാസ് സരഃ പൂര്ണമ് ഇവാണ്ഡജാഃ
കുറച്ച് പക്വമായ അന്വേഷണവും, വൈരാഗ്യം മുൻപോടു വരുത്തിയവനും ചെയ്യുന്നവനോടു, ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തടാകം ചുറ്റിയുള്ള ഹംസകളെപ്പോലെ ചേർന്ന് വരുന്നു.
സമ്യഗ്വിചാരിണം പ്രാജ്ഞം യഥാഭൂതാവലോകിനമ് । ആസാദയന്ത്യ് അപി സ്ഫാരാ നാവിദ്യാവിഭവാ ഭൃശമ്
ശരിയായ അന്വേഷണവും യഥാർത്ഥം കാണുന്ന ജ്ഞാനിയെയും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ വലിയ ശക്തികളും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.
കിം കുര്വന്തീഹ വിഷയാ മാനസ്യോ വൃത്തയസ് തഥാ । ആധയോ വ്യാധയോ വാപി സമ്യഗ്ദര്ശനസന്മതേഃ
സത്യദർശനത്തിലും ശരിയായ ബോധത്തിലും ഉറച്ചവനോട്, ഇഹലോകസുഖങ്ങൾക്കും മനസ്സിലെ പ്രവൃത്തികൾക്കും കഷ്ടങ്ങൾക്കും രോഗങ്ങൾക്കും എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
ക്വോന്നമത്പവനാപൂരാസ് തഡിത്പിങ്ഗലപാടലാഃ । പുഷ്കരാവര്തജലദാ ഗൃഹീതാ ജാലമുഷ്ടിഭിഃ
എവിടെയാണ് ആ കാറ്റിന്റെ ശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ, മിന്നലിന്റെ ചുവന്ന വരികൾകൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, താമരപ്പൂവുപോലെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന, വലയിൽ പിടിക്കപ്പെട്ട ആ മേഘങ്ങൾ?
ക്വ നഭോമധ്യസംസ്ഥേന്ദുര് മുഗ്ധേ മണിസമുദ്ഗകേ । മുഗ്ധയാങ്ഗനയാ ബദ്ധോ മുഗ്ധേന്ദീവരശങ്കയാ
ആകാശത്തിന്റെ നടുവിൽ ഒരു രത്നംപോലെയുള്ള ചന്ദ്രൻ എവിടെയാണ്, സുന്ദരിയായൊരു ബാലിക അതിനെ മൃദുവായ നീല താമരയെന്ന് കരുതി പിടിച്ചുവെന്നു നീ പറയുന്നുവോ, അതെവിടെയാണ്?
ക്വ കടപ്രോച്ഛലദ്ഭൃങ്ഗപടലോത്പലശേഖരാഃ । മുഗ്ധസ്ത്രീശ്വാസമധുരൈര് മഷകൈര് മഥിതാ ഗജാഃ
തലയിൽ താമരപ്പൂക്കളും അതിനുമേൽ കറുത്ത തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടവും ഉള്ള ആനകൾ എവിടെയാണ്, സുന്ദരിയായ യുവതിയുടെ ശ്വാസംപോലെയുള്ള മൃദുവായ ഈച്ചകളാൽ അലസിപ്പോയവ?
ക്വേഭമുക്താഫലോല്ലാസനിരണന്നഖപഞ്ജരാഃ । സിംഹാസ് സമരസംരബ്ധാ ഹരിണൈഃ പ്രവിദാരിതാഃ
ആനയുടെ ദന്തത്തിൽ നിന്നുള്ള മുത്തുമാലപോലെ തിളങ്ങുന്ന നഖങ്ങളുള്ള, യുദ്ധത്തിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ ഇറങ്ങുന്ന സിംഹങ്ങൾ എവിടെയാണ്, ഭയക്കുന്ന മാൻകുട്ടികൾ അവയെ കീറിത്തെറിപ്പിച്ചതെന്നു പറയുന്നുവോ?
ക്വ വിഷോല്ലാസനിശ്ശ്വാസദഗ്ധോന്നതവനദ്രുമാഃ । ക്ഷുദ്വന്തോ ഽജഗരാഃ ക്ഷുബ്ധാ നിഗീര്ണാ ബാലദര്ദുരൈഃ
ആ പാമ്പുകളുടെ വിഷശ്വാസം കൊണ്ട് ചുട്ടുപോയ വലിയ കാട്ടുമരങ്ങൾ എവിടെയാണ്? ഇപ്പോൾ വിശപ്പോടെ അലയുന്ന കുഞ്ഞു എലികൾ അവയെ മുഴുവൻ തിന്നുമാറ്റിയല്ലോ.
ക്വ പ്രാപ്തഭൂമികോ ധീരോ ജ്ഞാതജ്ഞേയോ വിവേകവാന് । ആക്രാന്തഃ കില വിക്രാന്തോ വിഷയേന്ദ്രിയദസ്യുഭിഃ
ജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചതും, എന്താണ് അറിയേണ്ടതെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന വിവേകശാലിയും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ കള്ളന്മാർ പിടിച്ചടക്കിയവനെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ ധീരൻ എവിടെയാണ്?
വിചാരധിയമ് അപ്രൌഢാം ഹരന്തി വിഷയാരയഃ । പ്രചണ്ഡപവനാ മൃദ്വീം ക്ഷതവൃന്താം ലതാമ് ഇവ
വിചാരശേഷി വളർന്നിട്ടില്ലാത്ത മനസ്സിനെ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ എന്ന ശത്രുക്കൾ ശക്തമായ കാറ്റ് പൊട്ടിയ തണ്ടുള്ള ഇളം വള്ളിയെ പറത്തിക്കളയുന്നതുപോലെ എളുപ്പത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ന വിവേകബലപ്രൌഢാം ഭങ്ക്തും ശക്താ ദുരാധയഃ । കല്പക്ഷോഭസഹം ധീരം ശൈലം മന്ദാനിലാ ഇവ
വിവേകശക്തിയിൽ ഉറപ്പുള്ളവനെ ദുഷ്ടന്മാർ തകർക്കാൻ കഴിയില്ല; ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ വലിയ ആഞ്ഞ് കാറ്റ് പോലും സഹിക്കുന്ന പർവ്വതത്തെ ഇളം കാറ്റ് അലയ്ക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
അഗൃഹീതമഹീപീഠം വിചാരകുസുമദ്രുമമ് । ചിന്താവാത്യാ വിധുന്വന്തി ന സ്ഥിരസ്ഥിതിസുസ്ഥിതമ്
അജ്ഞാനത്തിന്റെ മണ്ണിൽ വേരൂന്നാത്ത വിവേകമരത്തെ ചിന്തയുടെ കാറ്റുകൾ കുലുക്കാൻ കഴിയില്ല; അതു സുദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഗച്ഛതസ് തിഷ്ഠതോ വാപി ജാഗ്രതസ് സ്വപതോ ഽപി വാ । ന വിചാരപരം ചേതോ യസ്യാസൌ മൃത ഉച്യതേ
നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും വിവേകത്തിൽ മനസ്സില്ലാത്തവൻ മരിച്ചവനാണ് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
കിമ് ഇദം സ്യാജ് ജഗത് കിം സ്യാദ് അഹമ് ഇത്യ് അനിശം ശനൈഃ । വിചാരയാധ്യാത്മദൃശാ സ്വയം വാ സജ്ജനൈസ് സഹ
ഈ ലോകം എന്താണ്? ഞാൻ ആരാണ്? എന്നിങ്ങനെ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ, ഒറ്റയ്ക്കോ നല്ലവരോടൊപ്പം ചേർന്നോ, ഒരുപോലെ നിരന്തരം ആലോചിക്കണം.
അന്ധകാരപരേണാശു വിചാരേണ പരം പദമ് । ദൃശ്യതേ വിമലം രത്നം പ്രദീപേനേവ ഭാസ്വതാ
തീവ്രമായ വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശം ആഴമുള്ള അന്ധകാരം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ, പ്രകാശമുള്ള വിളക്കിൽ തെളിയുന്ന നിർമ്മല രത്നംപോലെ പരമാവസ്ഥ വ്യക്തമായി കാണാം.
ജ്ഞാനേന സര്വദുഃഖാനാം വിനാശ ഉപജായതേ । കൃതാലോകവിലാസേന തമസാമ് ഇവ ഭാസ്വതാ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിക്കുന്നു, എല്ലാം കാണിക്കുന്ന വിളക്കിന്റെ പ്രകാശം ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ.
ജ്ഞാനേ പ്രകടതാം യാതേ ജ്ഞേയം സ്വയമ് ഉദേത്യ് അലമ് । രവാവ് അഭ്യുദിതേ ഭൂമാവ് ആലോക ഇവ നിര്മലഃ
ജ്ഞാനം തെളിഞ്ഞാൽ അറിയേണ്ടത് സ്വയം വ്യക്തമായി ഉദിക്കുന്നു, സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ നിർമ്മലമായ വെളിച്ചം പകരുന്നതുപോലെ.