വാസനാക്ഷയവിജ്ഞാനമനോനാശാഃ പ്രയത്നതഃ । സമം സേവ്യാസ് തവ ചിരം തേന താത ന തപ്യസേ
അതിനാല്, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകള് അകറ്റുന്ന അറിവും, മനസ്സിന്റെ ലയവും, ഉത്സാഹവും നീ ദീര്ഘകാലം ഒരുപോലെ പ്രയത്നപൂര്വം അഭ്യസിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താല്, പ്രിയമകനേ, നീ ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ത്രിഭിര് ഏഭിശ് ചിരാഭ്യസ്തൈര് ഹൃദയഗ്രന്ഥയോ ദൃഢാഃ । നിശ്ശേഷമ് ഏവ ത്രുട്യന്തി ബിസച്ഛേദാദ് ഗുണാ ഇവ
ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ദീര്ഘകാലം അഭ്യസിച്ചാല്, ഹൃദയത്തിലെ ഉറച്ച ബന്ധങ്ങള് പോലും പൂര്ണമായി അകറ്റപ്പെടും, അതെന്തെന്നാല് കമലക്കൊമ്പിന്റെ നൂലുകള് മുറിയുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ജന്മാന്തരശതാഭ്യസ്താ രാമ സംസാരസംസ്ഥിതിഃ । സാ ചിരാഭ്യാസയോഗേന വിനാ ന ക്ഷീയതേ ക്വചിത്
രാമാ, അനേകം ജന്മങ്ങളില് തുടരുന്ന ഈ ലോകജീവിതം ദീര്ഘകാലം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിക്കുന്നതുകൊണ്ടല്ലാതെ മറ്റെന്തിനാലും ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല.
ഗച്ഛഞ് ശൃണ്വന് സ്പൃശഞ് ജിഘ്രംസ് തിഷ്ഠഞ് ജാഗ്രത് സ്വപന് സദാ । ശ്രേയസേ പരമായാസ്യ ത്രയസ്യാഭ്യാസവാന് ഭവ
നടക്കുമ്പോഴും, കേള്ക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണം ഉള്ക്കൊള്ളുമ്പോഴും, നില്ക്കുമ്പോഴും, ഉണരുമ്പോഴും, സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും എല്ലായ്പ്പോഴും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളുടെ അഭ്യാസത്തില് മനസ്സ് നിക്ഷിപ്തമാക്കി പരമശ്രേയസ്സിന് ശ്രമിക്കണം.
വാസനാസമ്പരിത്യാഗസമം പ്രാണനിരോധനം । വിദുസ് തത്ത്വവിദസ് തസ്മാത് തദ് അപ്യ് ഏവം സമാഹരേത്
സത്യത്തെ അറിഞ്ഞവരായ ജ്ഞാനികൾക്ക്, വാസനകളെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് പ്രാണനിഗ്രഹത്തോടു സമം തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട്, അതു തന്നെ ഈ രീതിയിൽ അഭ്യസിക്കണം.
വാസനാസമ്പരിത്യാഗാച് ചിത്തം ഗച്ഛത്യ് അചിത്തതാമ് । പ്രാണസ്പന്ദനിരോധാച് ച യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
വാസനകളെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മനസ്സ് ശൂന്യാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നു. അതുപോലെ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിയന്ത്രിച്ചാൽ നിനക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവർത്തിക്കാം.
പ്രാണായാമദൃഢാഭ്യാസൈര് യുക്ത്യാ ച ഗുരുദത്തയാ । ആസനാസനയോഗേന പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ശ്വാസനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉറപ്പുള്ള അഭ്യാസം, ഗുരു പഠിപ്പിച്ച മാർഗം, ശരിയായ ഇരിപ്പിടവും ഭാവനയും ഉപയോഗിച്ചാൽ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം തടയാൻ കഴിയും.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനവിലാസേന ജഗദ്വസ്തുഷ്വ് അനാസ്ഥയാ । യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിത്വാദ് വാസനാ ന പ്രവര്തതേ
സമ്യക്ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്താൽ, ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളിൽ അസക്തിയോടെ, വസ്തുതകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, വാസനകൾ ഉണരാറില്ല.
അദാവ് അന്തേ ച വസ്തൂനാമ് അവിസംവാദി യത് സ്ഥിരമ് । രൂപം തദ്ദര്ശനം ജ്ഞാനം ക്ഷീയതേ തേന വാസനാ
ആദ്യത്തിലും അവസാനം പോലും, വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം, അതിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം, അതിനുള്ള അറിവ് — ഇവ എല്ലാം അചഞ്ചലവും വഞ്ചനയില്ലാത്തതുമാകുമ്പോൾ, അങ്ങനെ മനസ്സിലുള്ള പഴയ പ്രവണതകൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
നിസ്സങ്ഗം വ്യവഹാരിത്വാദ് ഭവഭാവനവര്ജനാത് । ശരീരേ നാശദര്ശിത്വാദ് വാസനാ ന പ്രവര്തതേ
ആസ്വാദനമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുകയും, ആവിർഭാവത്തിന്റെ ആശയം ഉപേക്ഷിക്കുകയും, ഈ ശരീരം നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്താൽ, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകൾക്ക് വളരാൻ കഴിയില്ല.
സംശാന്തേ പവനസ്പന്ദേ യഥാ പാംസുര് നഭസ്തലേ । വാസനാവിഭവേ നഷ്ടേ ന ചിത്തം സമ്പ്രവര്തതേ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായാൽ, മണ്ണിൽ പൊടി വീഴുന്നതുപോലെ, മനസ്സിലെ പ്രവണതകൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ, മനസ്സും പ്രവർത്തിക്കാറില്ല.
യഃ പ്രാണപവനസ്പന്ദശ് ചിത്തസ്പന്ദസ് സ ഏവ ഹി । തസ്മാജ് ജഗന്തി ജായന്തേ പാംസവോ ഽവകരാദ് ഇവ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനമാണ് മനസ്സിന്റെ ചലനവും. അതിൽ നിന്നാണ് ലോകങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്, മണ്ണിൽ നിന്ന് പൊടി ഉയരുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
പ്രാണസ്പന്ദജയോ യത്നഃ കര്തവ്യോ ധീമതോച്ചകൈഃ । ഉപവിശ്യോപവിശ്യൈകചിത്തകേന മുഹുര് മുഹുഃ
പ്രജ്ഞാവാന്മാർ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിയന്ത്രിക്കാൻ സ്ഥിരമായ ശ്രമം നടത്തണം. ഒരേ മനസ്സോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇരുന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ ഇത് അഭ്യസിക്കണം.
അഥ വൈനം ക്രമം ത്യക്ത്വാ ചിത്താക്രമണമ് ഏവ ചേത് । രോചതേ തേ തദ് ആപ്നോഷി കാലേന ബഹുനാ പദമ്
ഇല്ലെങ്കിൽ, ഈ മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിനെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നീണ്ട കാലം കഴിഞ്ഞാൽ നീ ആ നിലയിൽ എത്തും.
ന ശക്യതേ മനോ ജേതും വിനാ യുക്തിമ് അനിന്ദിത । അങ്കുശേന വിനാ മത്തം യഥാ ദുഷ്ടമതങ്ഗജമ്
ദോഷമില്ലാത്ത യുക്തിയില്ലാതെ മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, അതുപോലെ തന്നെ അങ്കുശം ഇല്ലാതെ കാട്ടാനയെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.
അധ്യാത്മവിദ്യാധിഗമസ് സാധുസങ്ഗമ ഏവ ച । വാസനാസമ്പരിത്യാഗഃ പ്രാണസ്പന്ദനിരോധനമ്
ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടൽ, സത്സംഗം, മനസ്സിലുള്ള വാസനകൾ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കൽ, ശ്വാസചലനം നിയന്ത്രിക്കൽ—
ഏതാസ് താ യുക്തയഃ പുഷ്ടാസ് സന്തി ചിത്തജയേ കില । യാഭിസ് തജ് ജീയതേ ക്ഷിപ്രം ധാരാഭിര് ഇവ ഭൂരജഃ
മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നല്ല മാർഗങ്ങൾ ഇവയാണ്. ഇവയിലൂടെ മനസ്സ് വേഗത്തിൽ ശാന്തമാകുന്നു, വെള്ളം ഒഴുക്കുമ്പോൾ പൊടി താഴെ കിടക്കുന്നതുപോലെ.
സതീഷു യുക്തിഷ്വ് ഏതാസു ഹഠാന് നിയമയന്തി യേ । ചേതസ് തേ ദീപമ് ഉത്സൃജ്യ വിനിഘ്നന്തി തമോ ഽഞ്ജനൈഃ
ഈ ശരിയായ മാർഗങ്ങളിൽ ചിലർ ബലമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അവരത് മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇരുണ്ടിയെ കറുപ്പുപൊടിയാൽ അകറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
വിമൂഢാഃ കര്തുമ് ഉദ്യുക്താ യേ ഹഠാച് ചേതസോ ജയമ് । തേ നിബധ്നന്തി നാഗേന്ദ്രമ് ഉന്മത്തം ബിസതന്തുഭിഃ
മനസ്സിനെ ബലമായി കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അജ്ഞന്മാർ, പാടില്ലാത്തവരായവർ, ഒരു പിത്തം പിടിച്ച ആനയെ താമരത്തണ്ടുകൊണ്ട് കെട്ടാൻ നോക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ചിരം ചിത്തസ്യ മാദൂരം സംസ്ഥിതം സ്വശരീരകമ് । ശോധയന്തി സമുത്സൃജ്യ യുക്തിം യേ താന് ഹതാന് വിദുഃ
ശരിയായ മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദീർഘകാലം ശരീരത്തിൽ അടങ്ങിയ മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ പരാജിതരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഭയാദ് ഭയമ് ഉപായാന്തി ക്ലേശാത് ക്ലേശം വ്രജന്തി തേ । നിര്വൃതിം നാധിഗച്ഛന്തി ദുര്ഭഗാ ഇവ ജന്തവഃ
ഭയത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഭയത്തിലേക്ക്, കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും കഷ്ടത്തിലേക്ക് അവർ പോകുന്നു. ദുർഭാഗ്യശാലികൾ പോലെ, അവർക്ക് ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ സമാധാനം ലഭിക്കാറില്ല.
കാലം തീര്ഥതപോദാനയജ്ഞദേവാര്ചനഭ്രമൈഃ । ചിരമ് ആധിശതോപേതാഃ ക്ഷപയന്തി മൃഗാ ഇവ
പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ചുറ്റി, വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദാനം നൽകി, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ദേവതകളെ ആരാധിച്ച്, അനവധി ചിന്തകളാൽ ബുദ്ധിമുട്ടി, അവർ ഏറെ കാലം മൃഗങ്ങൾ പോലെ ജീവൻ കഴിക്കുന്നു.
ഭ്രമന്തി ഗിരികൂടേഷു ഫലപല്ലവഭോജിനഃ । മുഗ്ധമുഗ്ധധിയോ ഭീതാ വരാകാ ഹരിണാ ഇവ
പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിൽ കയറി, പഴവും ഇലയും കഴിച്ചു, ഭയത്തോടെ, സദാ ഭ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, മനസ്സിൽ മൗഢ്യം നിറഞ്ഞ, ദയനീയരായ മൃഗങ്ങൾ പോലെ അവർ നടക്കുന്നു.
മതിര് ആലൂനശീര്ണാങ്ഗീ തദീയാ പേലവാങ്ഗികാ । ന ക്വചിദ് യാതി വിശ്വാസം മൃഗീ ഗ്രാമഗതാ യഥാ
അവരുടെ ബുദ്ധി ക്ഷയിച്ച് ദുർബലമായി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ച്, എവിടെയും വിശ്വാസം കണ്ടെത്താതെ, ഗ്രാമത്തിലേക്ക് വന്ന കാട്ടുമൃഗം പോലെ അവിടെയും ഇവിടെയും അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു.
കല്ലോലവലിതം ചേതസ് തേഷാം ജഡജവാഹൃതമ് । പ്രോഹ്യതേ പ്രപതദ് ദൂരം തൃണം ഗിരിനദീഷ്വ് ഇവ
അവരുടെ മനസ്സ് തിരമാലകളാൽ ഇളകി, മന്ദത്വവും അതിവേഗതയും കൊണ്ടു വലിച്ചിഴുക്കപ്പെടുന്നു. അതു മലനദികളിൽ വീണു ഒഴുകുന്ന പുല്ലുപോലെ ദൂരത്തേക്ക് ഒഴുക്കപ്പെടുന്നു.
ആത്മതത്ത്വം വിധിവശാത് കദാചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ തേ । ദുഃഖദോഷദശാദിഗ്ധാ വിദന്തി ന വിദന്തി വാ
വിധിയുടെ പ്രകാരം, അവർക്ക് ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആത്മസത്യത്തിന്റെ അല്പം ഭാഗം മാത്രം മനസ്സിലാകാം. എന്നാൽ ദു:ഖവും തെറ്റുകളും കൊണ്ട് മലിനമായ മനസ്സോടെ, അവർ അറിയുകയോ അറിയാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
ആഗമാപായിനോ നിത്യാ നരകസ്വര്ഗമാനുഷൈഃ । പാതോത്പാതകരാകാരാ നീയന്തേ കന്ദുകാ ഇവ
നരകം, സ്വർഗം, മനുഷ്യലോകം എന്നിവിടങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നവർ, തകർച്ചയുടെയും ദുരന്തത്തിന്റെയും രൂപത്തിൽ പന്തുപോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
തതോ ഗച്ഛന്തി നരകം തതസ് സ്വര്ഗമ് ഇഹൈവ വാ । ആവൃത്തിഭിര് വിവര്തന്തേ സരിതീവ തരങ്ഗകാഃ
അവർ പിന്നീട് നരകത്തിലേക്കും, പിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ലോകത്തുതന്നെ തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. പുനരാവൃത്തികളിലൂടെ, അവർ നദിയിലെ തിരമാലകൾപോലെ ചുറ്റിപ്പറയുന്നു.
തസ്മാദ് ഏതാഃ പരിത്യജ്യ ദുര്ദൃഷ്ടീ രഘുനന്ദന । ശുദ്ധാം സംവിദമ് ആശ്രിത്യ വീതരാഗസ് സ്ഥിരോ ഭവ
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, ഈ തെറ്റായ ദൃഷ്ടികള് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശുദ്ധമായ ബോധത്തില് ആശ്രയിച്ച്, ആസക്തികളില്ലാതെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ക്കണം.
ജ്ഞാനവാന് ഏവ സുഖഭാഗ് ജ്ഞാനവാന് ഏവ ജീവതി । ജ്ഞാനവാന് ഏവ ബലവാംസ് തസ്മാജ് ജ്ഞാനമയോ ഭവ
ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്, ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് യഥാര്ത്ഥത്തില് ജീവിക്കുന്നത്, ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ് ശക്തിയുള്ളവന്. അതുകൊണ്ട് നീ ജ്ഞാനത്തില് പൂര്ണ്ണനായവനാവണം.