വാസനാസമ്പരിത്യാഗേ യദി യത്നം കരോഷി വാ । തത് തേ ശിഥിലതാം യാന്തി സര്വാധിവ്യാധയഃ ക്ഷണാത്
നീ മനസ്സിലുള്ള പഴയ പ്രവണതകൾ പൂര്ണമായും വിട്ടുവിടാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, നിന്റെ എല്ലാ മനോവ്യാധികളും രോഗങ്ങളും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ദുർബലമാകും.
പൂര്വേഭ്യസ് തു പ്രയത്നേഭ്യോ വിഷമോ ഽയം ഹി സംസ്മൃതഃ । ദുസ്സാധോ വാസനാത്യാഗസ് സുമേരൂന്മൂലനാദ് അപി
മുന്പത്തെ ശ്രമങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഇത് വളരെ കഠിനമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് സുമേരു പർവതം പൂർണ്ണമായും പിഴുതെറിയുന്നതിലും ദുഷ്കരമാണ്.
യാവദ് വിലീനം ന മനോ ന താവദ് വാസനാക്ഷയഃ
മനസ്സ് അകറ്റപ്പെടാതെ വാസനകൾ നശിക്കില്ല.
തത്ത്വജ്ഞാനം മനോനാശോ വാസനാക്ഷയ ഏവ ച । മിഥഃ കാരണതാം ഗത്വാ ദുസ്സാധാനി സ്ഥിതാന്യ് അതഃ
തത്ത്വജ്ഞാനം, മനസ്സിന്റെ ലയവും, വാസനകളുടെ നാശവും—ഈ മൂന്നു പരസ്പരം കാരണം ആകുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഇവ നേടാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.
തസ്മാദ് രാഘവ യത്നേന പൌരുഷേണ വിവേകിനാ । ഭോഗേച്ഛാം ദൂരതസ് ത്യക്ത്വാ ത്രയമ് ഏതത് സമാശ്രയേത്
അതിനാൽ, രാഘവാ, ഉത്സാഹത്തോടും വിവേകത്തോടും കൂടി, ഭോഗാസക്തി വിട്ട്, ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളിലും ആശ്രയിക്കണം.
സര്വ ഏതേ സമം യാവന് ന സ്വഭ്യസ്താ മുഹുര് മുഹുഃ । താവന് ന പദസമ്പ്രാപ്തിര് ഭവത്യ് അപി സമാശതൈഃ
ഇവയെല്ലാം ഒരുപോലെയാണ്; വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിക്കാതെ, നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങൾക്കു ശേഷവും പരമാവസ്ഥ ലഭിക്കില്ല.
വാസനാക്ഷയവിജ്ഞാനമനോനാശാ മഹാമതേഃ । സമകാലം ചിരാഭ്യസ്താ ഭവന്തി ഫലദാ മുനേഃ
വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനം, മനസ്സിന്റെ ലയവും, ആഴമുള്ള വിവേകവും — ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ചാൽ, ഒരു മഹർഷിക്ക് ഫലം ലഭിക്കും.
ഏകൈകശോ നിഷേവ്യന്തേ യദ്യ് ഏതേ ചിരമ് അപ്യ് അലമ് । തന് ന സിദ്ധിം പ്രയച്ഛന്തി മന്ത്രാശ് ശകലിതാ ഇവ
ഇവയെ ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് എത്രകാലം അഭ്യസിച്ചാലും, അതിനാൽ സിദ്ധി ലഭിക്കില്ല; ഭാഗങ്ങളായി ഉച്ചരിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലാത്തതുപോലെ.
ചിരകാലോപചരിതാ അപ്യ് ഏതേ സുധിയോ ഽപി ച । ഏകശഃ പരമ് അഭ്യേതും ന ശക്താസ് സൈനികാ ഇവ
വളരെ ബുദ്ധിമാന്മാരും ദീർഘകാലം ഇതെല്ലാം അഭ്യസിച്ചാലും, ഓരോന്നായി പിന്തുടർന്നാൽ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല; ഒറ്റയ്ക്കുള്ള സൈനികർ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
സമമ് ഉദ്യോഗമ് ആനീതാസ് സന്ത ഏതേ ഹി ധീമതാ । സമ്സാരാരിം നികൃന്തന്തി മൂലാദ് അപി ഭടാ ഇവ
പണ്ഡിതന്മാർ ഇവയെ ഒരുമിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ ആചരിച്ചാൽ, അവർ സാംസാരിക ശത്രുവിനെ വേരോടെ മുറിച്ചുകളയുന്നു; ധീരന്മാർ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
വാസനാക്ഷയവിജ്ഞാനമനോനാശാഃ പ്രയത്നതഃ । സമം സേവ്യാസ് തവ ചിരം തേന താത ന തപ്യസേ
അതിനാല്, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകള് അകറ്റുന്ന അറിവും, മനസ്സിന്റെ ലയവും, ഉത്സാഹവും നീ ദീര്ഘകാലം ഒരുപോലെ പ്രയത്നപൂര്വം അഭ്യസിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താല്, പ്രിയമകനേ, നീ ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ത്രിഭിര് ഏഭിശ് ചിരാഭ്യസ്തൈര് ഹൃദയഗ്രന്ഥയോ ദൃഢാഃ । നിശ്ശേഷമ് ഏവ ത്രുട്യന്തി ബിസച്ഛേദാദ് ഗുണാ ഇവ
ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ദീര്ഘകാലം അഭ്യസിച്ചാല്, ഹൃദയത്തിലെ ഉറച്ച ബന്ധങ്ങള് പോലും പൂര്ണമായി അകറ്റപ്പെടും, അതെന്തെന്നാല് കമലക്കൊമ്പിന്റെ നൂലുകള് മുറിയുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ജന്മാന്തരശതാഭ്യസ്താ രാമ സംസാരസംസ്ഥിതിഃ । സാ ചിരാഭ്യാസയോഗേന വിനാ ന ക്ഷീയതേ ക്വചിത്
രാമാ, അനേകം ജന്മങ്ങളില് തുടരുന്ന ഈ ലോകജീവിതം ദീര്ഘകാലം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിക്കുന്നതുകൊണ്ടല്ലാതെ മറ്റെന്തിനാലും ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല.
ഗച്ഛഞ് ശൃണ്വന് സ്പൃശഞ് ജിഘ്രംസ് തിഷ്ഠഞ് ജാഗ്രത് സ്വപന് സദാ । ശ്രേയസേ പരമായാസ്യ ത്രയസ്യാഭ്യാസവാന് ഭവ
നടക്കുമ്പോഴും, കേള്ക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണം ഉള്ക്കൊള്ളുമ്പോഴും, നില്ക്കുമ്പോഴും, ഉണരുമ്പോഴും, സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും എല്ലായ്പ്പോഴും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളുടെ അഭ്യാസത്തില് മനസ്സ് നിക്ഷിപ്തമാക്കി പരമശ്രേയസ്സിന് ശ്രമിക്കണം.
വാസനാസമ്പരിത്യാഗസമം പ്രാണനിരോധനം । വിദുസ് തത്ത്വവിദസ് തസ്മാത് തദ് അപ്യ് ഏവം സമാഹരേത്
സത്യത്തെ അറിഞ്ഞവരായ ജ്ഞാനികൾക്ക്, വാസനകളെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് പ്രാണനിഗ്രഹത്തോടു സമം തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട്, അതു തന്നെ ഈ രീതിയിൽ അഭ്യസിക്കണം.
വാസനാസമ്പരിത്യാഗാച് ചിത്തം ഗച്ഛത്യ് അചിത്തതാമ് । പ്രാണസ്പന്ദനിരോധാച് ച യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
വാസനകളെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മനസ്സ് ശൂന്യാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നു. അതുപോലെ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിയന്ത്രിച്ചാൽ നിനക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവർത്തിക്കാം.
പ്രാണായാമദൃഢാഭ്യാസൈര് യുക്ത്യാ ച ഗുരുദത്തയാ । ആസനാസനയോഗേന പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ശ്വാസനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉറപ്പുള്ള അഭ്യാസം, ഗുരു പഠിപ്പിച്ച മാർഗം, ശരിയായ ഇരിപ്പിടവും ഭാവനയും ഉപയോഗിച്ചാൽ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം തടയാൻ കഴിയും.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനവിലാസേന ജഗദ്വസ്തുഷ്വ് അനാസ്ഥയാ । യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിത്വാദ് വാസനാ ന പ്രവര്തതേ
സമ്യക്ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്താൽ, ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളിൽ അസക്തിയോടെ, വസ്തുതകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, വാസനകൾ ഉണരാറില്ല.
അദാവ് അന്തേ ച വസ്തൂനാമ് അവിസംവാദി യത് സ്ഥിരമ് । രൂപം തദ്ദര്ശനം ജ്ഞാനം ക്ഷീയതേ തേന വാസനാ
ആദ്യത്തിലും അവസാനം പോലും, വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം, അതിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം, അതിനുള്ള അറിവ് — ഇവ എല്ലാം അചഞ്ചലവും വഞ്ചനയില്ലാത്തതുമാകുമ്പോൾ, അങ്ങനെ മനസ്സിലുള്ള പഴയ പ്രവണതകൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
നിസ്സങ്ഗം വ്യവഹാരിത്വാദ് ഭവഭാവനവര്ജനാത് । ശരീരേ നാശദര്ശിത്വാദ് വാസനാ ന പ്രവര്തതേ
ആസ്വാദനമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുകയും, ആവിർഭാവത്തിന്റെ ആശയം ഉപേക്ഷിക്കുകയും, ഈ ശരീരം നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്താൽ, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകൾക്ക് വളരാൻ കഴിയില്ല.
സംശാന്തേ പവനസ്പന്ദേ യഥാ പാംസുര് നഭസ്തലേ । വാസനാവിഭവേ നഷ്ടേ ന ചിത്തം സമ്പ്രവര്തതേ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായാൽ, മണ്ണിൽ പൊടി വീഴുന്നതുപോലെ, മനസ്സിലെ പ്രവണതകൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ, മനസ്സും പ്രവർത്തിക്കാറില്ല.
യഃ പ്രാണപവനസ്പന്ദശ് ചിത്തസ്പന്ദസ് സ ഏവ ഹി । തസ്മാജ് ജഗന്തി ജായന്തേ പാംസവോ ഽവകരാദ് ഇവ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനമാണ് മനസ്സിന്റെ ചലനവും. അതിൽ നിന്നാണ് ലോകങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്, മണ്ണിൽ നിന്ന് പൊടി ഉയരുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
പ്രാണസ്പന്ദജയോ യത്നഃ കര്തവ്യോ ധീമതോച്ചകൈഃ । ഉപവിശ്യോപവിശ്യൈകചിത്തകേന മുഹുര് മുഹുഃ
പ്രജ്ഞാവാന്മാർ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിയന്ത്രിക്കാൻ സ്ഥിരമായ ശ്രമം നടത്തണം. ഒരേ മനസ്സോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇരുന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ ഇത് അഭ്യസിക്കണം.
അഥ വൈനം ക്രമം ത്യക്ത്വാ ചിത്താക്രമണമ് ഏവ ചേത് । രോചതേ തേ തദ് ആപ്നോഷി കാലേന ബഹുനാ പദമ്
ഇല്ലെങ്കിൽ, ഈ മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിനെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നീണ്ട കാലം കഴിഞ്ഞാൽ നീ ആ നിലയിൽ എത്തും.
ന ശക്യതേ മനോ ജേതും വിനാ യുക്തിമ് അനിന്ദിത । അങ്കുശേന വിനാ മത്തം യഥാ ദുഷ്ടമതങ്ഗജമ്
ദോഷമില്ലാത്ത യുക്തിയില്ലാതെ മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, അതുപോലെ തന്നെ അങ്കുശം ഇല്ലാതെ കാട്ടാനയെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.
അധ്യാത്മവിദ്യാധിഗമസ് സാധുസങ്ഗമ ഏവ ച । വാസനാസമ്പരിത്യാഗഃ പ്രാണസ്പന്ദനിരോധനമ്
ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടൽ, സത്സംഗം, മനസ്സിലുള്ള വാസനകൾ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കൽ, ശ്വാസചലനം നിയന്ത്രിക്കൽ—
ഏതാസ് താ യുക്തയഃ പുഷ്ടാസ് സന്തി ചിത്തജയേ കില । യാഭിസ് തജ് ജീയതേ ക്ഷിപ്രം ധാരാഭിര് ഇവ ഭൂരജഃ
മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നല്ല മാർഗങ്ങൾ ഇവയാണ്. ഇവയിലൂടെ മനസ്സ് വേഗത്തിൽ ശാന്തമാകുന്നു, വെള്ളം ഒഴുക്കുമ്പോൾ പൊടി താഴെ കിടക്കുന്നതുപോലെ.
സതീഷു യുക്തിഷ്വ് ഏതാസു ഹഠാന് നിയമയന്തി യേ । ചേതസ് തേ ദീപമ് ഉത്സൃജ്യ വിനിഘ്നന്തി തമോ ഽഞ്ജനൈഃ
ഈ ശരിയായ മാർഗങ്ങളിൽ ചിലർ ബലമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അവരത് മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇരുണ്ടിയെ കറുപ്പുപൊടിയാൽ അകറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
വിമൂഢാഃ കര്തുമ് ഉദ്യുക്താ യേ ഹഠാച് ചേതസോ ജയമ് । തേ നിബധ്നന്തി നാഗേന്ദ്രമ് ഉന്മത്തം ബിസതന്തുഭിഃ
മനസ്സിനെ ബലമായി കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അജ്ഞന്മാർ, പാടില്ലാത്തവരായവർ, ഒരു പിത്തം പിടിച്ച ആനയെ താമരത്തണ്ടുകൊണ്ട് കെട്ടാൻ നോക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ചിരം ചിത്തസ്യ മാദൂരം സംസ്ഥിതം സ്വശരീരകമ് । ശോധയന്തി സമുത്സൃജ്യ യുക്തിം യേ താന് ഹതാന് വിദുഃ
ശരിയായ മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദീർഘകാലം ശരീരത്തിൽ അടങ്ങിയ മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ പരാജിതരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.