യഥാ ബാലസ്യ വേതാലസ് സ്വസങ്കല്പോദ്ഭവോ ഭവേത് । പുരുഷത്വം യഥാ സ്ഥാണോസ് സംവേദ്യം സംവിദസ് തഥാ
ഒരു ബാലന് തന്റെ ഭയത്തില് വെറ്റാലത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെയും, ഒരു കല്ല് പുരുഷനായി കാണപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സില് അനുഭവപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളും മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം കൊണ്ടാണ്.
ഏതന് മിഥ്യാ വിദുര് ജ്ഞാനം സമ്യഗ്ജ്ഞാനാദ് വിലീയതേ । രജ്ജ്വാമ് ഇവ ഭുജങ്ഗത്വം ദ്വീന്ദുത്വം സ്വീക്ഷിതാദ് ഇവ
ഇത്തരം അറിവ് മിഥ്യയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; ശരിയായ അറിവ് ലഭിച്ചാല് അത് അപ്രത്യക്ഷമാകും. കയറില് പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെയും, രണ്ടുചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നതുപോലെയും, യാഥാര്ത്ഥ്യബോധം വന്നാല് അവ അകറ്റപ്പെടും.
ശുദ്ധൈവ സംവിത് ത്രിജഗത് സംവേദ്യം നാന്യദ് അസ്ത്യ് അലമ് । ഇത്യ് അന്തര് നിശ്ചയോ രൂഢസ് സമ്യഗ്ജ്ഞാനം വിദുര് ബുധാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്; ഇതിന് പുറമെ ഒന്നും ഇല്ലെന്ന് ഉള്ളിൽ ഉറപ്പുള്ള വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതാണ് സത്യമായ അറിവെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പൂര്വം ദൃഷ്ടമ് അദൃഷ്ടം വാ യദ് അസ്യാഃ പ്രതിഭാസതേ । സംവിദസ് തത് പ്രയത്നേന മാര്ജനീയം വിജാനതാ
ഈ ചൈതന്യത്തിൽ മുമ്പ് കണ്ടതോ കാണാത്തതോ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും, അതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.
തദമാര്ജനമാത്രം ഹി മഹാസംസാരതാം ഗതമ് । തത്പ്രമാര്ജനമാത്രം തു മോക്ഷ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
അത് ശുദ്ധീകരിക്കാതെ വിട്ടാൽ വലിയ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെടും; അതിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് മാത്രം മോക്ഷം എന്നാണു പറയുന്നത്.
സംവേദനമ് അനന്തായ ദുഃഖായ ജനനാത്മനേ । അസംവിത്തിര് അജാഡ്യസ്ഥാ സുഖായാജനനാത്മനേ
അറിയുന്ന നില അനന്തമായ ദുഃഖത്തിനും ജനനബോധത്തിനും കാരണമാകുന്നു; അജഡതയുള്ള അജ്ഞത സുഖത്തിനും ജനനമില്ലായ്മയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു.
അജഡോ ഗലിതാനന്ദസ് ത്യക്തസംവേദനോ ഭവ । അസംവേദ്യഃ പ്രബുദ്ധാത്മാ യസ് ത്വം സ ത്വം രഘൂദ്വഹ
മന്ദത്വം വിട്ട്, ആനന്ദം ഒഴിയിച്ച്, ബോധം ഉപേക്ഷിച്ചവനാവുക; ബോധത്തിന് അപ്പുറം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന ആത്മാവാണ്, രാഘവ, നീയെന്ന സത്യമായുള്ളത്.
അജഡശ് ചാപ്യ് അസംവിത്തിഃ കീദൃശോ ഭവതി പ്രഭോ । അസംവിത്തൌ ച ജാഡ്യം തത് കഥം വാ വിനിവാര്യതേ
പ്രഭോ, മന്ദത്വമില്ലാതെയും ബോധമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്ന അവസ്ഥ എങ്ങനെയാണ്? ബോധമില്ലാത്തപ്പോൾ മന്ദത്വം എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാം?
യസ് സര്വത്രാനവസ്ഥാസ്ഥോ വിശ്രാന്താസ്ഥോ ന കുത്രചിത് । ജീവോ ന വിന്ദതേ കിഞ്ചിദ് അസംവിദ് അജഡോ ഹി സഃ
എവിടെയും അടിയുറച്ചിട്ടില്ലാത്തവനും, എവിടെയും വിശ്രമം കാണാത്തവനും, ആത്മാവ് ഒന്നും പിടിച്ചിടാത്തവനുമാണ് ബോധമില്ലാത്തതും മന്ദത്വമില്ലാത്തതും.
സംവിദ്വസ്തുദശാലമ്ബസ് സ യസ്യേഹ ന വിദ്യതേ । സോ ഽസംവിദ് അജഡഃ പ്രോക്തഃ കുര്വന് കാര്യശതാന്യ് അപി
ഇവിടെ അവന്റെ ബോധം ഒരു വസ്തുവിലും ആശ്രയിക്കാത്തവനാണ്, അത്തരം ഒരാൾ ബോധമില്ലാത്തവനും മന്ദത്വമില്ലാത്തവനുമെന്നു പറയുന്നു, നൂറുകണക്കിന് പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താലും.
സംവേദ്യേന ഹൃദാകാശോ മനാഗ് അപി ന ലിപ്യതേ । യസ്യാസാവ് അജഡോ ഽസംവിജ് ജീവന്മുക്തശ് ച കഥ്യതേ
അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഹൃദയത്തിലെ ആകാശം ഒരു തുള്ളിയുമെങ്കിലും മലിനമാവുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ മനസ്സ് മങ്ങിയിട്ടില്ലാത്തവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായവൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
യദാ ന ഭാവ്യതേ കിഞ്ചിന് നിര്വാസനതയാത്മനി । ബാലമൂകാദിവിജ്ഞാനമ് ഇവ ച സ്ഥീയതേ സ്ഥിരമ്
അന്തരംഗത്തിൽ ഒരു ആശയവും ഉദിക്കാതെ, മനസ്സിൽ വാസനകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ബാലനും മൂകനും പോലെയുള്ള ശാന്തമായ അവബോധം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തദാ ജാഡ്യവിനിര്മുക്തമ് അസംവേദനമ് ആതതമ് । ആശ്രിതം ഭവതി പ്രാജ്ഞ യസ്മാദ് ഭൂയോ ന ലിപ്യതേ
അപ്പോൾ, മന്ദതയിൽ നിന്ന് മോചിതമായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു അവബോധരഹിതാവസ്ഥ പ്രാപ്തമാകുന്നു; അതാണ് ജ്ഞാനികൾ അനുഭവിക്കുന്നത്, അതിലൂടെ അവർ ഇനി ഒരിക്കലും ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
സമസ്തവാസനാത്യാഗാന് നിര്വികല്പസമാധിതഃ । നീലത്വമ് ഇവ ഖാത് സ്ഫാര ആനന്ദസ് സമ്പ്രവര്തതേ
എല്ലാ വാസനകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭേദഭാവമില്ലാത്ത സമാധിയിൽ ലയിച്ചാൽ, ആകാശത്തിലെ നീലപോലെ വ്യാപിക്കുന്ന ഒരു വലിയ ആനന്ദം ഉടലെടുക്കുന്നു.
യോഗിനസ് തത്ര ലീനസ്യ നിസ്സംവേദനസംവിദഃ । തന്മയത്വാദ് അനാദ്യന്തം തദ് അപ്യ് അന്തര് വിലീയതേ
അവിടെ ലയിച്ച യോഗിക്ക്, അനുഭവബോധം ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു; അതിനോടുള്ള പൂർണ്ണ ഐക്യത്താൽ, അതിന് ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാതെ, ആ അവസ്ഥയും അകത്തു തന്നെ ലയിച്ചുപോകുന്നു.
ഗച്ഛംസ് തിഷ്ഠന് സ്പൃശഞ് ജിഘ്രന്ന് അപി തേന സ ഉച്യതേ । അജഡോ ഗലിതാനന്ദസ് ത്യക്തസംവേദനസ് സുഖീ
നടക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും സ്പർശിക്കുമ്പോഴും വാസനയെടുക്കുമ്പോഴും, അവനെ ഭ്രമരഹിതനും ലയിച്ച ആനന്ദമുള്ളവനും അനുഭവബോധം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവനുമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ കഷ്ടയാ നഷ്ടചേഷ്ടയാ । തര ദുഃഖാമ്ബുധേഃ പാരമ് അപാരഗുണസാഗരഃ
ഈ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു, ശ്രമവും പ്രവർത്തിയും ക്ഷയിച്ചവനായി, അങ്ങേയറ്റമില്ലാത്ത ഗുണസമുദ്രമേ, ദു:ഖത്തിന്റെ സമുദ്രം കടന്നു മറികടക്കുക.
യഥാ ബീജാദ് ബൃഹദ്വൃക്ഷോ വ്യോമ വ്യാപ്നോതി കാലതഃ । തഥൈവേദം സ്വസങ്കല്പാത് സംവേദ്യം സംവിദുത്ഥിതമ്
ഒരു വിത്തിൽ നിന്ന് സമയത്തിനനുസരിച്ച് വലിയ വൃക്ഷം ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ, സ്വന്തം മനസ്സിലെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് അറിവിന് അർഹമായത് ബോധത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു.
യദാ സങ്കല്പ്യ സങ്കല്പം സംവിത് സംവിന്ദതേ വപുഃ । തദാസ്യ ജന്മജാലസ്യ സൈവ ഗച്ഛതി ബീജതാമ്
ചൈതന്യം ഒരു ആശയം സങ്കല്പിച്ച് അതിന്റെ രൂപം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ജന്മങ്ങളുടെ ജാലത്തിനുള്ള വിത്തായി മാറുന്നത്.
ജനയിത്വാത്മനാത്മാനം മോഹയിത്വാ പുനഃ പുനഃ । സ്വയം മോക്ഷം നയത്യ് അന്തേ സംവിത് സര്വത്ര രാഘവ
താനേ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും തന്നെ മായ്ച്ച്, അവസാനം എല്ലായിടത്തും സ്വയം മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചൈതന്യം തന്നെ നയിക്കുന്നു, രാഘവ.
യദ് ഏവ ഭാവയത്യ് ഏഷാ തദ് ഏവ ഭവതി ക്ഷണാത് । നടവദ് ഭൂമികാം ത്യക്ത്വാ സ്വമ് ആയാതി ചിരാദ് വപുഃ
ഈ ചൈതന്യം എന്ത് ചിന്തിച്ചാലും അതു തന്നെ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറുന്നു; നടൻ വേദി വിട്ട് പോകുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ രൂപം ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് തിരികെ സ്വത്തിൽ എത്തുന്നു.
ദേവോ നാഗോ ഽസുരോ യക്ഷോ രക്ഷഃ പുങ്കിന്നരോ ഗജഃ । ആത്മൈവാസ്യാ വിലാസിന്യാ ജഗന്നട്യാഃ പ്രനൃത്യതി
ദേവൻ, പാമ്പ്, അസുരൻ, യക്ഷൻ, രാക്ഷസൻ, കിന്നരൻ, ആന—ഇവയെല്ലാം ഈ ലോകനാട്യത്തിൽ കളിയോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ആത്മാവാണ്.
ബദ്ധ്വാത്മാനം രുദിത്വാ ച കോശകാരഃ ക്രിമിര് യഥാ । ചിരാത് കേവലതാമ് ഏതി സ്വയം സംവിത് സ്വഭാവതഃ
ഒരു പട്ടുപുഴുവിനെപ്പോലെ തന്നെ, ആത്മാവ് തന്നെ തന്നെ ബന്ധിച്ച് ദുഃഖിച്ച് കരയുന്നു. ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ, അവൻ ശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ജഗജ്ജലധിജാലാനാം സംവിജ് ജലമ് അലം തഥാ । യഥൈവാപൂര്യ ദിക്ചക്രം സ്ഫുരത്യ് അദ്ര്യാദിതാം ഗതാ
ലോകസമുദ്രത്തിലെ എല്ലാ തരംഗങ്ങൾക്കും സംവി ജലം പോലെ ആണ്. ദിക്കുകളുടെ വലയം നിറച്ച്, അത് മലയും മറ്റും ആയ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । ഇത്യ് അസ്യാ വീചയഃ പ്രോക്താസ് സംവിത്സലിലസന്തതേഃ
ആകാശം, ഭൂമി, കാറ്റ്, അന്തരം, മലകൾ, നദികൾ, ദിക്കുകൾ—ഇവയെല്ലാം സംവി ജലധാരയുടെ തരംഗങ്ങൾ എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സംവിന്മാത്രം ജഗത് സര്വം ദ്വിതീയാ നാസ്തി കല്പനാ । ഇത്യ് ഏവ സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന സംവിദ് ഗച്ഛതി നാന്യതാമ്
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശുദ്ധമായ സംവിതാണ്; രണ്ടാമത്തെ ഒന്നും ഇല്ലെന്ന് സത്യമായ അറിവ് കൊണ്ടാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്. അങ്ങനെ സംവി മറ്റൊന്നായി മാറുന്നില്ല.
യദാ ന വിന്ദതേ കിഞ്ചിത് സ്പന്ദതേ ന ന ചോപതി । സ്വാത്മന്യ് ഏവ സ്ഥിതിം യാതി സംവിന് നാലിപ്യതേ തദാ
ഒരാളിന് ഒന്നും അനുഭവപ്പെടാത്തതും, ചലനമോ നിലയ്ക്കലോ ഇല്ലാത്തതും, സ്വയം മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നതുമായപ്പോൾ, അപ്പോൾ അവബോധം യാതൊന്നിലും കലങ്ങുന്നില്ല.
അഥാസ്യാസ് സംവിദോ രാമ സന്മാത്രം ബീജമ് ഉച്യതേ । സത്ത്വമാത്രാദ് ഉദേത്യ് ഏഷാ പ്രാകാശ്യമ് ഇവ തേജസഃ
രാമാ, ഈ അവബോധത്തിന്റെ വിത്ത് ശുദ്ധമായ സത്ത്വം മാത്രമാണ് എന്നു പറയുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് അവബോധം ഉദിക്കുന്നത്, പ്രകാശം വെളിച്ചത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ദ്വേ രൂപേ തത്ര സത്തായാ ഏകം നാനാകൃതി സ്ഥിതമ് । ദ്വിതീയമ് ഏകരൂപം തു വിഭാഗോ ഽയം തയോശ് ശൃണു
അവിടെ സത്ത്വത്തിന് രണ്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്: ഒന്ന് പലവിധ രൂപങ്ങളിലായി നിലകൊള്ളുന്നതും, മറ്റേത് ഏകരൂപമായതുമാണ്. ഇവ രണ്ടിന്റെയും വ്യത്യാസം കേൾക്കു.
ഘടതാ പടതാ തത്താ ത്വത്താ മത്തേതി കഥ്യതേ । സത്താരൂപം വിഭാഗേന യത് തു നാനാകൃതി സ്ഥിതമ്
കുഴി, വസ്ത്രം, തത്ത്വം, നിന്റെതെന്നു തോന്നൽ, മദം എന്നിവയൊക്കെയാണ് പലവിധ രൂപങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്ന സത്ത്വത്തിന്റെ വ്യത്യസ്തതകൾ.