പാണ്ഡുരീകൃതസര്വാശം സ്ഥഗിതാഖിലദര്ശനമ് । വിലോലജലദാകാരമ് അജ്ഞാനാവകരോത്ഥിതമ്
എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും മങ്ങിപ്പോയി, എല്ലാ കാണലുകളും ശാന്തമായി, അശാന്തമായ മേഘംപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ചളിയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉയരുന്നത്.
തൃഷ്ണാതൃണലവപ്രാപ്തം സ്തമ്ഭാകൃതിശരീരകമ് । സ്ഫുരത്തനുതനുക്ഷുബ്ധം ലുബ്ധമ് ഉത്പ്ലവനം പ്രതി
ആസക്തിയുടെ പുല്ലിന്റെ ഒരു തൂണിക മാത്രം കിട്ടിയാൽ, തടി പോലെയുള്ള ശരീരത്തിൽ, കുലുങ്ങിയും ക്ഷീണിച്ചും ഉണർന്നും, അത്യന്തം ആസക്തിയോടെ പുറത്തേക്ക് ചാടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
അന്തസ്സ്ഥിതമഹാലോകമ് അപശ്യത് പ്രവിലീയതേ । പവനസ്പന്ദരോധാച് ച രാമ ചിത്തരജഃ ക്ഷണാത്
അകത്തുള്ള മഹാലോകം കാണാതെ, അത് ലയിച്ചുപോകുന്നു; വായുവിന്റെ ചലനം നിൽക്കുമ്പോൾ, രാമാ, മനസ്സിന്റെ പൊടി ഒരു നിമിഷത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
വാസനാപ്രാണപവനസ്പന്ദയോര് അനയോസ് തയോഃ । സംവേദ്യം ബീജമ് ഇത്യ് ഉക്തം സ്ഫുരതസ് തൌ യതസ് തതഃ
വാസനയും പ്രാണവായുവിന്റെ ചലനവും—ഇവ രണ്ടിന്റെയും ഉറവിടം അറിയേണ്ടതായ വിത്താണ്, അവ ഇരുവരും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണരുകയും പ്രകടമാകുകയും ചെയ്യുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
ഹൃദി സംവേദ്യഗര്ധേന പ്രാണസ്പന്ദോ ഽഥ വാസനാ । ഉദേതി തസ്മാത് സംവേദ്യം കഥിതം ബീജമ് ഏതയോഃ
ഹൃദയത്തിൽ ഒരു വസ്തുവിന്റെ ബോധം ഉദിച്ചാൽ, അതിനൊപ്പം ജീവശ്വാസവും പഴയ വാസനകളും ഉണരുന്നു. അതുകൊണ്ടു, ഈ രണ്ടിന്റെയും വിത്ത് ആ വസ്തുവിന്റെ ബോധം തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു.
സംവേദ്യസമ്പരിത്യാഗാത് പ്രാണസ്പന്ദനവാസനേ । സമൂലം നശ്യതഃ ക്ഷിപ്രം മൂലച്ഛേദാദ് ഇവ ദ്രുമൌ
വസ്തുവിന്റെ ബോധം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ജീവശ്വാസവും പഴയ വാസനകളും വേരോടെ ഉടൻ നശിക്കുന്നു; വേരു മുറിച്ചാൽ രണ്ടു വൃക്ഷങ്ങൾപോലെ.
സംവിദം വിദ്ധി സംവേദ്യബീജം വീര തയാ വിനാ । ന സമ്ഭവതി സംവേദ്യം തൈലഹീനസ് തിലോ യഥാ
വസ്തുവിന്റെ ബോധത്തിന് വിത്ത് ബോധം തന്നെയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം, വീരാ. അതില്ലാതെ വസ്തുവിന്റെ ബോധം ഉണ്ടാകില്ല; എണ്ണയില്ലാത്ത എള്ളുപോലെയാണ്.
ന ബഹിര് നാന്തരേ കിഞ്ചിത് സംവേദ്യം വിദ്യതേ പൃഥക് । സംവിത് സ്ഫുരന്തീ സങ്കല്പ്യ സംവേദ്യം സ്ഫുരതി സ്വതഃ
വ്യക്തമായും അകത്തും വേറിട്ടു വസ്തുവിന്റെ ബോധം എവിടെയും ഇല്ല. ബോധം തന്നെ സ്വയം ചിന്തിച്ച് വസ്തുവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സ്വപ്നേ യഥാത്മമരണം തഥാ ദേശാന്തരസ്ഥിതിഃ । സ്വചമത്കാരയോഗേന സംവേദ്യം സംവിദസ് തഥാ
സ്വപ്നത്തില് നമ്മള് തങ്ങളുടേതായ മരണം കാണുന്നതുപോലെയും, മറ്റൊരു ദേശത്ത് കഴിയുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിന്റെ അത്ഭുതശക്തിയാല് അതില് അനുഭവപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളെ മനസ്സ് അനുഭവിക്കുന്നു.
സംവേദനം സ്വസങ്കല്പാത് സംവിദോ യത് പ്രവര്തതേ । ജഗജ്ജാലകതാം യാതി തദ് ഇദം രഘുനന്ദന
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, മനസ്സില് സ്വയം ഉളവാകുന്ന ധാരണകളാല് ഉണ്ടാകുന്ന അനുഭവങ്ങളാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയം.
യഥാ ബാലസ്യ വേതാലസ് സ്വസങ്കല്പോദ്ഭവോ ഭവേത് । പുരുഷത്വം യഥാ സ്ഥാണോസ് സംവേദ്യം സംവിദസ് തഥാ
ഒരു ബാലന് തന്റെ ഭയത്തില് വെറ്റാലത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെയും, ഒരു കല്ല് പുരുഷനായി കാണപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സില് അനുഭവപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളും മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം കൊണ്ടാണ്.
ഏതന് മിഥ്യാ വിദുര് ജ്ഞാനം സമ്യഗ്ജ്ഞാനാദ് വിലീയതേ । രജ്ജ്വാമ് ഇവ ഭുജങ്ഗത്വം ദ്വീന്ദുത്വം സ്വീക്ഷിതാദ് ഇവ
ഇത്തരം അറിവ് മിഥ്യയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; ശരിയായ അറിവ് ലഭിച്ചാല് അത് അപ്രത്യക്ഷമാകും. കയറില് പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെയും, രണ്ടുചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നതുപോലെയും, യാഥാര്ത്ഥ്യബോധം വന്നാല് അവ അകറ്റപ്പെടും.
ശുദ്ധൈവ സംവിത് ത്രിജഗത് സംവേദ്യം നാന്യദ് അസ്ത്യ് അലമ് । ഇത്യ് അന്തര് നിശ്ചയോ രൂഢസ് സമ്യഗ്ജ്ഞാനം വിദുര് ബുധാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്; ഇതിന് പുറമെ ഒന്നും ഇല്ലെന്ന് ഉള്ളിൽ ഉറപ്പുള്ള വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതാണ് സത്യമായ അറിവെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പൂര്വം ദൃഷ്ടമ് അദൃഷ്ടം വാ യദ് അസ്യാഃ പ്രതിഭാസതേ । സംവിദസ് തത് പ്രയത്നേന മാര്ജനീയം വിജാനതാ
ഈ ചൈതന്യത്തിൽ മുമ്പ് കണ്ടതോ കാണാത്തതോ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും, അതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.
തദമാര്ജനമാത്രം ഹി മഹാസംസാരതാം ഗതമ് । തത്പ്രമാര്ജനമാത്രം തു മോക്ഷ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
അത് ശുദ്ധീകരിക്കാതെ വിട്ടാൽ വലിയ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെടും; അതിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് മാത്രം മോക്ഷം എന്നാണു പറയുന്നത്.
സംവേദനമ് അനന്തായ ദുഃഖായ ജനനാത്മനേ । അസംവിത്തിര് അജാഡ്യസ്ഥാ സുഖായാജനനാത്മനേ
അറിയുന്ന നില അനന്തമായ ദുഃഖത്തിനും ജനനബോധത്തിനും കാരണമാകുന്നു; അജഡതയുള്ള അജ്ഞത സുഖത്തിനും ജനനമില്ലായ്മയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു.
അജഡോ ഗലിതാനന്ദസ് ത്യക്തസംവേദനോ ഭവ । അസംവേദ്യഃ പ്രബുദ്ധാത്മാ യസ് ത്വം സ ത്വം രഘൂദ്വഹ
മന്ദത്വം വിട്ട്, ആനന്ദം ഒഴിയിച്ച്, ബോധം ഉപേക്ഷിച്ചവനാവുക; ബോധത്തിന് അപ്പുറം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന ആത്മാവാണ്, രാഘവ, നീയെന്ന സത്യമായുള്ളത്.
അജഡശ് ചാപ്യ് അസംവിത്തിഃ കീദൃശോ ഭവതി പ്രഭോ । അസംവിത്തൌ ച ജാഡ്യം തത് കഥം വാ വിനിവാര്യതേ
പ്രഭോ, മന്ദത്വമില്ലാതെയും ബോധമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്ന അവസ്ഥ എങ്ങനെയാണ്? ബോധമില്ലാത്തപ്പോൾ മന്ദത്വം എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാം?
യസ് സര്വത്രാനവസ്ഥാസ്ഥോ വിശ്രാന്താസ്ഥോ ന കുത്രചിത് । ജീവോ ന വിന്ദതേ കിഞ്ചിദ് അസംവിദ് അജഡോ ഹി സഃ
എവിടെയും അടിയുറച്ചിട്ടില്ലാത്തവനും, എവിടെയും വിശ്രമം കാണാത്തവനും, ആത്മാവ് ഒന്നും പിടിച്ചിടാത്തവനുമാണ് ബോധമില്ലാത്തതും മന്ദത്വമില്ലാത്തതും.
സംവിദ്വസ്തുദശാലമ്ബസ് സ യസ്യേഹ ന വിദ്യതേ । സോ ഽസംവിദ് അജഡഃ പ്രോക്തഃ കുര്വന് കാര്യശതാന്യ് അപി
ഇവിടെ അവന്റെ ബോധം ഒരു വസ്തുവിലും ആശ്രയിക്കാത്തവനാണ്, അത്തരം ഒരാൾ ബോധമില്ലാത്തവനും മന്ദത്വമില്ലാത്തവനുമെന്നു പറയുന്നു, നൂറുകണക്കിന് പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താലും.
സംവേദ്യേന ഹൃദാകാശോ മനാഗ് അപി ന ലിപ്യതേ । യസ്യാസാവ് അജഡോ ഽസംവിജ് ജീവന്മുക്തശ് ച കഥ്യതേ
അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഹൃദയത്തിലെ ആകാശം ഒരു തുള്ളിയുമെങ്കിലും മലിനമാവുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ മനസ്സ് മങ്ങിയിട്ടില്ലാത്തവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായവൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
യദാ ന ഭാവ്യതേ കിഞ്ചിന് നിര്വാസനതയാത്മനി । ബാലമൂകാദിവിജ്ഞാനമ് ഇവ ച സ്ഥീയതേ സ്ഥിരമ്
അന്തരംഗത്തിൽ ഒരു ആശയവും ഉദിക്കാതെ, മനസ്സിൽ വാസനകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ബാലനും മൂകനും പോലെയുള്ള ശാന്തമായ അവബോധം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തദാ ജാഡ്യവിനിര്മുക്തമ് അസംവേദനമ് ആതതമ് । ആശ്രിതം ഭവതി പ്രാജ്ഞ യസ്മാദ് ഭൂയോ ന ലിപ്യതേ
അപ്പോൾ, മന്ദതയിൽ നിന്ന് മോചിതമായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു അവബോധരഹിതാവസ്ഥ പ്രാപ്തമാകുന്നു; അതാണ് ജ്ഞാനികൾ അനുഭവിക്കുന്നത്, അതിലൂടെ അവർ ഇനി ഒരിക്കലും ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
സമസ്തവാസനാത്യാഗാന് നിര്വികല്പസമാധിതഃ । നീലത്വമ് ഇവ ഖാത് സ്ഫാര ആനന്ദസ് സമ്പ്രവര്തതേ
എല്ലാ വാസനകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭേദഭാവമില്ലാത്ത സമാധിയിൽ ലയിച്ചാൽ, ആകാശത്തിലെ നീലപോലെ വ്യാപിക്കുന്ന ഒരു വലിയ ആനന്ദം ഉടലെടുക്കുന്നു.
യോഗിനസ് തത്ര ലീനസ്യ നിസ്സംവേദനസംവിദഃ । തന്മയത്വാദ് അനാദ്യന്തം തദ് അപ്യ് അന്തര് വിലീയതേ
അവിടെ ലയിച്ച യോഗിക്ക്, അനുഭവബോധം ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു; അതിനോടുള്ള പൂർണ്ണ ഐക്യത്താൽ, അതിന് ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാതെ, ആ അവസ്ഥയും അകത്തു തന്നെ ലയിച്ചുപോകുന്നു.
ഗച്ഛംസ് തിഷ്ഠന് സ്പൃശഞ് ജിഘ്രന്ന് അപി തേന സ ഉച്യതേ । അജഡോ ഗലിതാനന്ദസ് ത്യക്തസംവേദനസ് സുഖീ
നടക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും സ്പർശിക്കുമ്പോഴും വാസനയെടുക്കുമ്പോഴും, അവനെ ഭ്രമരഹിതനും ലയിച്ച ആനന്ദമുള്ളവനും അനുഭവബോധം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവനുമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ കഷ്ടയാ നഷ്ടചേഷ്ടയാ । തര ദുഃഖാമ്ബുധേഃ പാരമ് അപാരഗുണസാഗരഃ
ഈ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു, ശ്രമവും പ്രവർത്തിയും ക്ഷയിച്ചവനായി, അങ്ങേയറ്റമില്ലാത്ത ഗുണസമുദ്രമേ, ദു:ഖത്തിന്റെ സമുദ്രം കടന്നു മറികടക്കുക.
യഥാ ബീജാദ് ബൃഹദ്വൃക്ഷോ വ്യോമ വ്യാപ്നോതി കാലതഃ । തഥൈവേദം സ്വസങ്കല്പാത് സംവേദ്യം സംവിദുത്ഥിതമ്
ഒരു വിത്തിൽ നിന്ന് സമയത്തിനനുസരിച്ച് വലിയ വൃക്ഷം ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ, സ്വന്തം മനസ്സിലെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് അറിവിന് അർഹമായത് ബോധത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു.
യദാ സങ്കല്പ്യ സങ്കല്പം സംവിത് സംവിന്ദതേ വപുഃ । തദാസ്യ ജന്മജാലസ്യ സൈവ ഗച്ഛതി ബീജതാമ്
ചൈതന്യം ഒരു ആശയം സങ്കല്പിച്ച് അതിന്റെ രൂപം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ജന്മങ്ങളുടെ ജാലത്തിനുള്ള വിത്തായി മാറുന്നത്.
ജനയിത്വാത്മനാത്മാനം മോഹയിത്വാ പുനഃ പുനഃ । സ്വയം മോക്ഷം നയത്യ് അന്തേ സംവിത് സര്വത്ര രാഘവ
താനേ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും തന്നെ മായ്ച്ച്, അവസാനം എല്ലായിടത്തും സ്വയം മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചൈതന്യം തന്നെ നയിക്കുന്നു, രാഘവ.