ന തസ്യാര്ഥോ നഭോഗത്യാ ന സിദ്ധ്യാ ന ച ഭോഗകൈഃ । ന പ്രഭാവേണ നോ മാനൈര് നാശാമരണജീവിതൈഃ
അവനു ആസ്വാദനത്തിലും നേടലിലും ഭോഗസാധനങ്ങളിലും ശക്തിയിലും ബഹുമാനത്തിലും നാശത്തിലും മരണമെന്നതിലും ജീവിക്കുന്നതിലും യാതൊരു ഉദ്ദേശവും ഇല്ല.
നിത്യതൃപ്തഃ പ്രശാന്താത്മാ വീതരാഗോ വിവാസനഃ । ആകാശസദൃശാകാരസ് തജ്ജ്ഞ ആത്മനി തിഷ്ഠതി
എപ്പോഴും തൃപ്തനായും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ആസക്തികളില്ലാതെ, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ട്, ആകാശംപോലെയുള്ള സ്വഭാവത്തോടെ, ആ ജ്ഞാനി സ്വയം ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അശങ്കിതോപയാതേന ദുഃഖേന ച സുഖേന ച । തൃപ്യത്യ് അപഗതാസങ്ഗോ ജീവേന മരണേന ച
ദുഃഖം വരുമ്പോഴും സന്തോഷം വരുമ്പോഴും ഭയമില്ലാതെ അവയെ നേരിടുമ്പോഴും, ജീവിക്കുന്നതിലും മരിക്കുന്നതിലും ആസക്തിയില്ലാതെ അവൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല.
സമുദ്രസരിദാപാതക്രമസമ്പ്രാപ്തവസ്തുനാ । സമേന വിഷമേണാപി തിഷ്ഠത്യ് ആത്മാനമ് അര്ചയന്
സമുദ്രം പോലെയും നദി പോലെയും എന്ത് വരുമോ അതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, സമതയോടെ, കഷ്ടതകളിലും അവൻ ആത്മാവിനെ ആദരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന । ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദ് അര്ഥവ്യപാശ്രയഃ
അവനു ചെയ്ത കാര്യത്തിൽ യാതൊരു ലക്ഷ്യവും ഇല്ല, ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതിലും ഒന്നുമില്ല. അവൻ എല്ലായിടത്തും മറ്റാരെയും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.
യസ് തു വാ ഭാവിതാത്മാപി സിദ്ധിജാലാനി വാഞ്ഛതി । സ സിദ്ധിസാധകൈര് ദ്രവ്യൈസ് താനി സാധയതി ക്രമാത്
പക്ഷേ, മനസ്സു വളർത്തിയവൻകൂടി ചില ശക്തികൾ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ആ ശക്തികൾ നേടാൻ വേണ്ട സാധനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അവൻ അതു ക്രമമായി നേടും.
സിധ്യതീത്ഥമ് ഇദം യുക്ത്യൈവേത്യ് അയം നിയതേഃ ക്രമഃ । ത്ര്യക്ഷാദിഭിസ് സുരവരൈര് വ്യര്ഥീകര്തുമ് ന ശക്യതേ
ശക്തികൾ നേടുന്നത് ശരിയായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയേ സാധ്യമാവൂ — ഇതാണ് വിധിയുടെ നിയമം. ത്രയാക്ഷൻ പോലെയുള്ള ദേവന്മാർക്കു പോലും ഇതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
സ്വഭാവ ഏഷ വസ്തൂനാം സ്വതസ് സിദ്ധോ ഹി നാന്യതഃ । നിയതിം ന ജഹാത്യ് ഏവ ശശാങ്ക ഇവ ശീതതാമ്
ഇത് വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്; അവ സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നു, മറ്റൊന്നിലൂടെ അല്ല. വിധി തന്റെ വഴിവിട്ടു പോകുന്നില്ല, ചന്ദ്രൻ തണുപ്പു വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ.
സര്വജ്ഞോ ഽപി സമര്ഥോ ഽപി മാധവോ ഽപി ഹരോ ഽപി വാ । അന്യഥാ നിയതിം കര്തും ന ശക്തഃ കശ്ചിദ് ഏവ ഹി
സകലവും അറിയുന്നവനായാലും, ശക്തനായാലും, മാധവനോ ഹരനോ ആയാലും, ആരും വിധിയുടെ ഗതി മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
ദ്രവ്യകാലക്രിയാമന്ത്രപ്രയോഗാനാം സ്വഭാവജാഃ । ഏതാസ് താശ് ശക്തയോ രാമ യദ് വ്യോമഗമനാദികമ്
രാമാ, ആകാശത്തിൽ പറക്കുന്നതുപോലുള്ള ശക്തികൾ ദ്രവ്യങ്ങൾ, കാലം, പ്രവർത്തികൾ, മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉപയോഗം എന്നിവയുടെ സ്വാഭാവികമായ സംയോജനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്.
യഥാ വിഷാണി നിഘ്നന്തി മദയന്തി മധൂനി ച । വമയന്തി ച ഭുക്താനി മദനാനി ഫലാനി ച
വിഷങ്ങൾ കൊല്ലുന്നതുപോലെയും, മദ്യം കുടിച്ചാൽ മദം വരുന്നതുപോലെയും, ചില പഴങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ ഛർദിയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും,
തഥാ സ്വഭാവവശതോ ദ്രവ്യകാലക്രിയാക്രമാഃ । നിയതം സാധയന്ത്യ് ആശു പ്രയോഗം യുക്തിയോഗജാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ദ്രവ്യങ്ങൾ, കാലം, പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ യുക്തിപൂർവ്വം ചേർത്തുപയോഗിച്ചാൽ, അവയുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു തന്നെ അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഉടൻ ഉണ്ടാകും.
ഏതസ്മാത് സമതീതസ്യ യുക്ത്യാ യുക്തസ്യ രാഘവ । ആത്മജ്ഞാനസ്യ നാസ്ത്യ് ഏവ കര്തൃതാ നാപ്യ് അകര്തൃതാ
രാഘവ, യുക്തിയോടെ ഈ അവസ്ഥയെ അതിജയിച്ച് ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവർക്കു ചെയ്യുന്നതെന്നോ ചെയ്യാത്തതെന്നോ പറയാനാവില്ല.
ദ്രവ്യമന്ത്രക്രിയാകാലയുക്തയസ് സാധുസിദ്ധിദാഃ । പരമാത്മപദപ്രാപ്തൌ നോപകുര്വന്തി കാശ്ചന
വസ്തുക്കൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, പ്രവർത്തികൾ, കാലം എന്നിവയുടെ യോജിപ്പുകൾ ലോകത്തിലെ നേട്ടങ്ങൾ നൽകാം; എന്നാൽ പരമാത്മാവിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ ഇവ ഒന്നും സഹായിക്കില്ല.
യസ്യേച്ഛാ വിദ്യതേ കാചിത് സ സിദ്ധിം സാധയത്യ് അലമ് । ആത്മജ്ഞാനസ്യ പൂര്ണത്വാന് നേച്ഛാ സമ്ഭവതി ക്വചിത്
ആർക്കെങ്കിലും ഏതെങ്കിലും ഇച്ഛ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ഏതെങ്കിലും നേട്ടം നേടാം. എന്നാൽ ആത്മജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായതിനാൽ, അവിടെ എവിടെയും ഇച്ഛ ഉയരുന്നില്ല.
സര്വേച്ഛാജാലസംശാന്താവ് ആത്മലാഭോദയോ ഹി യഃ । തദ്വിരുദ്ധാ കഥം തസ്മാദ് ഇച്ഛാ സഞ്ജായതേ ഽനഘ
എല്ലാ ഇച്ഛകളുടെയും വല സമാധാനമായവനിൽ ആത്മാവിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം ഉദയിക്കുന്നു; അതിനോട് വിരുദ്ധമായ ഇച്ഛ എങ്ങനെയാകും ഉദിക്കുക, പാപരഹിതനായവാ?
യാ യോദേതി ച യസ്യേച്ഛാ സ തയാ യതതേ തഥാ । യഥാ കാലം തദ് ആപ്നോതി ജ്ഞോ വാപ്യ് അജ്ഞതരോ ഽപി വാ
ആർക്കും ഉള്ള ആഗ്രഹം ഉയർന്നാൽ, അതനുസരിച്ച് അവൻ ശ്രമിക്കും. സമയമായാൽ, ജ്ഞാനിയാകട്ടെ അജ്ഞാനിയാകട്ടെ, ആഗ്രഹിച്ചതു് അവൻ നേടും.
വീതഹവ്യേന യതിതം നാജാതേച്ഛേന കിഞ്ചന । ജാതേച്ഛേനാശു യതിതം പ്രോത്ഥിതോ ഽസൌ യഥാവനേഃ
വീതഹവ്യന് ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. ആഗ്രഹം ജനിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ഉടൻ ഉണർന്ന് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് വന്നതുപോലെ ശ്രമിച്ചു.
ഏവം കാലക്രിയാദ്രവ്യകര്മയുക്തിസ്വഭാവജാഃ । യഥേഷ്ടമ് ഏവ സിധ്യന്തി സിദ്ധയസ് സ്വാഃ ക്രമാര്ജിതാഃ
ഇങ്ങനെ, സമയം, പ്രവർത്തി, വസ്തു, മാർഗം, സ്വഭാവം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള സിദ്ധികൾ ഓരോന്നും തക്കക്രമത്തിൽ, ആഗ്രഹിച്ചപോലെ സഫലമാകും.
യാഃ ഫലാവലയോ യേന സമ്പ്രാപ്താസ് സിദ്ധിനാമികാഃ । താസ് തേനാധിഗതാ രാമ നിജാത് പ്രയതനദ്രുമാത്
രാമാ, ആരെങ്കിലും നേടുന്ന സിദ്ധികൾ എന്ന പേരിലുള്ള ഫലങ്ങൾ, അവൻ സ്വന്തം പരിശ്രമരൂപിയായ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
മഹതാം നിത്യതൃപ്താനാം തജ്ജ്ഞാനാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ഈപ്സിതാന്തം പ്രയാതാനാം നോപകുര്വന്തി സിദ്ധയഃ
എപ്പോഴും തൃപ്തരായ മഹാന്മാരും, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉള്ളവരും, മനസ്സ് ശുദ്ധമായവരും, ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിയവരും, ഇവർക്കു സിദ്ധികൾക്ക് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല.
അയം മേ സംശയോ ബ്രഹ്മന് വീതഹവ്യസ്യ സാ തനുഃ । ക്രവ്യാദൈര് ന കഥം ഭുക്താ കഥം ക്ലിന്നാ ന ഭൂതലേ
ബ്രഹ്മനേ, എനിക്ക് ഒരു സംശയമുണ്ട്: വീതഹവ്യന്റെ ശരീരം കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ തിന്നാതിരിക്കുകയും, ഭൂമിയിൽ കുഴഞ്ഞുപോകാതിരിക്കുകയും ചെയ്തതെങ്ങനെ?
തദൈവ വീതഹവ്യോ ഽസൌ കഥം ച ന ഗതഃ പ്രഭോ । വിദേഹമുക്തതാം ശീഘ്രം യഥാവദ് ഇതി മേ വദ
അന്നേ ആ സമയത്ത് വീതഹവ്യൻ എങ്ങനെ ഉടൻ ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം നേടാതെ നിന്നു, പ്രഭോ? ദയവായി ഇതിന് ശരിയായ ഉത്തരം പറയൂ.
യാ സംവിദ് വലിതാ സാധോ വാസനാമലതന്തുനാ । സുഖദുഃഖദശാദാഹഭാഗിനീ ഭവതീഹ സാ
സജ്ജനനേ, വാസനകളുടെ സൂക്ഷ്മമായ നൂലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട那个 ചൈതന്യം തന്നെയാണ് ഇവിടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾക്കും ജാഗ്രതാദി അവസ്ഥകൾക്കും അനുഭവം നൽകുന്നത്.
നിര്മുക്തവാസനാ ശുദ്ധസംവിന്മാത്രമയീ തു യാ । തനുസ് തിഷ്ഠതി തച്ഛേദേ ശക്താ നേഹ ഹി കേചന
എല്ലാ വാസനകളും വിട്ടൊഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോള്, ശരീരം വേര്പെടുത്തിയ ശേഷം നിലനില്ക്കുമെങ്കിലും, ഇവിടെ ഇനി യാതൊരു ശക്തിയും ശേഷിക്കില്ല.
ശൃണു യുക്ത്യാ യയാ യോഗിതനുശ് ഛേദാദിഭിര് ഭ്രമൈഃ । നാക്രമ്യതേ മഹാബാഹോ ബഹുവര്ഷശതൈര് അപി
മഹാബാഹുവേ, യോഗിയുടെ ശരീരം വെട്ടിപ്പിരിച്ചാലോ മറ്റേതെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകളാലോ, നൂറുകണക്കിന് വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷവും എങ്ങനെ ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് യുക്തിപൂര്വ്വം കേള്ക്കു.
ചേതഃ പദാര്ഥേ പതതി യസ്മിന് യസ്മിന് യദാ യദാ । തന്മയം തദ് ഭവത്യ് ആശു തസ്മിംസ് തസ്മിംസ് തദാ തദാ
മനസ്സ് ഏത് വസ്തുവിലേക്കും, ഏത് സമയത്തും, ഏത് സ്ഥലത്തും പതിക്കുമ്പോള്, അതിവേഗം അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
തഥാ ദൃഷ്ടാരി ഹി മനോ വികാരമ് ഉപഗച്ഛതി । ദൃഷ്ടമിത്രം ച ഹൃദ്യത്വം സ്വയമ് ഏവാഭിപദ്യതേ
അങ്ങനെ, മനസ്സ് ശത്രുവിനെ കണ്ടാല് അതില് കലഹം ഉണ്ടാകും; സുഹൃത്ത് കണ്ടാല് സ്വയം സ്നേഹവും സാന്ത്വനവും മനസ്സില് പകരും.
രാഗദ്വേഷവിഹീനേ തു പഥികേ പാദപേ ഗിരൌ । ഭവത്യ് അരാഗവിദ്വേഷം സ്വയമ് ഇത്യ് അനുഭൂയതേ
ആസ്വാദനവും വെറുപ്പും ഇല്ലാത്ത യാത്രക്കാരന്, മരത്തിന് സമീപമോ പർവ്വതത്തിൽ തന്നെയോ ആയാലും, ആസ്വാദനമില്ലായ്മയും വെറുപ്പില്ലായ്മയും സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു, അതു തന്നെ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
മൃഷ്ടേ ലൌല്യമ് ഉപാദത്തേ ദുര്ഭോജ്യേ യാതി നസ്പൃഹാമ് । വൈരസ്യം യാതി കടുനി സ്വയമ് ഇത്യ് അനുഭൂയതേ
രുചികരമായ ഭക്ഷ്യത്തിന് ആഗ്രഹം ഉളവാകുന്നു, മോശം ഭക്ഷ്യത്തിന് ആഗ്രഹം ഇല്ലാതാകും, കയ്പുള്ളതിൽ സ്വയം വെറുപ്പ് തോന്നും — ഇതൊക്കെയും സ്വാഭാവികമായ അനുഭവങ്ങളാണ്.