യച് ഛൂന്യവാദിനാം ശൂന്യം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവിദാം വരമ് । വിജ്ഞാനമാത്രം വിജ്ഞാനവിദാം യദ് അമലാത്മകമ്
ശൂന്യവാദികൾ ശൂന്യം എന്നു വിളിക്കുന്നതും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ ബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നതും, ചൈതന്യജ്ഞാനികൾ ശുദ്ധമായ ബോധം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതും—allാം കറക്കില്ലാത്ത സ്വഭാവമുള്ളതാണു.
പുരുഷസ് സാങ്ഖ്യദൃഷ്ടീനാമ് ഈശ്വരോ യോഗവാദിനാമ് । ശിവശ് ശശികലങ്കാനാം കാലഃ കാലകവാദിനാമ്
സാംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർക്ക് അതു പുരുഷനാണ്, യോഗശാസ്ത്രപണ്ഡിതർക്കു അതു ഈശ്വരനാണ്, ശിവഭക്തർക്കു ശിവനാണ്, കാലത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് അതു കാലമാണ്.
ആത്മാത്മനസ് തദ്വിദുഷാം നൈരാശ്യം താദൃശാത്മനാമ് । മധ്യം മാധ്യമികാനാം ച സര്വം സുശമചേതസാമ്
ആത്മജ്ഞാനികൾക്ക് അതു ആത്മാവാണ്, വേരോടു വിട്ടവർക്കു അതു പൂര്ണ വൈരാഗ്യമാണ്, മാധ്യമികർക്കു അതു മധ്യമാണ്, മനസ്സിൽ സമാധാനം നിറഞ്ഞവർക്കു അതു എല്ലാം തന്നെയാണ്.
യത് സര്വശാസ്ത്രസിദ്ധാന്തോ യത് സര്വഹൃദയാനുഗമ് । യത് സര്വം സര്വദാ സാര്വം യത് സത് തത് സദ് അസൌ സ്ഥിതഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അന്തിമതത്വവും, എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ എത്തിപ്പെടുന്നതും, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായ്പ്പോഴും സത്യമായുള്ളതും, യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതും അതു മാത്രമാണ്.
യദ് അനുത്തമനിഷ്ഷ്യന്ദോ ദീപം യത് തേജസാമ് അപി । സ്വാനുഭൂത്യേകമാനം യത് തത് തത് തത് തദ് അസൌ സ്ഥിതഃ
അക്ഷയമായ പരമസാരവും, പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശവും, സ്വാനുഭവം കൊണ്ടു മാത്രമേ അളക്കാനാകൂ എന്നതും, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്.
യദ് ഏകം ചാപ്യ് അനേകം ച സാഞ്ജനം ച നിരഞ്ജനമ് । യത് സര്വം ചാപ്യ് അസര്വം ച തത് തത് തത് തദ് അസൌ സ്ഥിതഃ
ഒന്നായും പലതായും, നിറമുള്ളതായും നിറമില്ലാത്തതായും, എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടായതായും എല്ലായിടത്തും ഇല്ലാത്തതായും ഉള്ളത്, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്, അതാണ് സത്യമായുള്ളത്.
അജമ് അജരമ് അനാദ്യമ് ആദ്യമ് ഏകം പദമ് അകലം സകലം ച നിഷ്കലം ച । സ്ഥിത ഇതി സ തദാ നഭസ്സ്വരൂപാദ് അപി വിമലസ്ഥിതിര് ഈശ്വരഃ ക്ഷണേന
ജനനം ഇല്ലാത്തതും, ക്ഷയം ഇല്ലാത്തതും, ആദിയില്ലാത്തതും, ആദിയായതും, ഏകസ്ഥിതിയായതും, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതും, വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും, ഭാഗങ്ങളുള്ളതും ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തതുമായത്, ആ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ആ ശുദ്ധാവസ്ഥ ആകാശത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായത്, അതാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്, അതാണ് കണികയിൽ തന്നെ ഭഗവാൻ.
പ്രാപ്യ സംസൃതിസീമാന്തം ദുഃഖാബ്ധേഃ പാരമ് ആഗതഃ । വീതഹവ്യശ് ശശാമൈവമ് അപുനര്മനസേ മുനിഃ
സംസാരത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടന്ന്, ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രം മറികടന്ന്, വീതഹവ്യൻ എന്ന മുനി, തിരിച്ചുവരാത്ത മനസ്സോടെ, ഇങ്ങനെ ശാന്തനായി.
തസ്മിംസ് തഥോപശാന്തേ ഹി പരാം നിര്വൃതിമ് ആഗതേ । പയഃകണ ഇവാമ്ഭോധൌ സ്വേ പദേ പരിണാമിനി
അവസ്ഥ ആകുലതയില്ലാതെ ശാന്തമായപ്പോൾ, പരമമായ തൃപ്തി ലഭിച്ചപ്പോൾ, അതു തനതായ സ്വഭാവത്തിൽ ലയിച്ചു, സമുദ്രത്തിൽ ഒരു ജലബിന്ദു ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
തഥൈവ തിഷ്ഠന് നിസ്സ്പന്ദസ് സ കായോ മ്ലാനിമ് ആയയൌ । അന്തര് വിരസതാം പ്രാപ്യ മാര്ഗശീര്ഷാന്തപര്ണവത്
അങ്ങനെ അശാന്തിയില്ലാതെ നിശ്ചലമായി നിന്നപ്പോൾ, ആ ശരീരം ഉണർവില്ലാതെ ക്ഷീണിച്ചു, ഉള്ളിൽ രുചിയില്ലാതെ, മാർഗശീർഷ മാസത്തിന്റെ അവസാനം ഇല ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ.
തസ്യ ദേഹദ്രുമാന്തസ്സ്ഥം ത്യക്ത്വാ ഹൃന്നീഡമ് ആയയുഃ । പ്രോഡ്ഡീയ പ്രാണവിഹഗാ യന്ത്രോന്മുക്താശ്മവന് നഭഃ
അവന്റെ ശരീരവൃക്ഷത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പാർത്തിരുന്ന ജീവൻപക്ഷികൾ ആ കൂട് ഉപേക്ഷിച്ച് ഉയരത്തിലേക്ക് പറന്നു, യന്ത്രത്തിൽ നിന്നു മോചിതമായ കല്ലുകൾ ആകാശത്തേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ.
ഭൂതേഷ്വ് ഏവ പ്രവിഷ്ടാനി ഭൂതാനി സകലാന്യ് അലമ് । മാംസാസ്ഥിയന്ത്രം ദേഹസ് തു വനാവനിതലേ ഽവസത്
എല്ലാ ഘടകങ്ങളും തങ്ങളുടേതായ ഘടകങ്ങളിൽ ലയിച്ചു; മാംസം, അസ്ഥി, യന്ത്രം എന്നിവകൊണ്ട് രൂപപ്പെട്ട ശരീരം കാട്ടിന്റെ നിലത്തിരുന്നു.
ചിദര്ണവം പ്രവിഷ്ടാ ചിദ് ധാതവോ ധാതുഷു സ്ഥിതാഃ । സ്വേ സ്വരൂപേ സ്ഥിതം സര്വം മുനാവ് ഉപശമം ഗതേ
ചൈതന്യസമുദ്രത്തിൽ ചൈതന്യം ലയിച്ചു; ഘടകങ്ങൾ ഓരോന്നും തങ്ങളുടേതായ ഘടകങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടു; മഹർഷി സമാധി പ്രാപിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലനിന്നു.
ഏഷാ തേ കഥിതാ രാമ വിചാരശതശാലിനീ । വിശ്രാന്തിര് വീതഹവ്യസ്യ പ്രജ്ഞയൈതാം വിവേചയ
രാമ, നൂറുകണക്കിന് ചിന്തകൾ നിറഞ്ഞ ഈ കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; വിറ്റഹവ്യന്റെ വിശ്രാന്തി ഇതാണ്. നീ അതിന്റെ അർത്ഥം നിന്റെ ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിലാക്കുക.
ഏവമ്പ്രകാരയാ യുക്ത്യാ സ്വവിചാരണയേദ്ധയാ । തത്ത്വമ് ആലോക്യ തത്സാരമ് ആതിഷ്ഠോത്ഥായ രാഘവ
ഇങ്ങനെ യുക്തിയോടെ, സ്വയം ആലോചിച്ച്, സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അതിന്റെ സാരത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക, രാഘവ.
യദ് ഏതദ് അഖിലം രാമ ഭവതേ വര്ണിതം മയാ । യദ് ഇദം വര്ണയാമ്യ് അന്യദ് വര്ണയിഷ്യാമി യച് ച വാ
രാമ, ഞാൻ നിന്നോട് ഇതുവരെ പറഞ്ഞതും ഇനി പറയുന്നതും പറയാൻ പോകുന്നതും എല്ലാം നിനക്കായിട്ടാണ്.
ത്രികാലദര്ശിനാ നിത്യം ചിരം ച കില ജീവതാ । വിചാരിതം ച ദൃഷ്ടം ച മയാ തദ് അഖിലം സ്വയമ്
മൂന്നു കാലങ്ങളെയും എപ്പോഴും വ്യക്തമായി കാണുന്നവനായി, ദീർഘകാലം ജീവിച്ചവനായി, ഈ എല്ലാം ഞാൻ സ്വയം പരിശോധിച്ചും നേരിട്ട് കണ്ടുമാണ് പറയുന്നത്.
തദ് ഏതാമ് അമലാം ദൃഷ്ടിമ് അവലമ്ബ്യ മഹാമതേ । ജ്ഞാനമ് ആസാദയ പരം ജ്ഞാനാന് മുക്തിര് ഹി ലഭ്യതേ
അതിനാൽ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ നിർമലമായ ദൃഷ്ടിയിൽ ആശ്രയമിട്ട് പരമജ്ഞാനം നേടുക; കാരണം മോക്ഷം ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ജ്ഞാനാന് നിര്ദുഃഖതോദേതി ജ്ഞാനാദ് അജ്ഞാനസങ്ക്ഷയഃ । ജ്ഞാനാദ് ഏവ പരാ സിദ്ധിര് നാന്യസ്മാദ് രാമ വസ്തുതഃ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ സകല ദു:ഖങ്ങളും അകറ്റപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അജ്ഞാനം നശിക്കുന്നു; രാമാ, പരമമായ സിദ്ധി ജ്ഞാനത്തിലൂടെയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനാലും സത്യത്തിൽ ലഭ്യമല്ല.
ജ്ഞാനേന സകലാന് പാശാന് വിനികൃത്യ സമന്തതഃ । ശാതിതാശേഷചിത്താദ്രിര് വീതഹവ്യോ മുനീശ്വരഃ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും എല്ലാടും നിന്ന് മുറിച്ചുവിട്ട്, വിറ്റഹവ്യ എന്ന മഹർഷി തന്റെ മനസ്സിന്റെ പർവ്വതം മുഴുവൻ തകർത്തു മോചിതനായി.
വീതഹവ്യാത്മികാ സംവിത് സങ്കല്പജഗതീതി സാ । അനുഭൂതവതീ വിശ്വമ് ഇദമ് ഏവ ച തജ് ജഗത്
വീതഹവ്യ എന്ന ആത്മാവായുള്ള അവബോധം ചിന്തകളാൽ സൃഷ്ടിച്ച ലോകം തന്നെയാണ്. അതു അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, ഈ വിശ്വം തന്നെയാണ് ആ ലോകമെന്നു അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വീതഹവ്യോ മനോമാത്രം മനോ ഽഹം ത്വമ് ഇമേ ഽദ്രയഃ । മനോ ജഗദ് ഇദം കൃത്സ്നമ് അന്യതാനന്യതേ ഽത്ര കേ
വീതഹവ്യൻ മനസ്സു മാത്രമാണ്. മനസ്സാണ് 'ഞാൻ', 'നീ', ഈ മലകൾ എന്നിവയും. ഈ മുഴുവൻ ലോകവും മനസ്സാണ് — ഇവിടെ ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറിട്ടവൻ?
അധിഗതപരമാര്ഥഃ ക്ഷീണരാഗാദിദോഷസ് സകലമലവികാരോപാധിഭങ്ഗാദ് അതീതഃ । ചിരമ് അനുസൃതമ് അന്യൈസ് സ്വം സ്വഭാവം വിവേകീ പദമ് അമലമ് അനന്തം പ്രാപ്തവാഞ് ശാന്തശോകഃ
പരമാർത്ഥം നേടിയവൻ, ആസക്തിയും മറ്റു ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കി, എല്ലാ മലിനതകളും മാറ്റങ്ങളും ഉപാധികളും അകറ്റി, മറ്റു ചിലർ പോലെ തന്റെ സ്വഭാവം ദീർഘകാലം അന്വേഷിച്ച്, വിവേകത്തോടെ നിർമ്മലവും അനന്തവുമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തി, ദുഃഖം ശമിച്ചു.
വീതഹവ്യവദ് ആത്മാനം നീത്വാ വിദിതവേദ്യതാമ് । വീതരാഗഭയദ്വേഷസ് തിഷ്ഠ രാഘവ കര്മസു
വീതഹവ്യനെപ്പോലെ ആത്മാവിനെ അറിവിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ആസക്തി, ഭയം, ദ്വേഷം എന്നിവ ഇല്ലാതെ, രാഘവ, നീ പ്രവർത്തികളിൽ നിലകൊൾക.
ത്രിംശദ്വര്ഷസഹസ്രാണി വിജഹാര യഥാ മുനിഃ । വീതഹവ്യോ വീതശോകസ് തഥാ വിഹര രാഘവ
മുനി വിറ്റഹവ്യൻ മുപ്പതിനായിരം വർഷം ദുഃഖമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെയാണ്, രാഘവ, നീയും ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കണം.
അന്യേ രാജന്യമുനയോ ജ്ഞാതജ്ഞേയാ മഹാധിയഃ । യഥാവസന് സ്വരാജ്യേഷു തഥാവസ മഹാമതേ
മറ്റു രാജമുനിമാർ, മഹത്തായ ബുദ്ധിയും അറിവും ഉള്ളവർ, തങ്ങളുടേതായ രാജ്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെ ജീവിച്ചുവോ, അതുപോലെ നീയും, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ജീവിക്കണം.
സുഖദുഃഖക്രമൈര് ആത്മാ ന കദാചന ഗൃഹ്യതേ । സര്വഗോ ഽപി മഹാബാഹോ കിം മുധാ പരിശോചസി
സുഖവും ദുഃഖവും മാറിമാറി വരികയാൽ ആത്മാവിനെ ഒരിക്കലും പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല. മഹാബാഹുവേ, ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതാണല്ലോ, നീ എന്തിനാണ് വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നത്?
ബഹവോ വിദിതാത്മാനോ വിഹരന്തീഹ ഭൂതലേ । ന കേചന വശം യാതാ ദുഃഖസ്യാങ്ഗ ഭവാന് ഇവ
സ്വയം spരിചയിച്ച അനേകം പേർ ഈ ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. അവരിൽ ആരും, പ്രിയനേ, നീയെന്ന പോലെ ദുഃഖത്തിന്റെ അടിമയായിട്ടില്ല.
സ്വസ്ഥോ ഭവ ഭവോദാരസ് സമോ ഭവ സുഖീ ഭവ । സര്വഗസ് ത്വം ത്വമ് ആത്മൈവ തവ നാസ്തി പുനര്ഭവഃ
നീ സ്വയം നിലനിൽക്കുക, ലോകത്തിൽ ഉന്നതനായിരിക്കുക, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക. നീ എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനാണ്, നീ തന്നെ ആത്മാവാണ്, നിന്നെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും ജനനം എന്നതൊന്നുമില്ല.
ഹര്ഷാമര്ഷവികാരാണാം ജീവന്മുക്താ ഭവാദൃശഃ । ന കേചന വശം യാന്തി മൃഗേന്ദ്രാശ് ശാഖിനാമ് ഇവ
നിനക്കുപോലുള്ള ജീവൻമുക്തന്മാർക്ക് സന്തോഷം, കോപം തുടങ്ങിയ മാറ്റങ്ങൾ ബാധിക്കില്ല; മരങ്ങളിലേക്കുള്ള സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ, അവരെ ഒന്നും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.