ദിനാന്തേ സ സമാധാതും പുനര് ഏവ മനോ മുനിഃ । വിവേശ കാഞ്ചിദ് വിതതാം വിജനാം വിന്ധ്യകന്ദരാമ്
ദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവ് വീണ്ടും തന്റെ മനസ്സ് പിൻവലിച്ച്, വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിലെ ഒരു വിശാലവും ശാന്തവുമായ ഗുഹയിൽ ആഴമായ ധ്യാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തദ് ഏവാഥാനുസന്ധാനമ് അത്യജത് സമമ് ഇന്ദ്രിയൈഃ । ചേതസാ കഥയാമ് ആസ ദൃഷ്ടലോകപരാവരഃ
അപ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടൊപ്പം ആ അന്വേഷണവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ പുറംഭാഗവും ആന്തരികതയും കണ്ട മനസ്സോടെ ആചാര്യൻ ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പൂര്വമ് ഏവേന്ദ്രിയഗണോ മയാ പരിഹൃതസ് സ്ഫുടമ് । ഇദാനീം ചിന്തയാ നാര്ഥഃ പുനര് വിതതയാ മമ
മുൻപേ തന്നെ ഞാൻ എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വ്യക്തമായി നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ ആലോചനയ്ക്ക് എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല.
അസ്തി നാസ്തീതി കലനാം ഭങ്ക്ത്വാ മൃദ്വീം ലതാമ് ഇവ । ശേഷേ തു ബദ്ധസംസ്ഥാനം തിഷ്ഠാമ്യ് അചലശൃങ്ഗവത്
ഉണ്ട്, ഇല്ല എന്ന സംശയങ്ങളുടെ സുന്ദരമായ വള്ളിയെ തകർത്തു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ ഒരു പർവ്വതശൃംഗംപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉദിതോ ഽസ്തങ്ഗത ഇവ സ്വസ്തങ്ഗത ഇവോദിതഃ । സമസ് സമരസാഭാസസ് തിഷ്ഠാമി സ്വസ്ഥതാം ഗതഃ
എനിക്ക് ഉദയം വന്നതുപോലെയും അസ്തമിച്ചതുപോലെയും, അസ്തമിച്ചവനായി ഉദിച്ചവനായി, എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരുപോലെയായി, സമതയോടെ, മനസ്സിന്റെ സമാധാനം പ്രാപിച്ചവനായി ഞാൻ നില്ക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധോ ഽപി സുഷുപ്തസ്ഥസ് സുഷുപ്തസ്ഥഃ പ്രബുദ്ധവാന് । തുര്യമ് ആലമ്ബ്യ കാര്യാന്തം തിഷ്ഠാമി സ്തമ്ഭിതസ്ഥിതിഃ
ജാഗരിതാവസ്ഥയിലായിട്ടും ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിൽ നില്ക്കുന്നവനായി, ഉറക്കത്തിൽ ആയിട്ടും ഉണർന്നവനായി, അതിനപ്പുറമുള്ള നാലാം അവസ്ഥയിൽ ആശ്രയിച്ച്, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അവസാനിക്കുന്നതുവരെ ഞാൻ അചഞ്ചലനായി നില്ക്കുന്നു.
സ്ഥിരസ് സ്ഥാണുര് ഇവൈകാന്തേ സ്വാന്താന്തേ സര്വതസ് സ്ഥിതേ । സത്ത്വസാമാന്യസാമ്യേ ഹി തിഷ്ഠാമ്യ് അപഗതാമയഃ
ഏകാന്തത്തിൽ അശ്രംഭമായ ഒരു തൂണുപോലെ സ്ഥിരതയോടെ, എന്റെ ഉള്ളിലെ ആത്മാവ് എല്ലിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു. ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ സമതയിൽ, എല്ലാ വ്യാധികളും വിട്ട് ഞാൻ നില്ക്കുന്നു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സ ധ്യാനേ പുനസ് തസ്ഥൌ ദിനാനി ഷട് । തതഃ പ്രബോധമ് ആപന്നഃ ക്ഷണസുപ്ത ഇവാധ്വഗഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, അവൻ ധ്യാനത്തിൽ ആറ് ദിവസം തുടർന്നു. അതിനുശേഷം, ഒരു യാത്രക്കാരൻ ചെറു ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ, അവൻ പൂര്ണമായ ബോധം പ്രാപിച്ചു.
ഏവംസിദ്ധസ് സ ഭഗവാന് വീതഹവ്യോ മഹാതപാഃ । വിജഹാര ചിരം കാലം ജീവന്മുക്തതയാ തയാ
ഇങ്ങനെ സിദ്ധനായ മഹത്തായ തപസ്സുകാരനായ വീതഹവ്യൻ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനായി ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
വസ്തു നാഭിനനന്ദാസൌ ന നിനിന്ദ കദാചന । ന ജഗാമ തഥോദ്വേഗം ന ച ഹര്ഷമ് അവാപ ഹ
അവൻ ഒരിക്കലും ഒന്നിനെയും ആസ്വദിച്ചില്ല, ഒന്നിനെയും അപഹാസ്യമായോ കുറ്റമായോ കണ്ടില്ല; അവനിൽ ഒരിക്കലും ഉത്കണ്ഠയോ അതിയായ ആനന്ദമോ ഉണ്ടായില്ല.
ഗച്ഛതസ് തിഷ്ഠതശ് ചൈവ തസ്യേയമ് അഭവദ് ധൃദി । വിനോദായ സ്വചിത്തസ്യ കഥാ സ്വമനസാ സഹ
അവൻ നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും, തന്റെ മനസ്സിനെ കഥകളിലൂടെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും, സ്വന്തം ചിന്തകളോടൊപ്പം മനസ്സിനെ വിനോദിപ്പിക്കാനും ഇഷ്ടപ്പെട്ടു.
അവ്യയേന്ദ്രിയവര്ഗേശ മനശ് ശമവതാ ത്വയാ । പശ്യാനന്ദസുഖം കീദൃഗ് ഇദമ് ആസാദിതം തതമ്
ക്ഷയമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപതിയായ നീ, ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഈ പരിപൂർണ്ണമായ ആനന്ദസുഖം എങ്ങനെ ലഭിച്ചുവെന്ന് നോക്കു.
ഏഷൈവാനാരതം തസ്മാന് നീരാഗൈവ ദശാ ത്വയാ । അവലമ്ബ്യാ പരിത്യാജ്യം ചാപലം ചലതാം വര
അതിനാൽ, നിരാശയും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ഈ അവസ്ഥ തന്നെ നീ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തണം; മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയെ, സ്ഥിരതയുള്ളവനേ, നീ വിട്ടുകളയണം.
ഭോ ഭോ ഇന്ദ്രിയചൌരാ ഹേ ഹതാശാ ഹതനാമകാഃ । യുഷ്മാകം നായമ് ആത്മാസ്തി ന ഭവന്തസ് തഥാത്മനി
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കവർച്ച ചെയ്യുന്നവരേ, ആശകളും പേരുകളും നഷ്ടപ്പെട്ടവരേ! ഈ ആത്മാവ് നിങ്ങളുടേതല്ല; അതുപോലെ, നിങ്ങൾക്കും ആത്മാവിൽ അങ്ങനെ സ്ഥാനം ഇല്ല.
വ്രജതാശു വിനാശാന്തമ് ആശാ വോ വിഫലീകൃതാഃ । ന സമര്ഥാസ് സമാക്രാന്തൌ ഭവന്തോ ഭങ്ഗുരാശ്രയാഃ
നിങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്ന അവസാനം എത്തുമ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും ഫലമില്ലാത്തവയാകും; ദുർബലമായ ആശ്രയത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതിനാൽ, പിടിച്ചെടുക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല.
വയമ് ആത്മേതി യൈഷാ വോ ബഭൂവ കില വാസനാ । തത്ത്വവിസ്മൃതിജാ സാ ഹി ദൃഷ്ടരജ്ജുഭുജങ്ഗവത്
ഞാൻ ആത്മാവാണ് എന്ന ധാരണ നിങ്ങൾക്കുണ്ടായിരുന്നത്, സത്യം മറന്നതിന്റെ ഫലമാണ്; കയറിനെ കണ്ടു പാമ്പ് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അത്.
അനാത്മന്യ് ആത്മതാ സൈഷാ സൈഷാ വസ്തുന്യ് അവസ്തുതാ । അവിചാരാദ് ബഭൂവേഹ വിചാരേണ ക്ഷയം ഗതാ
സ്വയം അല്ലാത്തതിൽ ആത്മാഭിമാനം കാണുന്നതും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിൽ യാഥാർത്ഥ്യം കാണുന്നതും, ഇവയെല്ലാം അന്വേഷിക്കാതിരിപ്പിന്റെ ഫലമാണ്. അന്വേഷിച്ചാൽ ഇവ ഒടുവിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ഭവന്തോ ഽന്യേ വയം ചാന്യേ ബ്രഹ്മാന്യത് കര്തൃതാ പരാ । അന്യോ ഭോക്താന്യ ആദത്തേ കോ ദോഷഃ കസ്യ കീദൃശഃ
ചിലരെ 'മറ്റുള്ളവർ' എന്നും നമ്മളെ 'മറ്റുള്ളവർ' എന്നും വിളിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മം വേറെയാണെന്ന്, പരമൻ ചെയ്യുന്നവനാണെന്ന്, മറ്റൊരാൾ അനുഭവിക്കുന്നവനാണ്, മറ്റൊരാൾ എടുത്തുകൊള്ളുന്നു—ഇവയിൽ ആരുടെ തെറ്റാണ്, എങ്ങനെയൊരു തെറ്റാണ് അത്?
വനേഭ്യോ ദാരു സഞ്ജാതം രജ്ജവോ വേണുചര്മണീ । വാസീ ചായഃഫലാന്യ് ഏവം തക്ഷാ ഗ്രാസാര്ഥമ് ഉദ്യതഃ
മരങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നിന്ന് മരം ലഭിക്കുന്നു, വള്ളിയിൽ നിന്ന് കയറും, മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ത്വക്കും, ഇരുമ്പ് കല്ലിൽ നിന്ന് വാളും ഉണ്ടാകുന്നു; ഇങ്ങനെ, തച്ചൻ തന്റെ ഉപജീവനത്തിനായി ഈ വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് ജോലി ചെയ്യുന്നു.
ഇത്ഥം യഥേഹ സാമഗ്ര്യാ സ്വശക്തിസ്ഥപദാര്ഥയാ । സമ്പന്നഃ കാകതാലീയാദ് രഥോ ഗൃഹവരാകൃതിഃ
ഇങ്ങനെ, ഓരോ വസ്തുവും അതിന്റെ സ്വഭാവശക്തിയോടെ ഒരുമിച്ചാൽ, രഥമോ വീട്ടോ പോലെയുള്ളത് സജ്ജമാവുന്നു; ചിലപ്പോൾ കാക്ക താളിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, യാദൃശ്ചികമായും ഇത് സംഭവിക്കാം.
സമ്പന്നഃ കാകതാലീയാത് സ്വശക്തിനിരതേന്ദ്രിയഃ । തഥൈവ കില കായോ ഽയം കേവ കസ്യാത്ര ഖണ്ഡനാ
പക്ഷിയെത്തി കുരുവിയുടെ തലയില് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, യാദൃശ്ചികമായിട്ടാണ് ഈ ശരീരം രൂപംകൊള്ളുന്നത്. അതിന്റെ ഭാഗങ്ങള്ക്ക് സ്വന്തം ഇച്ഛയോ ശക്തിയോ ഇല്ല. അങ്ങനെ ആയിരിക്കുമ്പോള് ഇതിനെ ആരാണ് യഥാര്ഥത്തില് തള്ളിക്കളയാന് കഴിയുക?
വിസ്മൃതിര് വിസ്മൃതാ ദൂരം സ്മൃതിസ് സ്ഫുടമ് അനുസ്മൃതാ । സത് സജ് ജാതമ് അസച് ചാസത് ക്ഷയി ക്ഷീണം സ്ഥിരം സ്ഥിതമ്
മറവു മറന്നുപോകുന്നു, അകലെക്കു മാറുന്നു; ഓര്മ്മ തെളിഞ്ഞു മനസ്സിലാവുന്നു. യഥാര്ഥം യഥാര്ഥമായി, അസത്യം അസത്യമായിത്തീരുന്നു. നശിക്കേണ്ടത് നശിക്കുന്നു, സ്ഥിരമായത് സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കുന്നു.
ഏവംവിധേന ഭഗവാന് വിചാരേണ മഹാതപാഃ । സോ ഽതിഷ്ഠന് മുനിശാര്ദൂലോ ബഹൂന് വര്ഷഗണാന് ഇഹ
ഇങ്ങനെ ആലോചനയില് നിലകൊണ്ട മഹാതപസ്സായ ഭാഗവാന് ഈ ലോകത്ത് അനേകം വര്ഷങ്ങള് കഴിഞ്ഞു.
അപുനര്ഭവനായൈവ യത്ര ചിന്താന്തമ് ആഗതാ । മൂഢതാ ച സുദൂരസ്ഥാ തത്രാസാവ് അവസത് സദാ
ചിന്ത അവസാനിക്കുന്നിടത്തും ഭ്രമം ദൂരെയായിടത്തും, തിരിച്ചുവരാതിരിക്കാന് മനസ്സോടെ അവന് എപ്പോഴും അവിടെ വസിച്ചു.
യഥാഭൂതപദാര്ഥൌഘദര്ശനോത്ഥമ് അനന്തകമ് । ധ്യാനാശ്വാസനമ് ആലമ്ബ്യ സോ ഽവസത് പുരുഷസ് സദാ
സകല വസ്തുക്കളെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ കാണുന്ന ധ്യാനശ്വാസം ആശ്രയിച്ച് ആ പുരുഷൻ എപ്പോഴും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഹേയാദേയസമാസങ്ഗത്യാഗാദാനദൃശോഃ ക്ഷയേ । പദേ പരമപൂര്ണാത്മാ സോ ഽവസത് സ്വാന്തശാന്തിദേ
സ്വീകരിക്കലിന്റെയും ഉപേക്ഷിക്കലിന്റെയും ഭാവങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, എടുക്കലും വിട്ടുകളയലും ഇല്ലാതാക്കി, പരിപൂർണ്ണമായ ആത്മാവിൽ, തന്റെ മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയിൽ, അവൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
സോ ഽഗസ്ത്യപുത്രോ ഭഗവാന് വീതഹവ്യോ വിവാസനഃ । വിദേഹമുക്തതാം പ്രാപ്തോ യഥാ കാലേന തച് ഛൃണു
അഗസ്ത്യന്റെ പുത്രനായ ഭഗവാൻ വീതഹവ്യൻ, സന്ന്യാസി, ദേഹമില്ലാത്ത മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ എത്തി. അതു എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നു നീ കേൾക്കു.
ത്രിംശദ്വര്ഷസഹസ്രാണി സപ്തവര്ഷശതാനി ച । പുണ്യാശ്രമ ഉഷിത്വേഹ തഥാ മേരൌ സുരാലയേ
മുപ്പതിനായിരം വർഷവും ഏഴു നൂറ് വർഷവും അവൻ ഈ ഭൂമിയിലെ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ, അതുപോലെ ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലമായ മെറു പർവതത്തിലും പാർത്തു.
വീതഹവ്യമുനേര് ആസീദ് ഇച്ഛാനിച്ഛാച്ഛചേതസഃ । വിദേഹേ കേവലീഭാവേ സീമാന്തേ ജന്മകര്മണാമ്
വീതഹവ്യമുനിക്ക് ആഗ്രഹവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ശരീരബോധം വിട്ടു, ജനനവും കര്മവും അവസാനിക്കുന്ന അതിരിലെത്താനായി.
സംസാരാസങ്ഗസന്ത്യാഗരസാസവവരേച്ഛയാ । വിവേശ സ തയൈകാന്തേ വിന്ധ്യാദ്രേര് ഹേമകന്ദരമ്
ലോകബന്ധങ്ങളോടുള്ള ആസക്തി വിട്ടുമാറാനുള്ള അമൃതം തേടി, ഏകാന്തതയില് വിന്ദ്യപര്വ്വതത്തിലെ പൊന്നുകൊവിലകിലേക്ക് അദ്ദേഹം കടന്നു入り.