ഇത്ഥം മമാഭവദ് ബുദ്ധിര് ഇത്ഥം മേ നിശ്ചയോ ഹ്യ് അഭൂത് । ഇതി കര്മഫലാവാപ്തിര് യോക്തിസ് തദ് ദൈവമ് ഉച്യതേ
'ഇങ്ങനെ എനിക്ക് ബോധം ഉണ്ടായി, ഇങ്ങനെ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു' എന്ന ചിന്തയും, അതിന്റെ ഫലമായി ലഭിച്ച ഫലവും — ഇതെല്ലാം ചേർന്നുള്ള ആലോചനയെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.
ഇഷ്ടാനിഷ്ടഫലാവാപ്താവ് ഏവമ് ഇത്യര്ഥവാചകമ് । ആശ്വാസനാമാത്രവചോ ദൈവമ് ഇത്യ് ഏവ കഥ്യതേ
നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലങ്ങൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ 'ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു' എന്നത് ആശ്വാസം നൽകുന്ന ഒരു വാക്കു മാത്രമാണ്; അതിനെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പ്രാഗ് യത് കര്മോപസഞ്ചിതമ് । തദ് ഏതദ് ദൈവമ് ഇത്യ് ഉക്തമ് അപമൃഷ്ടം കഥം ത്വയാ
ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾക്കാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്; എന്നാൽ നിങ്ങൾ അതിനെ എങ്ങനെ നിരസിച്ചു?
സാധു രാഘവ ജാനാസി ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേ ഽഖിലമ് । ദൈവം നാസ്തീതി തേ യേന സ്ഥിരാ ബുദ്ധിര് ഭവിഷ്യതി
ശരിയാണ്, രാഘവാ, നീ മനസ്സിലാക്കുന്നു; കേൾക്കു, ഞാൻ എല്ലാം വിശദമായി പറയും, വിധി ഇല്ലെന്നുള്ള ഉറച്ച ബോധം നിനക്കുണ്ടാകാൻ.
യാ മഗ്നാ വാസനാ പൂര്വം ബഭൂവ കില ഭൂരിശഃ । സൈവേയം കര്മഭാവേന നൄണാം പരിണതിം ഗതാ
മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ മുമ്പ് ആഴമായി പതിഞ്ഞിരുന്ന ആ ആഗ്രഹം, ഇപ്പോൾ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടു ഫലത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ജന്തുര് യദ്വാസനോ നാമ തത്കര്മാ ഭവതി ക്ഷണാത് । അന്യകര്മാന്യഭാവശ് ചേത്യ് ഏതന് നൈവോപപദ്യതേ
ഏത് ജീവിയുടെയും പ്രവൃത്തികൾ അതിന്റെ സ്വഭാവാനുസൃതമായി ഉടൻ ഉണ്ടാകുന്നു; വേറൊരു പ്രവൃത്തി അല്ലെങ്കിൽ വേറൊരു സ്വഭാവം ഇല്ലെന്നത് സംഭവിക്കാറില്ല.
ഗ്രാമഗോ ഗ്രാമമ് ആപ്നോതി പത്തനാര്ഥീ ച പത്തനമ് । യോ യോ യദ്വാസനസ് തത് തത് സ സ പ്രയതതേ തഥാ
ഗ്രാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഗ്രാമം നേടുന്നു; നഗരത്തിൽ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നഗരം നേടുന്നു. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം അനുസരിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നു.
യദ് ഏവ തീവ്രസംവേഗാദ് ഇഹ കര്മ കൃതം പുരാ । തദ് ഏവ ദൈവശബ്ദേന പര്യായേണ ഹി കഥ്യതേ
ഇവിടെ മുമ്പ് ശക്തമായ ഉദ്ദേശത്തോടെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ തന്നെയാണ്, പതിവുപോലെ, 'വിധി' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏവം ദൈവം സ്വകര്മാണി കര്മ പ്രൌഢാ സ്വവാസനാ । വാസനാ മനസോ നാന്യാ മനോ ഹി പുരുഷസ് സ്മൃതഃ
ഇങ്ങനെ, വിധി എന്നത് സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളാണ്; പ്രവൃത്തികൾ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ പാക്വമായ രൂപമാണ്. ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല, കാരണം മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
യദ് ദൈവം താനി കര്മാണി കര്മ സാധോ മനോ ഹി തത് । മനോ ഹി പുരുഷസ് തസ്മാദ് ദൈവം നാസ്തീതി നിശ്ചയഃ
വിധി എന്ന് പറയുന്നത് ആ പ്രവൃത്തികളാണ്; പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് മനസ്സ്. മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ, അതിനാൽ വിധി എന്നത് അതിൽ നിന്ന് വേറെയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ഏകമ് ഏവ മനോ ജന്തോര് യഥാ പ്രയതതേ ഹി യത് । നൂനം തത് തദ് അവാപ്നോതി സ്വത ഏവ ന ദൈവതഃ
ഏതു ജീവിയുടെ മനസ്സ് എതിൽ ശ്രമിക്കുമോ, അതു തന്നെ അവൻ തന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ടു നേടുന്നു, വിധിയാൽ അല്ല.
മനശ് ചിത്തം വാസനാ ച കര്മ ദൈവം സ്വനിശ്ചയഃ । രാമ പുംനിശ്ചയസ്യൈതാസ് സഞ്ജ്ഞാസ് സദ്ഭിര് ഉദാഹൃതാഃ
മനസ്സ്, ചിത്തം, വാസന, പ്രവർത്തി, വിധി, സ്വയം ഉറച്ച മനസ്സു—ഇവയെല്ലാം ഒരാളുടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിനുള്ള പേരുകളാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു, രാമ.
ഏവംനാമാ ഹി പുരുഷോ ദൃഢഭാവനയാ യഥാ । നിത്യം പ്രയതതേ രാമ ഫലമ് ആപ്നോത്യ് അലം തഥാ
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ ഒരാൾ എപ്പോഴും പരിശ്രമിച്ചാൽ, രാമ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉറപ്പായും നേടും.
ഏവം പുരുഷകാരേണ സര്വമ് ഏവ രഘൂദ്വഹ । പ്രാപ്യതേ നേതരേണേഹ തസ്മാത് സ ശുഭദോ ഽസ്തു തേ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ വിധം വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലാം നേടാൻ കഴിയുന്നത്; മറ്റൊന്നാൽ അല്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ ശുഭഫലദായകമായ പരിശ്രമം നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ.
പ്രാക്തനം വാസനാജാലം നിയോജയതി മാം യഥാ । മുനേ തഥൈവ തിഷ്ഠാമി കൃപണഃ കിം കരോമ്യ് അഹമ്
മുനിവരേ, പഴയ വാസനകളുടെ ബന്ധം എന്നെ എങ്ങനെ നയിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ദുർബലനായി നിലകൊള്ളുന്നത്; ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ?
അത ഏവ ഹി ഹേ രാമ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നോഷി ശാശ്വതമ് । സ്വപ്രയത്നോപനീതേന പൌരുഷേണൈവ നാന്യഥാ
അതിനാലാണ്, രാമ, നീ ശാശ്വതമായ ഉത്തമഫലം നേടുന്നത് നിന്റെ സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടുമാത്രം, മറ്റെന്തിനാലും അല്ല.
ദ്വിവിധോ വാസനാവ്യൂഹശ് ശുഭശ് ചൈവാശുഭശ് ച തേ । പ്രാക്തനോ വിദ്യതേ രാമ ദ്വയോര് ഏകതരോ ഽഥ വാ
രാമാ, മനസ്സിലുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ രണ്ട് തരങ്ങളുണ്ട്: നല്ലതും ചീത്തതും. ഇവ രണ്ടിലൊന്ന് അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും മുമ്പ് നിന്നുണ്ടാകാം.
വാസനൌഘേന ശുദ്ധേന തത്ര ചേദ് അദ്യ നീയസേ । തത് ക്രമേണ ശുഭേനൈവ പദം പ്രാപ്നോഷി ശാശ്വതമ്
നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇന്ന് നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ശക്തമായാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി നീ ക്രമേണ ശാശ്വതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
അഥ ചേദ് അശുഭോ ഭാവസ് ത്വാം യോജയതി സങ്കടേ । പ്രാക്തനസ് തദ് അസൌ യത്നാജ് ജേതവ്യോ ഭവതാ ബലാത്
എങ്കിൽ ചീത്ത പ്രവൃത്തി നിന്നെ കഷ്ടത്തിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതു മുമ്പ് നിന്നുള്ളതായതിനാൽ നീ ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച് അതിനെ ജയിക്കണം.
പ്രാജ്ഞ ചേതനമാത്രം ത്വം ന ദേഹസ് ത്വം ജഡാത്മകഃ । തദ് ഏവ ചേതസ്യ് അന്യേന ചേത് തത് ത്വം ക്വേവ വിദ്യസേ
നീ ജഡമായ ഈ ശരീരം അല്ല, നീ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്. നീ മറ്റൊരു മനസ്സുമായി ഒന്നാകുമ്പോൾ, നീ എവിടെയും ആരുമാകുന്നില്ല.
അന്യസ് ത്വാം ചേതയതി ചേത് തത് ത്വയ്യ് അസതി കോ ഽപരഃ । കമ് ഇമം ചേതയേത് തസ്മാദ് അനവസ്ഥാ ന വാസ്തവീ
മറ്റൊരാൾ നിന്റെ ബോധം ഉണർത്തുന്നുവെങ്കിൽ, നീ ഇല്ലാതിരുന്നാൽ ആരാണ് അതു ചെയ്യുക? ആരാണ് ഈ ബോധം ഉണർത്തുക? അതിനാൽ ഈ അസ്ഥിരത യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
ശുഭാശുഭാഭ്യാം മാര്ഗാഭ്യാം വഹന്തീ വാസനാസരിത് । പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യോജനീയാ ശുഭേ പഥി
നല്ലതും ചീത്തതുമായ വഴികളിലൂടെ പ്രവൃത്തികളുടെ നദി ഒഴുകുന്നു. മനുഷ്യശ്രമത്താൽ അതിനെ നല്ല വഴിയിലേക്ക് തിരിക്കണം.
അശുഭേഷു സമാവിഷ്ടം ശുഭേഷ്വ് ഏവാവതാരയേത് । സ്വമനഃ പുരുഷാര്ഥേന ബലേന ബലിനാം വര
ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സ് മുഴുകിയാൽ, അതിനെ നല്ലതിലേക്കു തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ഉത്സാഹത്തോടെയും ശക്തിയോടെയും ശ്രമിക്കണം, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അശുഭാച് ചലിതം യാതി ശുഭം തസ്മാദ് അപീതരത് । ജന്തോശ് ചിത്തം തു പശുവത് തസ്മാത് തത് പാലയേത് സദാ
മനസ്സ് ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് മാറുമ്പോൾ നല്ലതിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; അല്ലാത്തപക്ഷം മറിച്ചും നടക്കും. ജീവിയുടെ മനസ്സ് ഒരു മൃഗത്തിന്റെ പോലെ ആണു, അതിനാൽ അതിനെ എല്ലായ്പ്പോഴും സൂക്ഷിക്കണം.
സമതാസാന്ത്വനേനാശു ന ദ്രാഗിതി ശനൈശ് ശനൈഃ । പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന പാലയേച് ചിത്തബാലകമ്
സമതയോടെയും സാന്ത്വനത്തോടെയും, അതിവേഗം അല്ല, പതിയെ പതിയെ, മനുഷ്യശ്രമത്താലും പരിശ്രമത്താലും, ബാല്യമായ മനസ്സ് സൂക്ഷിക്കണം.
വാസനൌഘസ് ത്വയാ പൂര്വമ് അഭ്യാസേന ഘനീകൃതഃ । ശുഭോ വാപ്യ് അശുഭോ രാമ ശുഭമ് അദ്യ ഘനീകുരു
മുന്പ് നീ അഭ്യാസംകൊണ്ട് ശക്തമാക്കിയ വാസനകൾ നല്ലതായാലും ദുഷ്ടമായാലും, രാമാ, ഇപ്പോൾ നീ നല്ല വാസനകളെ ശക്തമാക്കണം.
പ്രാഗഭ്യാസവശാദ് യാതാ യദാ തേ വാസനോദയമ് । തദാഭ്യാസസ്യ സാഫല്യം വിദ്ധി ത്വമ് അരിമര്ദന
മുന്പത്തെ അഭ്യാസത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്നു നിന്റെ വാസനകൾ ഉണരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചുവെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
ഇദാനീമ് അപി തേ യാതി ഘനതാം വാസനാനഘ । അഭ്യാസവശതസ് തസ്മാച് ഛുഭാഭ്യാസമ് ഉപാഹര
ഇപ്പോഴും നിന്റെ വാസനകൾ ശക്തമാകുകയാണ്, പാപരഹിതനായവനേ; അതിനാൽ അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നല്ലതിന്റെ അഭ്യാസം വളർത്തണം.
പൂര്വം ചേദ് ഘനതാം യാതാ നാഭ്യാസാത് തവ വാസനാ । വര്ധിഷ്യതേ തു നേദാനീമ് അപി താത സുഖീ ഭവ
മുന്പ് നിന്റെ മനസ്സിലെ പ്രവൃത്തികൾ ശക്തമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനാൽ ഇപ്പോഴും അവ വളരുമായിരിക്കും; പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ അങ്ങനെ ഒന്നുമില്ല, അതുകൊണ്ട് പ്രിയമകനേ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
സന്ദിഗ്ധായാമ് അപി ഭൃശം ശുഭമ് ഏവ സമാഹര । അസ്യാം തു വാസനാവൃദ്ധൌ ശുഭാദ് ദോഷോ ന കശ്ചന
സംശയം ഉണ്ടെങ്കിലും, എല്ലായ്പ്പോഴും നല്ലത് മാത്രം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കണം; നല്ല പ്രവൃത്തികൾ വളരുമ്പോൾ അതിൽ ഒരു തെറ്റുമില്ല.