മഹോപലതലാഘാതൈര് ധരണീതലമജ്ജനൈഃ । ജലൌഘാന്ദോലനാപാതൈസ് താപൈര് അനലകര്കശൈഃ
വലിയ കല്ലുകൾ ഇടിച്ചിടുന്നതിലും, ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നതിലും, വെള്ളത്തിന്റെ പ്രബലമായ അടിച്ചുമാറ്റത്തിലും, തീയുടെ കഠിനമായ ചൂടിലും.
കേവലം വഹതി സ്വൈരം കാലേ കലിതകാരണേ । പരിയാന്തീഷു വര്ഷാസു ലഹരീഷ്വ് ഇവ വാരിണി
സമയത്തിന്റെ സ്വഭാവം പോലെ, അതിന്റെ കാരണം പോലെ തന്നെ, മഴയുടെ കാലചക്രങ്ങളിൽ, വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഒഴുകുന്നതുപോലെ, എല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വല്പേനൈവ സ കാലേന തസ്മിന് പര്വതകന്ദരേ । പ്രാവൃഡോഘവിനുന്നേന പങ്കേനോര്വീതലേ കൃതഃ
അവിടെ ആ പർവതഗുഹയിൽ, വളരെ കുറച്ച് സമയത്തിനകം, മഴക്കാലത്തെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ നിന്നുള്ള ചളി ഭൂമിയിൽ കയറി അവനെ മൂടി.
തത്രാസാവ് അവസദ് ഭൂമേഃ കോടരേ സങ്കടോദരേ । പങ്കസമ്പിണ്ഡിതസ്കന്ദഃ പര്വതേ ഽന്തശ് ശിലാ യഥാ
അവിടെ, ഭൂമിയുടെ ഒരു കുഴിയിലായിരുന്നു അവൻ. അത്രയും ഇടുങ്ങിയ ഒരു ഇളയിടത്തിൽ, ചളിയിൽ കുഴഞ്ഞ് തോളുകൾ മൂടിയവനായി, ഒരു പർവതത്തിനുള്ളിലെ കല്ലുപോലെയായിരുന്നു അവന്റെ അവസ്ഥ.
ശതത്രയേ തു വര്ഷാണാമ് അഥ യാതേ സ്വയം പ്രഭുഃ । പ്രാബുധ്യതാത്മരൂപാത്മാ ധരാകോടരപീഡിതഃ
അങ്ങനെ മൂന്നു നൂറ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ പ്രഭു സ്വയം ഉണർന്നു. ഭൂമിയുടെ ആ കുഴിയിൽ ഒതുങ്ങിയ അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അപ്പോൾ ഉണർന്നുവന്നു.
സംവിദ് ഏവാസ്യ തം ദേഹം ജഗ്രാഹോര്വീനിപീഡിതമ് । ന തു പ്രാണമയസ് സ്പന്ദഃ പ്രാണസംസരണം വിനാ
അവന്റെ ശരീരം ഭൂമിയാൽ ഒതുങ്ങിപ്പോയിരുന്നതിൽ, ബോധം മാത്രമേ നിലനിന്നിരുന്നതുള്ളൂ. ജീവശ്വാസത്തിന്റെ ചലനമോ പ്രവാഹമോ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഉത്പത്യ പ്രൌഢിമ് ആസാദ്യ കലനാ ഹൃദയാമ്ബരേ । സ്വമനോരൂപിണീ തസ്യ ഹൃദ്യ് ഏവാനുബഭൂവ സാ
ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശത്ത്, അവന്റെ മനസ്സിന്റെ രൂപംപോലെയുള്ള ചിന്തകൾ ഉയർന്ന് വളർന്നു. അവയെ അവൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അനുഭവിച്ചു.
കൈലാസകാനനേ കാന്തേ കദമ്ബസ്യ തരോസ് തലേ । മുനിത്വം ശതമ് അബ്ദാനാം ജീവന്മുക്താത്മ നിര്മലമ്
കൈലാസത്തിലെ മനോഹരമായ കാടിൽ, കടമ്പമരത്തിന്റെ തണലിൽ, അവൻ നൂറുവർഷം ഒരു സന്യാസിയായി ജീവിച്ചു; അവന്റെ ആത്മാവ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ശുദ്ധവും മോചിതവുമായിരുന്നു.
വിദ്യാധരത്വം വര്ഷാണാം ശതമ് ആധിവിവര്ജിതമ് । യുഗപഞ്ചകമ് ഇന്ദ്രത്വം പ്രണതം സുരചാരണൈഃ
അവൻ നൂറുവർഷം ദു:ഖങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ വിദ്യാധരനായി സന്തോഷിച്ചു; അഞ്ചു യുഗങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും ആദരവോടെ ഇന്ദ്രനായി ഭരിച്ചു.
മുനിത്വാദിഷു തേഷ്വ് അസ്യ പ്രതിഭാസേഷു ഭോ മുനേ । നിയമോ ഽനിയമശ് ചൈവ ദിക്കാലനിയതേഃ കഥമ്
മഹർഷേ, സന്യാസിത്വം പോലെയുള്ള ഈ നിലകളിൽ, ദിശയും സമയവും നിശ്ചയമായിരിക്കുമ്പോൾ, നിയമമോ അനിയമമോ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
സര്വാത്മികൈഷാ ചിച്ഛക്തിര് യത്രോദേതി യഥാ യഥാ । തഥാ തഥാശു ഭവതി തദാത്മൈകസ്വഭാവതഃ
സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവായ ഈ ചൈതന്യശക്തി എവിടെയും എങ്ങനെ ഉദിക്കുകയോ, അങ്ങനെ അതിവേഗം അതിന്റെ സ്വഭാവം അതിലേയ്ക്കു തന്നെ മാറുന്നു.
യദാ യത്ര യഥാ ബുദ്ധോ നിയമസ് സ തഥാ സ്ഥിതഃ । ദേശകാലാദിനിയമക്രമാണാം തന്മയാത്മനാമ്
എപ്പോള്, എവിടെ, എങ്ങനെ മനസ്സ് ഉണരുന്നു, അതുപോലെയാണ് സ്ഥിതിവിവരം ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. ദേശം, കാലം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിലൊതുങ്ങി ജീവിക്കുന്നവർക്കു അങ്ങനെ തന്നെയാണ് എല്ലാം.
തേന നാനാവിധാന്യ് ഏഷ ജഗന്തി പരിദൃഷ്ടവാന് । ഹൃദി സംവേദനാകാശേ വീതഹവ്യോ വിവാസനഃ
അങ്ങനെ, വീതഹവ്യൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ, യാതൊരു ആസക്തിയും ഭ്രമവും ഇല്ലാതെ, ഈ വിവിധ ലോകങ്ങളെ കണ്ടു.
സമ്യഗ്ബോധവതാമ് ഏഷാ വാസനൈവ ന വാസനാ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധാ ദഗ്ധസ്യ കേവ ബീജസ്യ ബീജതാ
സത്യമായി ഉണർന്നവർക്കു ഈ മനോവൃത്തി വാസനയല്ല; ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപോയ വിത്തിന് വിത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇനി ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
കല്പമ് ഏകം ഗണത്വം സ ചന്ദ്രമൌലേശ് ചകാര ഹ । സമസ്തവിദ്യാനിയതം ത്രികാലാമലദര്ശനമ്
ചന്ദ്രക്കൊമ്പ് അലങ്കരിച്ചവൻ, സമസ്തവിദ്യകളുടെ തികച്ചും വ്യക്തമായ ദർശനത്തോടെ, ഒരു കാലഘട്ടം എണ്ണാവുന്ന ഒരു കാലമായി കാണിച്ചു.
യോ യാദൃഗ്ദൃഢസംസ്കാരസ് സ സമ്പശ്യതി താദൃശമ് । ജീവന്മുക്തതയൈവൈതദ് വീതഹവ്യോ ഽനുഭൂതവാന്
ഏതൊരുവന് എങ്ങനെയോ ശക്തമായൊരു മനോഭാവം മനസ്സില് ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അവന് അതേപോലെയാണ് ലോകം കാണുന്നത്. ഇതുപോലെ തന്നെ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള് തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനായ വീതഹവ്യന് അതെല്ലാം അനുഭവിച്ചു.
ഏവം സ്ഥിതേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ജീവന്മുക്തമതേര് അപി । ബന്ധമോക്ഷദൃശസ് സന്തി വീതഹവ്യാത്മനോ യഥാ
ഇങ്ങനെ, മഹാമുനിവരേ, ജീവമുക്തന്റെ മനസ്സില് പോലും ബന്ധനവും മോക്ഷവും എന്നുള്ള ധാരണകള് നിലനില്ക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് വീതഹവ്യന് അനുഭവിച്ചിരുന്നത്.
യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം വിശ്വം ശാന്തമ് ആകാശനിര്മലമ് । ബ്രഹ്മൈവ ജീവന്മുക്താനാം ബന്ധമോക്ഷദൃശഃ കുതഃ
ഈ ലോകം എങ്ങനെ ശാന്തമായും ആകാശംപോലെ നിർമ്മലമായും നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപികളായ ജീവമുക്തന്മാര്ക്ക് ബന്ധനമോ മോക്ഷമോ എന്ന ധാരണകള് എങ്ങനെയുണ്ടാകാം?
ഏവം സംവിന്നഭോ ഭാതി യത്ര യത്ര യഥാ യഥാ । തത്ര തത്ര തഥാ താവത് താവത് തദ് വിന്ദതേ തതമ്
ഇങ്ങനെ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം എവിടെയും എങ്ങനെയും പ്രകാശിക്കുന്നു; അവിടെ അവിടെയെത്രയോ അത്രയോളം അതു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തേനാനുഭൂതാനി ബഹൂന്യ് അനുഭൂയന്ത ഏവ ച । ജഗന്തി സര്വാത്മതയാ ബ്രഹ്മരൂപേണ രാഘവ
രാഘവ, അവൻ അനവധി ലോകങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇപ്പോഴും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും പരവ്യാപകമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തിൽ.
ധരാകോടരനിര്മഗ്നവീതഹവ്യചിദാത്മസു । ജഗത്സു തേഷ്വ് അസങ്ഖ്യേഷു നീരൂപേഷു മഹാത്മസു
അനവധി ലോകങ്ങളിൽ, ഭൂമിയുടെ ഗഹ്വരങ്ങളിൽ മുങ്ങിയ, ഹോമങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ആത്മാക്കളായ മഹാന്മാർ രൂപരഹിതരായി അവിടെയുണ്ട്.
യശ് ശക്രോ ഽനവബുദ്ധാത്മാ സോ ഽദ്യ ചീനേഷു പാര്ഥിവഃ । കര്തും പ്രവൃത്തോ മൃഗയാം ക്ഷണേ ഽസ്മിന് നീപകാനനേ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അറിയാതെ ഇരുന്നവൻ ഇന്ദ്രനായിരുന്നത്, ഇപ്പോൾ ഈ നിമിഷം ചൈനദേശത്തു രാജാവായി കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാൻ തയ്യാറാവുകയാണ്.
യോ ഹംസോ ഽനവബുദ്ധാത്മാ പദ്മേ പൈതാമഹേ ഽഭവത് । സ്ഥിതസ് സ ഏഷ ദാശേശഃ കൈലാസവനകുഞ്ജകേ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അറിയാതെ പിതാമഹന്റെ താമരയിൽ ഹംസനായിരുന്നവൻ, ഇപ്പോൾ ഈ ദാശേശൻ ആയി കൈലാസപർവ്വതത്തിലെ കാട്ടുകുഞ്ജത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
യോ രാജാനവബുദ്ധാത്മാ ഭൂമൌ സൌരാഷ്ട്രമണ്ഡലേ । സ ഏഷ ഹി സ്ഥിതോ ഽന്ധ്രാണാം ഗ്രാമേ വിപുലപാദപഃ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അറിയാതിരുന്ന ഒരുവൻ, ഭൂമിയിലെ സൗരാഷ്ട്ര പ്രദേശത്ത് രാജാവായിരുന്നു. ഇപ്പൊഴിതാ, ആsame ആൾ, ആന്ധ്രദേശത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ വലിയ വൃക്ഷമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
മാനസഃ കില സര്ഗോ ഽസൌ വീതഹവ്യസ്യ തത്ര യേ । ദേഹിനോ ഭ്രാന്തിമാത്രം തേ വദേഹാകാരിണഃ കഥമ്
വീതഹവ്യന്റെ ആ സൃഷ്ടി മനസ്സിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. അവിടെ കാണുന്ന ശരീരമുള്ളവർ ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരാണ്, അവർക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ ശരീരമുണ്ടെന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ?
യദി ഭ്രാന്ത്യേകമാത്രാത്മ വീതഹവ്യസ്യ തജ് ജഗത് । തദ് ഇദം ഭാസതേ നാമ കിമ്മയം പ്രതിഭാസതേ
വീതഹവ്യന്റെ ആ ലോകം ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ നാമംകൊണ്ടു കാണപ്പെടുന്നതെന്താണ്? അതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്ത് വസ്തുതയാണുള്ളത്?
വസ്തുതസ് തു ന തന് നാമ ജഗന് നേദം ച നേതരത് । ന ചാപി ന ജഗത്സത്താ ബ്രഹ്മേദം ഭാതി കേവലമ്
യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ, 'ഈ ലോകം' എന്നതോ 'അവിടെ ഉള്ളത്' എന്നതോ ഒന്നുമില്ല. ലോകത്തിന്റെ സത്ത ഇല്ല എന്നതും ശരിയല്ല. ഇവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നത് ബ്രഹ്മം മാത്രം.
ഭാവി ഭൂതം ഭവിഷ്യച് ച തച് ചേദം ച തഥേതരത് । ജഗത് സര്വമ് ഇദം ദൃശ്യം സംവിന്മാത്രമനോമയമ്
ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്നതും, കഴിഞ്ഞതും, വരാനിരിക്കുന്നതും, ഇതും അതും മറ്റെല്ലാം — ഈ മുഴുവൻ ലോകം കാണുന്നത് മനസ്സിന്റെ സ്വരൂപമായ ചൈതന്യമാണ്.
ഏവംരൂപമ് ഇദം യാവന് ന പരിജ്ഞാതമ് ഈദൃശമ് । വജ്രസാരം ദൃഢം താവജ് ജാതം സത് പരമാമ്ബരമ്
ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നതുവരെ, അതു വജ്രം പോലെ ഉറപ്പായും ദൃഢമായും പരമാകാശം പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
അജ്ഞാനാം മന ഏവേദമ് ഇത്ഥം സമ്പ്രവിജൃമ്ഭതേ । പ്രത്യുല്ലാസവിലാസാത്മ ജലമ് അമ്ബുനിധാവ് ഇവ
അജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സാണ് ഇങ്ങനെ വ്യാപിച്ചു വളരുന്നത്, സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം പോലെ ഉയർന്നിറങ്ങുന്ന കളിയാട്ടം കാണിച്ചുകൊണ്ട്.