ഹരണാദാനസംരമ്ഭവിഭ്രമഭ്രമഭൂമിഷു । ശക്തതാ ദൃശ്യതേ രാമ ന ദൈവസ്യൌഷധേര് ഇവ
എടുക്കൽ, കൊടുക്കൽ, പരിശ്രമം, ആശയക്കുഴപ്പം, അലയ്ക്കൽ എന്നിവയിലൊക്കെയും, രാമാ, കഴിവാണ് കാണപ്പെടുന്നത്; വിധിയല്ല, ഔഷധത്തിൽപോലെ.
സകലകാരണകാര്യവിവര്ജിതം നിജവികല്പവശാദ് ഉപകല്പിതമ് । ത്വമ് അനവേക്ഷ്യ ഹി ദൈവമ് അസന്മയം ശ്രയ ശുഭാശയ പൌരുഷമ് ഉത്തമമ്
എല്ലാ കാരണങ്ങളും ഫലങ്ങളും ഇല്ലാതെയാണ് നിന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള ഭാവനകൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത വിധിയെ നോക്കാതെ, ശുഭചിന്തയുള്ളവനേ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മനുഷ്യശ്രമത്തിൽ ആശ്രയമിടുക.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പ്രതിഷ്ഠാമ് അലമ് ആഗതമ് । യല് ലോകേ തദ് വദ ബ്രഹ്മന് ദൈവമ് ഏവം കിമ് ഉച്യതേ
സകല ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്ന മഹാനേ, ഈ ലോകത്തിൽ ദൈവം എന്ന് പറയുന്നതു എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
പൌരുഷം സര്വകാര്യാണാം കര്തൃ രാഘവ നേതരത് । ഫലഭോക്തൃ ച സര്വത്ര ന ദൈവം തത്ര കാരണമ്
രാഘവ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം തന്നെയാണ് പ്രധാന കാര്യം; ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത് എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യനാണ്, ദൈവം അതിന് കാരണമല്ല.
ദൈവം ന കിഞ്ചിത് കുരുതേ ന ച ഭുങ്ക്തേ ന വിദ്യതേ । ന ദൃശ്യതേ നാദ്രിയതേ കേവലം കല്പനേദൃശീ
ദൈവം ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, അതിന് അനുഭവിക്കാനും ഇല്ല, അതു നിലവിലുമില്ല; അതിനെ കാണാനും കഴിയില്ല, ആരും അതിനെ മാനിക്കാറുമില്ല—അത് വെറും ഭാവന മാത്രമാണ്.
സിദ്ധസ്യ പൌരുഷേണേഹ ഫലസ്യ ഫലശാലിനാമ് । ശുഭാശുഭാ വാ സമ്പത്തിര് ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു ഇവിടെ ലഭിക്കുന്ന വിജയങ്ങൾ മനുഷ്യശ്രമത്തിലൂടെയാണ്; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ സമ്പത്തിനെ ദൈവം എന്ന പേരിലാണ് പറയുന്നത്.
പൌരുഷോപനതാ നിത്യമ് ഇഷ്ടാനിഷ്ടസ്യ വസ്തുനഃ । പ്രാപ്തിര് ഇഷ്ടാപ്യ് അനിഷ്ടാ വാ ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ ഉള്ള വസ്തുക്കൾ ലഭിക്കുന്നത്; അതിനെയാണ് ദൈവം എന്ന പേരിൽ പറയുന്നത്.
ഭാവീ ത്വ് അവശ്യമ് ഏവാര്ഥഃ പുരുഷാര്ഥൈകസാധനഃ । യസ് സോ ഽസ്മിംല് ലോകസങ്ഘാതേ ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രം സംഭവിക്കേണ്ടതായ കാര്യങ്ങൾ, ഈ ലോകസമൂഹത്തിൽ ദൈവം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ന തു രാഘവ ലോകസ്യ കസ്യചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ ഹി । ദൈവമ് ആകാശകല്പം ഹി കരോതി ന കരോതി വാ
രാഘവാ, ഈ ലോകത്ത് ആര്ക്കും വിധി യാതൊന്നും ചെയ്യുന്നതല്ല; ആകാശം പോലെയാണ് അത്, ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്താലും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഉണ്ടാകില്ല.
പുരുഷാര്ഥസ്യ സിദ്ധസ്യ ശുഭാശുഭഫലോദയേ । ഇദമ് ഇത്ഥം സ്ഥിതിര് ഇതി യോക്തിസ് തദ് ദൈവമ് ഉച്യതേ
മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം ഫലപ്രദമായി, നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, 'ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു' എന്ന ചിന്തയെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.
ഇത്ഥം മമാഭവദ് ബുദ്ധിര് ഇത്ഥം മേ നിശ്ചയോ ഹ്യ് അഭൂത് । ഇതി കര്മഫലാവാപ്തിര് യോക്തിസ് തദ് ദൈവമ് ഉച്യതേ
'ഇങ്ങനെ എനിക്ക് ബോധം ഉണ്ടായി, ഇങ്ങനെ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു' എന്ന ചിന്തയും, അതിന്റെ ഫലമായി ലഭിച്ച ഫലവും — ഇതെല്ലാം ചേർന്നുള്ള ആലോചനയെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.
ഇഷ്ടാനിഷ്ടഫലാവാപ്താവ് ഏവമ് ഇത്യര്ഥവാചകമ് । ആശ്വാസനാമാത്രവചോ ദൈവമ് ഇത്യ് ഏവ കഥ്യതേ
നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലങ്ങൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ 'ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു' എന്നത് ആശ്വാസം നൽകുന്ന ഒരു വാക്കു മാത്രമാണ്; അതിനെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പ്രാഗ് യത് കര്മോപസഞ്ചിതമ് । തദ് ഏതദ് ദൈവമ് ഇത്യ് ഉക്തമ് അപമൃഷ്ടം കഥം ത്വയാ
ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾക്കാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്; എന്നാൽ നിങ്ങൾ അതിനെ എങ്ങനെ നിരസിച്ചു?
സാധു രാഘവ ജാനാസി ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേ ഽഖിലമ് । ദൈവം നാസ്തീതി തേ യേന സ്ഥിരാ ബുദ്ധിര് ഭവിഷ്യതി
ശരിയാണ്, രാഘവാ, നീ മനസ്സിലാക്കുന്നു; കേൾക്കു, ഞാൻ എല്ലാം വിശദമായി പറയും, വിധി ഇല്ലെന്നുള്ള ഉറച്ച ബോധം നിനക്കുണ്ടാകാൻ.
യാ മഗ്നാ വാസനാ പൂര്വം ബഭൂവ കില ഭൂരിശഃ । സൈവേയം കര്മഭാവേന നൄണാം പരിണതിം ഗതാ
മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ മുമ്പ് ആഴമായി പതിഞ്ഞിരുന്ന ആ ആഗ്രഹം, ഇപ്പോൾ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടു ഫലത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ജന്തുര് യദ്വാസനോ നാമ തത്കര്മാ ഭവതി ക്ഷണാത് । അന്യകര്മാന്യഭാവശ് ചേത്യ് ഏതന് നൈവോപപദ്യതേ
ഏത് ജീവിയുടെയും പ്രവൃത്തികൾ അതിന്റെ സ്വഭാവാനുസൃതമായി ഉടൻ ഉണ്ടാകുന്നു; വേറൊരു പ്രവൃത്തി അല്ലെങ്കിൽ വേറൊരു സ്വഭാവം ഇല്ലെന്നത് സംഭവിക്കാറില്ല.
ഗ്രാമഗോ ഗ്രാമമ് ആപ്നോതി പത്തനാര്ഥീ ച പത്തനമ് । യോ യോ യദ്വാസനസ് തത് തത് സ സ പ്രയതതേ തഥാ
ഗ്രാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഗ്രാമം നേടുന്നു; നഗരത്തിൽ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നഗരം നേടുന്നു. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം അനുസരിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നു.
യദ് ഏവ തീവ്രസംവേഗാദ് ഇഹ കര്മ കൃതം പുരാ । തദ് ഏവ ദൈവശബ്ദേന പര്യായേണ ഹി കഥ്യതേ
ഇവിടെ മുമ്പ് ശക്തമായ ഉദ്ദേശത്തോടെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ തന്നെയാണ്, പതിവുപോലെ, 'വിധി' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏവം ദൈവം സ്വകര്മാണി കര്മ പ്രൌഢാ സ്വവാസനാ । വാസനാ മനസോ നാന്യാ മനോ ഹി പുരുഷസ് സ്മൃതഃ
ഇങ്ങനെ, വിധി എന്നത് സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളാണ്; പ്രവൃത്തികൾ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ പാക്വമായ രൂപമാണ്. ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല, കാരണം മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
യദ് ദൈവം താനി കര്മാണി കര്മ സാധോ മനോ ഹി തത് । മനോ ഹി പുരുഷസ് തസ്മാദ് ദൈവം നാസ്തീതി നിശ്ചയഃ
വിധി എന്ന് പറയുന്നത് ആ പ്രവൃത്തികളാണ്; പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് മനസ്സ്. മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ, അതിനാൽ വിധി എന്നത് അതിൽ നിന്ന് വേറെയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ഏകമ് ഏവ മനോ ജന്തോര് യഥാ പ്രയതതേ ഹി യത് । നൂനം തത് തദ് അവാപ്നോതി സ്വത ഏവ ന ദൈവതഃ
ഏതു ജീവിയുടെ മനസ്സ് എതിൽ ശ്രമിക്കുമോ, അതു തന്നെ അവൻ തന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ടു നേടുന്നു, വിധിയാൽ അല്ല.
മനശ് ചിത്തം വാസനാ ച കര്മ ദൈവം സ്വനിശ്ചയഃ । രാമ പുംനിശ്ചയസ്യൈതാസ് സഞ്ജ്ഞാസ് സദ്ഭിര് ഉദാഹൃതാഃ
മനസ്സ്, ചിത്തം, വാസന, പ്രവർത്തി, വിധി, സ്വയം ഉറച്ച മനസ്സു—ഇവയെല്ലാം ഒരാളുടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിനുള്ള പേരുകളാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു, രാമ.
ഏവംനാമാ ഹി പുരുഷോ ദൃഢഭാവനയാ യഥാ । നിത്യം പ്രയതതേ രാമ ഫലമ് ആപ്നോത്യ് അലം തഥാ
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ ഒരാൾ എപ്പോഴും പരിശ്രമിച്ചാൽ, രാമ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉറപ്പായും നേടും.
ഏവം പുരുഷകാരേണ സര്വമ് ഏവ രഘൂദ്വഹ । പ്രാപ്യതേ നേതരേണേഹ തസ്മാത് സ ശുഭദോ ഽസ്തു തേ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ വിധം വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലാം നേടാൻ കഴിയുന്നത്; മറ്റൊന്നാൽ അല്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ ശുഭഫലദായകമായ പരിശ്രമം നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ.
പ്രാക്തനം വാസനാജാലം നിയോജയതി മാം യഥാ । മുനേ തഥൈവ തിഷ്ഠാമി കൃപണഃ കിം കരോമ്യ് അഹമ്
മുനിവരേ, പഴയ വാസനകളുടെ ബന്ധം എന്നെ എങ്ങനെ നയിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ദുർബലനായി നിലകൊള്ളുന്നത്; ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ?
അത ഏവ ഹി ഹേ രാമ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നോഷി ശാശ്വതമ് । സ്വപ്രയത്നോപനീതേന പൌരുഷേണൈവ നാന്യഥാ
അതിനാലാണ്, രാമ, നീ ശാശ്വതമായ ഉത്തമഫലം നേടുന്നത് നിന്റെ സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടുമാത്രം, മറ്റെന്തിനാലും അല്ല.
ദ്വിവിധോ വാസനാവ്യൂഹശ് ശുഭശ് ചൈവാശുഭശ് ച തേ । പ്രാക്തനോ വിദ്യതേ രാമ ദ്വയോര് ഏകതരോ ഽഥ വാ
രാമാ, മനസ്സിലുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ രണ്ട് തരങ്ങളുണ്ട്: നല്ലതും ചീത്തതും. ഇവ രണ്ടിലൊന്ന് അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും മുമ്പ് നിന്നുണ്ടാകാം.
വാസനൌഘേന ശുദ്ധേന തത്ര ചേദ് അദ്യ നീയസേ । തത് ക്രമേണ ശുഭേനൈവ പദം പ്രാപ്നോഷി ശാശ്വതമ്
നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇന്ന് നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ശക്തമായാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി നീ ക്രമേണ ശാശ്വതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
അഥ ചേദ് അശുഭോ ഭാവസ് ത്വാം യോജയതി സങ്കടേ । പ്രാക്തനസ് തദ് അസൌ യത്നാജ് ജേതവ്യോ ഭവതാ ബലാത്
എങ്കിൽ ചീത്ത പ്രവൃത്തി നിന്നെ കഷ്ടത്തിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതു മുമ്പ് നിന്നുള്ളതായതിനാൽ നീ ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച് അതിനെ ജയിക്കണം.
പ്രാജ്ഞ ചേതനമാത്രം ത്വം ന ദേഹസ് ത്വം ജഡാത്മകഃ । തദ് ഏവ ചേതസ്യ് അന്യേന ചേത് തത് ത്വം ക്വേവ വിദ്യസേ
നീ ജഡമായ ഈ ശരീരം അല്ല, നീ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്. നീ മറ്റൊരു മനസ്സുമായി ഒന്നാകുമ്പോൾ, നീ എവിടെയും ആരുമാകുന്നില്ല.