അന്യശ് ച ചൌര സമ്ബന്ധോ ദൃഷ്ടോ ഽര്ധസമയോര് അപി । ഏകാവയവവൈചിത്ര്യാദ് യഥാ സ്ത്രീപുംസയോര് ഇഹ
മറ്റൊരു ബന്ധം അർദ്ധസമയങ്ങൾക്കിടയിലും കാണാം; ഒരു അവയവത്തിലെ പ്രത്യേകത മൂലം സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഈ ലോകത്ത് ഒന്നാകുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
കിഞ്ചിദന്യതയാ ചൈവ സലിലക്ഷീരയോര് ഇവ । അഥ വാ വാരിമധുനോര് മധുനോര് ഇവ ചിത്രയോഃ । പാണ്ഡുരാരുണയോര് വാപി തേജസോര് അരുണാര്കയോഃ
ജലംപാലിനെയും, ജലവും തേനും, രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള തേനും, വെളുത്തതും ചുവപ്പും നിറമുള്ള പ്രകാശവും, ചുവപ്പു നിറമുള്ള സൂര്യനും അതിന്റെ കിരണങ്ങളും തമ്മിൽ എത്രയോ ചെറിയ വ്യത്യാസം ഉണ്ടെന്ന പോലെ, അൽപം വ്യത്യാസം മാത്രമേ ഇവിടെയുമുണ്ടാകൂ.
മനോമനനനിര്മാണകലാതീതാത്മനാത്മനാ । ഈദൃശോ ഽപി ന സമ്ബന്ധസ് തവേന്ദ്രിയഗണാണുനാ
എന്നാലും, മനസ്സിന്റെയും ചിന്തയുടെയും കற்பനയുടെയും അതീതനായ നീയും, നിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന ഈ ചെറിയ അണുക്കളും തമ്മിൽ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
അന്യോ ഽസ്തി ചൌര സമ്ബന്ധോ യോ ഽത്യന്താസമയോര് അപി । യഥേഹ കാഷ്ഠജതുനോസ് തഥാ പുരുഷദന്തിനോഃ
മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള ബന്ധം ഉണ്ട്, അതായത് കള്ളനും അവൻ മോഷ്ടിച്ച വസ്തുവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പോലുള്ളത്, അങ്ങിനെ തന്നെ, ഇവിടെ കശേരുവയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ആനക്കും സത്യമായ ആനക്കും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പോലെ.
താദൃശോ ഽപി ന സമ്ബന്ധസ് തവേന്ദ്രിയഗണാണുനാ । മനോമനനനിര്മാണകലാതീതാത്മനാത്മനാ
അങ്ങിനെയൊരു ബന്ധം പോലും, മനസ്സിന്റെയും ചിന്തയുടെയും കற்பനയുടെയും അതീതനായ നിന്റെ ആത്മാവിനും, നിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന ഈ ചെറിയ അണുക്കളുമിടയിൽ ഇല്ല.
അന്യോ ബീജാങ്കുരന്യായേ പിതൃപുത്രക്രമേ തഥാ । കാര്യകാരണരൂപോ ഽപി ന സമ്ബന്ധസ് തവാത്മനാ
മറ്റൊരു ബന്ധം വിത്തും മുളയും പോലുള്ളതോ, അച്ഛനും മകനും തമ്മിലുള്ളതുപോലുമോ ആകാം. കാരണം-ഫലത്തിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള ബന്ധം പോലും നിനക്കു, ആത്മാവിന്, ഇല്ല.
അന്യോ ഽപി കലനാമാത്രസങ്കേതരചിതോ ഭവേത് । തവാഹം ത്വം മമേത്യ് അന്തര്നിശ്ചയേന കില ദ്വയോഃ
മറ്റൊരു ബന്ധം 'ഞാൻ ഇതാണ്', 'ഇത് എന്റെതാണ്' എന്നുള്ള ആന്തരികമായ ധാരണകളിൽ നിന്നു മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നു; ഇങ്ങനെ രണ്ടു പേരും തമ്മിൽ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ധാരണയാണത്.
അന്യേ ച ബഹവോ ലോകേഷ്വ് ആധാരാധേയതാദയഃ । സമ്ഭവന്തീഹ സമ്ബന്ധാസ് സുഷ്ഠു സമ്ബന്ധകാരിണാമ്
ലോകത്ത് ആശ്രയം-ആശ്രിതം തുടങ്ങിയ പലവിധ ബന്ധങ്ങളും കാണാം; ബന്ധം എന്ന ബോധം ഉള്ളവർക്ക് ഇവയൊക്കെയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
മനോമനനനിര്മാണകലാതീതാത്മനാണുനാ । തഥാപി നൈവ സമ്ബന്ധസ് തവേന്ദ്രിയഗണാത്മനാ
എന്നാൽ മനസ്സിന്റെയും ചിന്തയുടെയും സങ്കല്പങ്ങളുടെയും അതീതനായ ആത്മാവായ നിനക്കും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
ആത്മനാ ഭവതഃ കോ ഽയം ഘോരസ് സംസാരദുഃഖദഃ । സമ്ബന്ധസ് സ്യാദ് വദാസ്മാഭിര് യോ ന ദൃഷ്ടോ ന ദൃശ്യതേ
നിന്റെ ആത്മാവിനോടു ഈ ഭയങ്കരമായ ബന്ധം എന്താണ്, ലോകദുഃഖം നിനക്കു എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? ഞങ്ങൾക്കു അത്തരം ബന്ധം കാണാനോ അനുഭവിക്കാനോ കഴിയുന്നില്ല; അതിനാൽ ദയവായി നീ പറയൂ.
നാസൌ സുസമനിര്മാണോ ന ചാര്ധസമനിര്മിതിഃ । ന വിലക്ഷണനിര്മാണസ് സമ്ബന്ധഃ ക ഇവേദൃശഃ
ആ ബന്ധം പൂർണ്ണമായും രൂപം കൊണ്ടതല്ല, അർദ്ധരൂപത്തിൽ പോലും ഇല്ല; അതിനൊരു പ്രത്യേകതയോ വ്യത്യസ്തതയോ ഇല്ല—അങ്ങനെയൊരു ബന്ധം എങ്ങനെയാകാം?
ശശമസ്തകശൃങ്ഗേണ രസായനമയശ് ശശീ । കഥം സംശ്ലിഷ്യതേ സാധോ നിത്യം സന്ന് അസതാ കില
ചന്ദ്രന്റെ അമൃതം കുരുവിന്റെ കൊമ്പുമായി എങ്ങനെയോർക്കാവുന്നതാണ്? മഹാനേ, സത്യം എന്നും അസത്യവുമായി എങ്ങനെയോർക്കാം?
നിത്യം സദസതോര് ഐക്യം കഥമ് അക്ഷഗണാത്മനോഃ । പ്രകാശജഡയോര് മൂര്ഖ സകലങ്കാകലങ്കയോഃ
സത്യം എന്നും അസത്യം എന്നും, ജ്ഞാനം എന്നും ജഡത്വം എന്നും, പാവിത്വം എന്നും അശുദ്ധി എന്നും, കറയില്ലാത്തതും കറയുള്ളതും—ഇവ തമ്മിൽ ഒരിക്കലും ഒന്നാകാൻ കഴിയുമോ?
ദ്വയോര് വാപ്യ് അസതോര് ഏവം സങ്ഗസ് സമ്ഭവതീഹ കഃ । ശശമസ്തകശൃങ്ഗാദ്രിശിലാശകലയോര് ഇവ
രണ്ടു അസത്യമുള്ള വസ്തുക്കള്ക്കിടയിൽ ബന്ധം ഉണ്ടാകുമോ? കുരുവിന്റെ തലയിൽ കുന്നോ, അതിലൊരു പാറക്കഷ്ണമോ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ് അതു.
ശൃണ്വ് ഇമം നിശ്ചയം ചിത്ത സത്യമ് ഏവ മയോച്യതേ । ആത്മനാ തവ സമ്ബന്ധസ് സ്വപ്നേഷ്വ് അപി ന വിദ്യതേ
മനസേ, ഈ സത്യമായ വാക്ക് കേൾക്കു: ഞാൻ പറയുന്നത് സത്യമാണ്—നിന്റെ ആത്മാവിനും മറ്റൊന്നിനും, സ്വപ്നത്തിലും പോലും, യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
യദ് അനാത്മമയം തച് ച ന സമ്ഭവതി കുത്രചിത് । ആത്മനസ് സര്വരൂപത്വാത് തേന ത്വം നാസി ചിത്തക
അനാത്മാവിൽ നിന്നുള്ളത് എവിടെയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാവില്ല, കാരണം ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, മനസേ, നീ മനസ്സല്ല.
ചിത്ത ചേത്യവിമുക്തേയം ജഗജ്ജാലവിജൃമ്ഭിതൈഃ । അഹം ത്വമ് ഇത്യാദിമയീ ബ്രഹ്മസത്തൈവ വല്ഗതി
മനസ്സും അതിന്റെ വസ്തുക്കളും ചേർന്ന് ഈ ലോകം വിരിയുന്നതു, 'ഞാൻ', 'നീ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള ധാരണകളായി, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശം മാത്രമാണ്.
സകലകല്പനയാ സ്വസമുത്ഥയാ പരിവൃതോ ഽപ്യ് അഭിതശ് ച വിവര്ജിതഃ । തവ ന സങ്ഗമ് ഉപൈതി ശഠാകൃതേ ഹതമനസ് സകലാമലദൃഗ് വിഭുഃ
നിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിട്ടും, നീ അവയുമായി യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു. കപടമായ മനസേ, എല്ലാ മലിനതകളിൽ നിന്നുമുക്തമായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവനും, മനസ്സിനെ അതിജയിച്ചവനും ആയ നീ, അവയൊന്നും നിന്നെ സ്പർശിക്കാറില്ല.
വീതഹവ്യോ മഹാബുദ്ധിര് വിന്ധ്യാദ്രൌ കന്ദരോദരേ । ക്ഷുരാഗ്രശിതയാ ബുദ്ധ്യാ ഭൂയശ് ചേദം വ്യചാരയത്
വീതഹവ്യൻ എന്ന മഹാബുദ്ധിമാനായവൻ, വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ, വെട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കത്തിയുടെ അറ്റംപോലെ മൂർച്ചയുള്ള മനസ്സോടെ വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
മൂര്ഖേന്ദ്രിയഗണാശേഷേ സമഗ്രരചനാന്വിതേ । സര്വസങ്കല്പവലിതേ സര്വാങ്കുരപരാവൃതേ
മൂഢമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഴുവനും സജീവമായും, ശരീരഘടന പൂർണ്ണമായും നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, എല്ലാ ചിന്തകളും നിറഞ്ഞു, ഉണരലിന്റെ എല്ലാ മുളകളും വിട്ടുമാറിയ നിലയിലും,
സമഗ്രപരിവാരേ ഽസ്മിന് സര്വനാശേ തവോത്ഥിതേ । നൂനമ് ഏവാഭ്യുദേത്യ് ആത്മാ തമസീവ ക്ഷതേ രവിഃ
സമസ്ത സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റുമിരിക്കുന്ന ഈ അവസ്ഥയിൽ, നിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായ നാശം ഉയരുമ്പോൾ, ഇരുണ്ടതിൽ ഒരു കയറ്റം വന്നപ്പോൾ സൂര്യൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് ഉറപ്പായും ഉദിക്കും.
നിത്യോദിതോ ഽപി ഭവതോ നോദേതി പരമേശ്വരഃ । രവിര് അന്ധേക്ഷണസ്യേവ വാസനാവലിതാത്മനഃ
പരമേശ്വരൻ എന്നും സന്നിഹിതനാണെങ്കിലും, വാസനകളാൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവർക്കു അവൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല. അതുപോലെ, കണ്ണ് കുരുടനായവന് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നില്ല.
വാസനാമലസംശാന്തൌ ത്വം സമൂലം വിനശ്യസി । തതഃ പ്രകടതാമ് ഏതി ബ്രഹ്മ ബൃംഹിതചിദ്ഘനമ്
വാസനകളുടെ മലിനത പൂർണ്ണമായി ശമിച്ചാൽ, നീ ആധാരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഇല്ലാതാവുന്നു. അപ്പോൾ, അനന്തമായ ചൈതന്യമായ ബ്രഹ്മം വ്യക്തമായി തെളിയുന്നു.
ബന്ധോ ഹി വാസനാമാത്രം തത്ക്ഷയോ മോക്ഷ ഉച്യതേ । വാസനാരജ്ജുവിച്ഛേദവിലാസേനോദിതോ ഭവ
ബന്ധനം വാസനകൾ മാത്രമാണ്; അവ നശിച്ചാൽ അതാണ് മോക്ഷം. വാസനകളെന്ന കയറു മുറിഞ്ഞാൽ, ഭാവം സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാലീ വിഭൌ ദൃഷ്ടേ ക്ഷീയതേ സഹവാസനാ । ആന്ധ്യസങ്കല്പനാ കാലേ നാന്ധ്യക്ഷയ ഇവോദിതേ
പരമേശ്വരനെ നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടവും വാസനകളും ഒപ്പം ഇല്ലാതാകുന്നു. പക്ഷേ, കുരുടതയുടെ ഭാവന മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ ഉദിച്ചാലും കുരുടത അവസാനിക്കില്ല.
ആത്മലാഭേ ക്ഷയം യാതി മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാവലീ । ഇന്ദ്രിയാവലിനാശേ ച സ്വാത്മനാത്മോപലഭ്യതേ
ആത്മാവിനെ ലഭിച്ചാൽ, മനസ്സും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്ന ബന്ധം അവസാനിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഈ ബന്ധം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ ആത്മാവ് വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സതതം ശ്രേയസേ തസ്മാദ് ദ്വയമ് ഏവ സമാചരേത് । ആത്മലാഭേന്ദ്രിയവശാവ് അഭ്യാസേനൈവ സിധ്യതഃ
അതുകൊണ്ട്, ഉത്തമമായ ക്ഷേമത്തിനായി ഈ രണ്ടെണ്ണം മാത്രം എന്നും അഭ്യസിക്കണം: ആത്മാവിനെ ലഭിക്കുക, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുക — ഇവ അഭ്യാസത്തിലൂടെ മാത്രമേ സാധിക്കൂ.
സ്വയം ഗുണസമാഹാരഃ ക്ഷീയതേ ദൃഷ്ട ആത്മനി । ശാര്വരോ ഭൂതസംരമ്ഭോ ദിവാകര ഇവോദിതേ
സ്വയം ആത്മാവിനെ കാണുമ്പോൾ, ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടം സ്വാഭാവികമായി കുറയുന്നു; അതുപോലെ രാത്രി ഇരുണ്ടിരിപ്പ് സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെയാണ്.
യസ്മിന് ദൃഷ്ടേ ക്ഷയം യാതി യസ് സ തേന സതാ ക്ഷയീ । കഥം സമ്ബന്ധമ് ആയാതി ചേതനേന ജഡാത്മകഃ
ഏതിനെ കണ്ടാൽ എന്തെങ്കിലും നശിക്കുന്നു, അതിനൊപ്പം ആ നശിക്കുന്നതും ഇല്ലാതാകും. ജഡസ്വഭാവമുള്ളത് എങ്ങനെ ചൈതന്യത്തോടൊപ്പം ബന്ധപ്പെടും?
പ്രകാശസ്യാപ്രകാശേന ശീതലേനോഷ്ണരൂപിണഃ । ജീവതാ പ്രമൃതസ്യേവ ന സമ്ഭവതി സങ്ഗമഃ
പ്രകാശവും അന്ധകാരവും, തണുപ്പും ചൂടും, ജീവനും മരിച്ചവനും ഒരുപോലും ഒരുമിക്കാനാവില്ല.