വിവേശ രമ്ഭാരചിതം നിജം പര്ണോടജാന്തരമ് । ചൂതഗൌരം സസൌഗന്ധ്യമ് അലിര് നീലമ് ഇവോത്പലമ്
അവൻ രംഭ നിർമ്മിച്ച, മാവിൻ പൂവുപോലെ വെളുത്തും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ സ്വന്തം ഇലകുടിലിൽ, നീലത്താമരയിൽ കയറിയ ചെമ്പരുന്നുപോലെ, പ്രവേശിച്ചു.
തത്രാസനേ സമേ ശുദ്ധേ സ്വാസ്തീര്ണഹരിണാജിനേ । വിശശ്രാമാചലേ ശാന്തേ വാന്തവര്ഷ ഇവാമ്ബുദഃ
അവിടെ, ശുദ്ധവും സമതലവുമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ, കുരങ്ങാടിയുടെ ചർമ്മം വിരിച്ചിരുത്തി, മഴ കഴിഞ്ഞു വിശ്രമിക്കുന്ന മേഘംപോലെ, ആ ശാന്തമായ പർവ്വതത്തിൽ അവൻ വിശ്രമിച്ചു.
ബദ്ധപദ്മാസനഃ കൃത്വാ പാര്ഷ്ണ്യോര് അധി കരാഞ്ജലിമ് । ശൃങ്ഗിവച് ഛാന്തചലനമ് അതിഷ്ഠദ് ദൃഢകന്ധരമ്
പാദ്മാസനം ഉറപ്പിച്ച്, കൈകൾ കുതികാലുകളിൽ ചേർത്ത്, കഴുത്ത് ഉറപ്പോടെ, ചലനം എല്ലാം നിർത്തി, കൊമ്പുപോലെ ശാന്തനായി അവൻ ഇരുന്നു.
സഞ്ജഹാരാലമ് ആലോകം ദിഗ്വികീര്ണം ശനൈശ് ശനൈഃ । വിശന് മേരുദരീം സായം ഭാനുര് ഭാസാമ് ഇവോത്കരമ്
സന്ധ്യാകാലത്ത്, സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ ഒറ്റയിടത്താക്കി മലയുടെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ചുറ്റും പടർന്നിരുന്ന അതിയായ പ്രകാശം പതിയെ പതിയെ പിൻവലിച്ചു.
ബാഹ്യാന് ആഭ്യന്തരാംശ് ചൈവ സ്പര്ശാന് പരിഹരന് ക്രമാത് । ഇദമ് ആകലയാമ് ആസ മനസാ വിഗതൈനസാ
അവൻ പുറത്തുള്ളതും ഉള്ളിലുള്ളതുമായ സ്പർശങ്ങൾ ഒന്നു പോലെ വിട്ടുവെച്ച്, പാപരഹിതമായ മനസ്സോടെ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചു.
അഹോ നു ചഞ്ചലമ് ഇദം പ്രത്യാഹൃതമ് അപി ക്ഷണാത് । ന മനസ് സ്ഥൈര്യമ് ആയാതി തരങ്ഗപ്രൌഢപര്ണവത്
അയ്യോ, ഒരു നിമിഷം പോലും പിൻവലിച്ചാലും ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് ശാന്തിയിലേക്കു എത്തുന്നില്ല; ശക്തമായ തിരമാലയിൽ ആലപറമ്പ് കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ.
ചക്ഷുരാദിഭിര് ഉദ്ദാമൈ രൂപൈര് ആഹിതസമ്ഭ്രമൈഃ । അജസ്രമ് ഉത്ഫലത്യ് ഏവ വീടേവ തലതാഡിതാ
കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു കിട്ടുന്ന ശക്തമായ രൂപങ്ങൾ കൊണ്ടും അതിന്റെ ഉന്മേഷം കൊണ്ടും, ഈ മനസ്സ് ഒരു വെറ്റിലയിലിനെ പോലെ ഇടിയേറ്റ് ഇടിയേറ്റ് എപ്പോഴും ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ത്യജദ് ഏവാശു ഗൃഹ്ണാതി വൃത്തീര് ഇന്ദ്രിയവര്ധിതാഃ । യസ്മാന് നിവാര്യതേ തസ്മിന് പ്രോന്മത്ത ഇവ ധാവതി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കാൽ ശക്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ആചാരങ്ങൾ മനസ്സ് വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുകയും വീണ്ടും പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒന്നിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞാൽ, ഒരു ഭ്രാന്തൻപോലെ അതിലേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നു.
ഘടാത് പടമ് ഉപായാതി പടാച് ഛകടമ് ഉത്കടമ് । ചിത്തമ് അര്ഥേഷു ചരതി പാദപേഷ്വ് ഇവ മര്കതഃ
കുപ്പിയിൽ നിന്ന് വസ്ത്രത്തിലേക്കും, വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് ഭാരമുള്ള വണ്ടിയിലേക്കും മനസ്സ് കടക്കുന്നു. വസ്തുക്കളിൽ മനസ്സ് കുരങ്ങു മരങ്ങളിൽ ചാടുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പഞ്ചദ്വാരാണി മനസശ് ചക്ഷുരാദീന്യ് അമൂന്യ് അലമ് । ദഗ്ധേന്ദ്രിയാഭിധാനാനി താവദ് ആലോകയാമ്യ് അഹമ്
കണ്ണ് മുതലായ ഇവയാണ് മനസിന്റെ അഞ്ചു വാതിലുകൾ. ഇവയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദഹിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ഹംഹോ ഹതേന്ദ്രിയഗണാഃ കിമ് ഏഷോദ്ദാമതേഹ വഃ । വേലാ വിലുലിതാമ്ബൂനാമ് അബ്ധീനാമ് ഇവ ചഞ്ചലാ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നശിച്ചവരേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് ഇവിടെ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? കാറ്റിൽ ചലിക്കുന്ന കടലിലെ തിരകളെപ്പോലെ അതു സ്ഥിരതയില്ലാതെ അലയുന്നു.
മാ കുരുധ്വമ് അനര്ഥായ ചാപലം ചഞ്ചലാശയാഃ । സ്മരതാതീതവൃത്തീനി ദുഃഖജാലാനി ഭൂരിശഃ
നിങ്ങളുടെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ, തനിക്കു തന്നെ ദോഷം വരുത്തുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യരുത്. മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ എത്രയോ വേദനകളും കഷ്ടതകളും ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കുക.
രൂപാണി മനസോ യൂയം ജഡാ ഏവ കിലാധമാഃ । ജഡിമ്നോത്സുകതാത്യര്ഥം മൃഗതൃഷ്ണേവ വല്ഗതി
നിങ്ങൾ മനസ്സിന്റെ രൂപങ്ങൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ജഡവും താഴ്ന്നതുമാണ്. ഈ ജഡത്വത്തിൽ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ, മരുഭൂമിയിലെ മായാജലപോലെ ചാടിക്കളിയുകയാണ്.
അസാരാത്മസ്വരൂപാണാമ് അനാലോകവതാം സദാ । അന്ധാനാമ് ഉദ്ധതിര് യേയം സാ ഹാസായൈവ ജായതേ
സ്വരൂപം അറിയാതെ ഇരിക്കുന്നവരുടെ ഉല്ലാസം, അർത്ഥശൂന്യമായവരുടെ ആവേശം, കുരുടന്മാരുടെ ചിരിപ്പോലെയാണ്—അത് പരിഹാസത്തിന് മാത്രം കാരണമാകും.
ചിദാത്മാ ഭഗവാന് സര്വം സാക്ഷിത്വേന കരോത്യ് അജഃ । ഹതേന്ദ്രിയഗണാ യൂയം കിം നിരര്ഥകമ് ആഗതാഃ
സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്ന, ജനനം ഇല്ലാത്ത പരമാത്മാവ് എല്ലാം ചെയ്യുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട നിങ്ങളെന്തിനാണ് ഇവിടെ വ്യർത്ഥമായി എത്തിയിരിക്കുന്നത്?
മിഥ്യൈവൈതേ വിവല്ഗന്തി നീരൂപാ നയനാദയഃ । അലാതചക്രപ്രതിമാസ് സര്പരജ്ജുഭ്രമോപമാഃ
ഈ കണ്ണുകളും മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്. അവ കറങ്ങുന്ന തീച്ചക്രം പോലെയും കയറ്റിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ പോലെയും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണ്.
തേനാത്മനാ ബഹുജ്ഞേന നിര്ജ്ഞാനാശ് ചക്ഷുരാദയഃ । മനാഗ് അപി ന സമ്ബദ്ധാ ദ്യുപാതാലതലാദ്രിവത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനമുള്ള ആത്മാവിനായി കണ്ണുപോലുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കൊന്നും യഥാർത്ഥ അറിവില്ല. ആകാശം ഭൂമിയോടോ പർവതങ്ങളോടോ ചേർന്നിട്ടില്ലാത്തതുപോലെ, ഇവക്ക് യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
ഭീതഃ പാന്ഥ ഇവാഹിഭ്യഃ പുക്കസേഭ്യ ഇവ ദ്വിജഃ । ദൂരേ തിഷ്ഠതി ചിന്മാത്രമ് ഇന്ദ്രിയേഭ്യസ് ത്വ് അനാമയമ്
പാമ്പിനെ ഭയക്കുന്ന യാത്രക്കാരനുപോലെയും ചണ്ഡാളനെ വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനുപോലെയും, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്ന് ദൂരെയാണു്, അതിന് യാതൊരു ദോഷവും തൊടാറില്ല.
ചിത്സത്താമാത്രകേണായം സങ്ക്ഷോഭോ ഭവതാം മിഥഃ । തിഷ്ഠതി സ്വൈരമ് ആദിത്യേ ദിനകാര്യവതാമ് ഇവ
നിങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഈ കലഹം ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രമാണ്. അതു് സൂര്യൻ തന്റെ വഴിയിൽ അശാന്തിയില്ലാതെ നില്ക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാം ചെയ്യുന്നതിനിടയിലും അതു് സ്വതന്ത്രമായി നില്ക്കുന്നു.
ചിത്ത ചാരണചാര്വാക ചതുര്ദിക്കുക്ഷിഭിക്ഷുക । ശ്വേവ വ്യര്ഥമ് അനര്ഥായ മേദം വിഹര ഹേ ജഗത്
മനസേ, ചാരവാകനേ, നാലു ദിക്കിലും ഭിക്ഷയെടുക്കുന്ന ഭിക്ഷുക്കളേ, ലോകമേ, നിങ്ങള് നായപ്പോലെ അര്ത്ഥമില്ലാതെ ഇറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാം വെറുതെ, വെറും മാംസം തേടിയാണ്.
അഹം ചിദ്വദ് ഇതി വ്യര്ഥമ് അസത്യാ തവ വാസനാ । അത്യന്തഭിന്നയോര് ഐക്യം നാസ്തി ചിന്മനസോശ് ശഠ
"ഞാന് ചൈതന്യമാണ്" എന്നുള്ള നിന്റെ ചിന്ത വെറുതെ, സത്യമല്ലാത്തത്; പൂർണ്ണമായും വ്യത്യസ്തമായ മനസ്സിനും ചൈതന്യത്തിനും ഒരുമയുണ്ടാവില്ല, വഞ്ചകനേ.
ജീവാമ്യ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് ഏഷാ തവാഹങ്കാരദുന്ദുഭിഃ । മിഥ്യൈവ ജാതാ ദുഃഖായ ന സത്യാ സത്യവര്ജിതാ
"ഞാന് ജീവിക്കുകയാണ്" എന്നുള്ള ഈ ധ്വനി നിന്റെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ മൃദംഗമാണ്; അതു മിഥ്യയില് നിന്നു ജനിച്ചതു, ദു:ഖം മാത്രമേ തരൂ, സത്യമില്ലാത്തതും.
അഹങ്കാരാദ് അഹം സോ ഽസ്മീത്യ് ഏതാം സംരബ്ധതാം ത്യജ । ന കിഞ്ചിദ് അപി മൂര്ഖ ത്വം കിം വ്യര്ഥം തരലായസേ
ഞാന് ഇതാണ് എന്ന അഹങ്കാരത്തില് നിന്നുള്ള ഈ ഉന്മാദം ഉപേക്ഷിക്കൂ; നീ ഒന്നുമല്ല, മൂഢനേ, എങ്കില് എന്തിന് വെറുതെ ഇങ്ങനെ അലയുന്നു?
സംവിച് ചിത്തമ് അനാദ്യന്തം സംവിദോ ഽന്യന് ന വിദ്യതേ । ദേഹേ ഽസ്മിംസ് തന് മഹാമൂര്ഖ കിം തത് സ്യാച് ചിത്തനാമകമ്
ബോധം തന്നെയാണ് മനസ്സ്, അതിന് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല. ബോധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ശരീരത്തിൽ, മഹാമൂഢാ, 'മനസ്സ്' എന്നു വിളിക്കാവുന്നത് എന്താണ്?
വിഷപര്യവസാനേയം രസായനവദ് ഉത്ഥിതാ । ഭോക്തൃതാകര്തൃതാശങ്കാ തവ ചിത്ത മുധൈവ ഹി
വിഷം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അമൃതംപോലെ, നിന്റെ മനസ്സ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്. അതിന്റെ 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്', 'ഞാനാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്' എന്ന ധാരണകൾ എല്ലാം അടിസ്ഥാനരഹിതമാണ്.
മോപഹാസപദം ഗച്ഛ മൂര്ഖേന്ദ്രിയഗണ സ്വയമ് । ന കര്താ ത്വം ന ഭോക്താ ത്വം ജഡോ ഽസ്യ് അന്യേന ബോധ്യസേ
മൂഢനായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടമേ, നീ നിന്നെ പരിഹാസ്യനാക്കരുത്. നീ ചെയ്യുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും ഒന്നുമല്ല; നീ ജഡമായതിനാൽ മറ്റൊരാളാൽ അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്.
കസ് ത്വം ഭവസി ഭോഗാനാം കേ വാ ഭോഗാ ഭവന്തി തേ । ജഡസ്യാത്മൈവ തേ നാസ്തി ബന്ധുമിത്രാദി തത് കുതഃ
നിനക്ക് അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ നീ ആരാണ്? നിനക്ക് അനുഭവങ്ങൾ എന്താണ്? ജഡത്തിന് ആത്മാവു തന്നെ ഇല്ലെങ്കിൽ, ബന്ധുക്കളോ സുഹൃത്തുക്കളോ എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
യജ് ജഡം തദ് ധി നാസ്ത്യ് ഏവ സദ് ഏവാസത്തയാന്വിതമ് । ജ്ഞത്വകര്തൃത്വഭോക്തൃത്വമന്തൃത്വാനാമ് അസമ്ഭവാത്
ജഡമായത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതാണു്; സത്യം മാത്രമേ സത്യമാകൂ, അതിനോടൊപ്പം അസത്യം ഉണ്ടാകാം. ജഡത്തിൽ അറിവും ചെയ്യുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും പഠിപ്പിക്കുന്നതും സാധ്യമല്ല.
പ്രത്യക്ചേതനരൂപം ചേത് ത്വം തദ് ആത്മൈവ തേ വപുഃ । ഭാവാഭാവമയീ ചിത്ത സത്താ തേ കേവ ദുഃഖദാ
നിന്റെ സ്വഭാവം അകത്തുള്ള ചൈതന്യമായാൽ, അതാണ് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം. മനസ്സ് ഉണ്ട് ഇല്ല എന്നതിന്റെ മിശ്രിതമായതാണെങ്കിൽ, അതിനാൽ നിനക്ക് എങ്ങനെ ദുഃഖം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയും?
യേ വാ കര്തൃത്വഭോക്തൃത്വേ മിഥ്യൈവാധിഗതേ ത്വയാ । മയാ തേ ഹി പ്രമാര്ജ്യേതേ ശൃണു യുക്ത്യാ കഥം ശഠ
നീ തെറ്റിദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ചെയ്യുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതുമായ ധാരണകൾ എല്ലാം ഞാൻ നീക്കിക്കളയാം; നീ കേൾക്കു, എങ്ങനെ എന്നത് ഞാൻ നിനക്ക് വിശദീകരിക്കാം.