നയനേ രൂപനിര്മഗ്നേ ക്ഷോഭഃ ക ഇവ ദേഹിനഃ । ഗര്ദഭേ പല്വലോന്മഗ്നേ കൈവ സേനാപതേഃ ക്ഷതിഃ
കണ്ണുകൾ രൂപങ്ങളിൽ മുഴുകുമ്പോൾ, ശരീരധാരിക്ക് എന്ത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്? ഒരു കഴുത ചതുപ്പിൽ കുടുങ്ങിയാൽ, സേനാനായകന്റെ എന്ത് നഷ്ടം?
രൂപകര്ദമമ് ഏതന് മാനയ നാസ്വാദയാധമ । നശ്യത്യ് ഏതന് നിമേഷേണ ഭവന്തമ് അപി ഹിംസതി
രൂപങ്ങളുടെ ഈ ചളി മാന്യമായി കാണണം, എന്നാൽ അതിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യരുത്, മഹാനേ. ഇത് ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിച്ചുപോകുന്നു, നിങ്ങളെയും ദോഷം ചെയ്യുന്നു.
യേനൈവ സഖ്യം ക്രിയതേ യ ഏവാഭ്യനുഗമ്യതേ । തദീയൈഃ കര്മഭിഃ ക്ഷിപ്രം പ്രാജ്ഞശ് ശൂരോ ഽപി ബധ്യതേ
യാരുമായി സൗഹൃദം ചെയ്യുന്നു, എന്തിനെ പിന്തുടരുന്നു, അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തികൾകൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയും ധൈര്യശാലിയും എങ്കിലും ഉടൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഉത്പന്നധ്വംസി സമ്പാതമാത്രഹൃദ്യമ് അസന്മയമ് । രൂപമ് ആശ്രയ മാ നേത്ര വിനാശായാവിനാശിനേ
ഉദിച്ചും നശിച്ചുമാറുന്ന, ഒരു നിമിഷം മാത്രം മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത രൂപത്തിൽ ആശ്രയിക്കരുത്, കണ്ണേ. അതു നശിപ്പിക്കലിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്, ശാശ്വതതയിലേക്കല്ല.
സാക്ഷിവത് ത്വം സ്ഥിതം നേത്ര രൂപം ആത്മനി തിഷ്ഠതി । ആലോകഃ കാലവശതസ് ത്വമ് ഏകഃ കിം പ്രതപ്യസേ
സാക്ഷിയെപ്പോലെ നീ നിലകൊള്ളുന്നു, കണ്ണിന്റെ രൂപം ആത്മാവിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. നീ ഒരേ പ്രകാശമാണ്, കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിന് വിധേയനാണ് — പിന്നെ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?
സലിലസ്പന്ദവദ് ദൃഷ്ടിഃ പിഞ്ഛികേവാമ്ബരോത്ഥിതാ । സ്വജാതിബന്ധാത് സ്ഫുരതി തവ ചിത്ത കിമ് ആഗതമ്
ജലത്തിൽ ഒരു തരംഗം ഉയരുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്ത് തുള്ളി പടരുന്നതുപോലെയും, മനസ്സും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ഉണരുന്നു. എന്താണ് നിന്റെ മനസ്സിൽ വന്നിരിക്കുന്നത്?
സ്വല്പാമ്ഭസീവ ശഫരേ ചിത്തേ സ്ഫുരണധര്മിണി । സ്വയം സ്ഫുരത്യ് അഹങ്കാര ത്വമ് അയം പ്രോത്ഥിതഃ കുതഃ
കുറച്ച് വെള്ളത്തിൽ മീൻ നീങ്ങുന്നതുപോലെ, സ്വഭാവത്തിൽ ചലിക്കുന്ന മനസ്സിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം സ്വയം ഉണരുന്നു. ഈ 'ഞാൻ ഉണ്ടാകുന്നു' എന്നത് എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?
ആലോകരൂപയോര് നിത്യം ജഡയോസ് സ്ഫുരതോര് മിഥഃ । ആധാരാധേയയോശ് ചിത്ത വ്യര്ഥമ് ആകുലതാ തവ
രൂപവും ദർശനവും എന്നും ജഡവും ചലിക്കുന്നതുമാണ്. ആധാരവും അതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നതും തമ്മിൽ നിന്റെ മനസ്സേ, നിന്റെ ഉത്കണ്ഠയെല്ലാം വ്യർഥമാണ്.
രൂപാലോകമനസ്കാരാഃ പരസ്പരമ് അസങ്ഗിനഃ । സംസക്താ ഇവ ലക്ഷ്യന്തേ വദനാദര്ശബിമ്ബവത്
രൂപങ്ങൾ, ദർശനങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലാത്തവയായിട്ടാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ. പക്ഷേ, കണ്ണാടിയിൽ മുഖം പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ, അവ തമ്മിൽ ചേർന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
അജ്ഞാനജന്തുനാ ഹ്യ് ഏതേ ശ്ലിഷ്ടാ ജാതാ നിരന്തരാഃ । അജ്ഞാനേ ജ്ഞാനഗലിതേ പൃഥക് തിഷ്ഠന്ത്യ് അസന്മയാഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ ഇവയൊക്കെയും ചേർന്ന് ഒന്നായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ ജ്ഞാനം അജ്ഞാനം നീക്കം ചെയ്താൽ, അവ വ്യത്യസ്തമായി നില്ക്കുന്നു; അവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
മനഃകലനയാ ഹ്യ് ഏതേ സുസമ്ബദ്ധാഃ പരസ്പരമ് । രൂപാലോകമനസ്കാരാ ദാരൂണി ജതുനാ യഥാ
മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനകൊണ്ടാണ് രൂപങ്ങൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ — ഇവ പരസ്പരം ഉറപ്പായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്; മരച്ചുരുളുകൾ ജാതുവിൽ ചേർത്തതുപോലെ.
സ്വമനോമനനേ തന്തൌ മനോഽഭ്യാസേന യത്നതഃ । വിചാരാച് ഛേദമ് ആയാതേ ഛിന്നൈവാജ്ഞാനഭാവനാ
സ്വന്തം ചിന്തയുടെ നൂൽ മനസ്സിന്റെ ആവർത്തനവും സൂക്ഷ്മമായ ചിന്തയും കൊണ്ടു മുറിക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ധാരണ ഒറ്റത്തവണയ്ക്ക് മുറിഞ്ഞുപോകുന്നു.
അജ്ഞാനസങ്ക്ഷയാത് ക്ഷീണേ മനസ്യ് ഏതേ പുനര് മിഥഃ । രൂപാലോകമനസ്കാരാസ് സങ്ഘടന്തേ ന കേചന
അജ്ഞാനം നശിച്ച് മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ, രൂപങ്ങൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ — ഇവ ഇനി ഒരുമിച്ച് ചേരുന്നില്ല.
സര്വേഷാം ചിത്തമ് ഏവാന്തര് ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രബോധകമ് । തദ് ഏവ തസ്മാദ് ഉച്ഛേദ്യം പിശാച ഇവ മന്ദിരാത്
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ഉള്ളിൽ ഉണർത്തുന്നത് മനസ്സാണ്. അതുകൊണ്ട്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭൂതത്തെപ്പോലെ, മനസ്സിനെ തന്നെ നീക്കം ചെയ്യണം.
ചിത്ത വല്ഗസി മിഥ്യൈവ ദൃഷ്ടോ ഽന്തോ ഭവതോ മയാ । ആദ്യന്തേഷു സുതുച്ഛസ് ത്വം വര്തമാനേ ഽപി ന ഹ്യ് അസി
മനസേ, നീ വ്യർത്ഥമായി ചാടുന്നു; ഞാൻ നിന്റെ അവസാനം കണ്ടു. ആദിയിലും അവസാനത്തിലും നീ പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമാണ്, ഇപ്പോഴുമുതൽ നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല.
മുധാ പഞ്ചഭിര് ആകാരൈഃ കിമ് അന്തഃ പരിവല്ഗസി । യസ് ത്വാം ത്വ് ആമ് ഇതി ജാനാതി തസ്യൈതത് പരിവല്ഗ്യതേ
നീ എന്തിനാണ് വ്യർത്ഥമായി അകത്ത് അഞ്ചു രൂപങ്ങളിൽ ചാടുന്നത്? 'നീയും ഞാനും' എന്നറിയുന്നവനാണ് ഈ ചാടലുകൾ അനുഭവിക്കുന്നത്.
ത്വദ്വല്ഗനം മേ കുമനോ ന മനാഗ് അപി തുഷ്ടയേ । മായാനരസ്പന്ദ ഇവ വ്യര്ഥം വൃത്തിഷു ദഹ്യസേ
ദുഷ്ടമായ മനസേ, നിന്റെ ഈ ചാടൽ എനിക്ക് ഒരു തുള്ളി സന്തോഷവും തരുന്നില്ല; മായാമനുഷ്യന്റെ ചലനത്തെപ്പോലെ, നീ നിന്റെ പ്രവൃത്തികളിൽ വ്യർത്ഥമായി കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തിഷ്ഠ വാ ഗച്ഛ വാ ചിത്ത നാസി മേ ശഠ ജീവസി । പ്രകൃത്യാസി മൃതം നിത്യം വിചാരാത് സുമൃതം സ്ഥിതമ്
നീ നിന്നാലോ പോയാലോ, മനസേ, നീ എനിക്ക് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതല്ല, കപടിയായ മനസേ. സ്വഭാവത്തിൽ നീ എപ്പോഴും മരിച്ചതുപോലെയാണ്; വിവേകത്തോടെ നോക്കുമ്പോൾ, നീ ശരിക്കും മരിച്ചവളാണ്.
നിസ്തത്ത്വം ത്വം ജഡം ഭ്രാതശ് ശഠ നിത്യമൃതാകൃതേ । മൂഢ ഏവ ത്വയാജ്ഞേന വഞ്ച്യതേ ന വിചാരവാന്
നീ യാതൊന്നുമില്ലാത്തതും, ജഡമായതും, സഹോദരാ, കപടിയായതും, എപ്പോഴും മരിച്ചതുപോലെയുമാണ്. നീയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നത് മൂഢന്മാരാണ്, വിവേകമുള്ളവർ അല്ല.
വയമ് ആജ്ഞാതവന്തസ് ത്വാം മൌര്ഖ്യേണാനുസൃതം ഭവേത് । മൃതമ് അസ്മാകമ് അദ്യാസി ദീപാനാം തിമിരം യഥാ
ഞങ്ങൾ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; നീ അജ്ഞാനത്താൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇന്ന് നീ ഞങ്ങൾക്ക് മരിച്ചുപോയതാണ്, വിളക്കിന് ഇരുണ്ടിരിപ്പ് പോലെയാണ്.
ശഠേന ഭവതാ ദീര്ഘം കാലം ദേഹഗൃഹം മമ । ഉപരുദ്ധമ് അഭൂത് പൂര്വം സാധുസംസര്ഗവര്ജിതമ്
കപടിയായ നീ, നീണ്ടകാലം എന്റെ ശരീരം എന്ന വീടിനെ തടഞ്ഞുവെച്ചു; നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം ഇല്ലാതെയായിരുന്നു അതു.
ജഡേ പ്രേതസമാകാരേ ഗതേ ത്വയി മനശ്ശഠേ । സര്വസജ്ജനസംസേവ്യം ഇദം ദേഹഗൃഹം സ്ഥിതമ്
ഏ മനസ്സേ, നീ മൃതശരീരത്തിനെപ്പോലെ ചലനമില്ലാത്തതും കപടവുമാകുമ്പോൾ, ഈ ശരീരമന്ദിരം എല്ലാ സജ്ജനർക്കും സേവനയോഗ്യമായി നിലനിൽക്കും.
പൂര്വമ് ഏവാസി നാസ്യ് ഏവ സമ്പ്രത്യ് അപി ജഡം ശഠമ് । ന ഭവിഷ്യസി ചേദാനീം കിം വേതാല ന ലജ്ജസേ
നീ ഇതിന്റെ സ്വന്തം ആയിരുന്നില്ല, ഇപ്പോഴും അല്ല; നീ എപ്പോഴും ചലനമില്ലാത്തതും കപടവുമാണ്. ഇപ്പോഴും നീ മാറുന്നില്ലെങ്കിൽ, വേതാളാ, നിന്നെക്കുറിച്ച് ലജ്ജയില്ലേ?
സഹ തൃഷ്ണാപിശാചീഭിസ് സഹ കോപാദിഗുഹ്യകൈഃ । നിര്ഗച്ഛ ചിത്തവേതാല ശരീരസദനാന് മമ
എന്റെ മനസ്സിലെ വേതാലാ, തൃശ്യാപിശാചികളും കോപാദിഗുഹ്യന്മാരും കൂടെ, എന്റെ ശരീരമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് നീ പുറത്തുപോകു.
ദിഷ്ട്യാ വിവേകമന്ത്രേണ നിര്ഗതോ ദേഹമന്ദിരാത് । പ്രമത്തചിത്തവേതാലഃ കുവൃകഃ കന്ദരാദ് ഇവ
ഭാഗ്യവശാൽ വിവേകമന്ത്രത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ, പ്രമാദഭരിതമായ മനസ്സിന്റെ വേതാലൻ ശരീരമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ദുഷ്ടമൃഗം ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നതുപോലെ പുറത്തുപോയി.
അഹോ നു ചിത്രം സുമഹജ് ജഡേന ക്ഷണഭങ്ഗിനാ । മനശ്ശഠേന സര്വോ ഽയം നീതോ വിവശതാം ജനഃ
അയ്യോ, എത്ര അത്ഭുതകരവും വലുതുമാണ്! ഈ ജഡവും ക്ഷണികവുമായ, വഞ്ചനാപരമായ മനസ്സാണ് എല്ലാവരെയും അശക്തരാക്കുന്നത്.
കസ് തേ പരാക്രമഃ കിം തേ ബലം കസ് തേ സമാശ്രയഃ । യദി വല്ഗസി മാമ് ഏവ ജനതാം ബാധസേ തഥാ
നിന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും ആശ്രയവും എന്താണ്? നീ എന്നെ ആക്രമിച്ചാൽ, അതുപോലെ തന്നെ ജനങ്ങളെയും ഉപദ്രവിക്കും.
ശഠാത്മൈവാസി ന മയാ ദീനചിത്തക മാര്യസേ । മൃതമ് ഇത്യ് അവബുദ്ധം ത്വമ് അദ്യ കേവലമ് അജ്ഞ ഹേ
നീ വഞ്ചനാപരമായ മനസ്സാണ്, എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വന്നിട്ടില്ല, ദുർബലമായ മനസ്സേ; ഇന്നാണ് നീ മരിച്ചുപോയതെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായത്, അജ്ഞാനിയേ.
ഏതാവന്തമ് അഹം കാലം ത്വാം ജ്ഞാത്വാ ജീവദാസ്ഥിതമ് । ക്ലിഷ്ടഃ പ്രഭൂതഭങ്ഗാസു ചിരം സംസൃതിരാത്രിഷു
ഇത്രയും കാലം നിന്നെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതായാണ് ഞാൻ കണ്ടത്; അനേകം തവണകളിൽ വലിയ ദുരിതങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, ഈ ജന്മാന്തരങ്ങളുടെ രാത്രികളിൽ.
ചിത്തം മൃതം ഹി നാസ്തീഹ ത്വ് ഇത്യ് അദ്യാവഗതം മയാ । തേന ത്വദാശാം സന്ത്യജ്യ തിഷ്ഠാമ്യ് ആത്മനി കേവലഃ
ഇന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമായി മനസ്സായി, മനസ്സ് എന്നത് ഇവിടെ മരിച്ചൊന്നില്ലെന്നു. അതുകൊണ്ട് അതിലേക്കുള്ള പ്രതീക്ഷകളെ എല്ലാം വിട്ട്, ഞാൻ എന്റെ ആത്മാവിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.