ഹ്യസ്തനീ ദുഷ്ക്രിയാഭ്യേതി ശോഭാം സത്ക്രിയയാ യഥാ । അദ്യൈവം പ്രാക്തനീ തസ്മാദ് യത്നാത് സത്കാര്യവാന് ഭവ
നാളെ ചെയ്ത തെറ്റുകൾ ഇന്ന് നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, പഴയ പ്രവൃത്തികളും മാറ്റം വരുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്ക് ശ്രമിക്കണം.
മൂഢാനുമാനസംസിദ്ധം ദൈവം യസ്യാസ്തി ദുര്മതേഃ । ദൈവാദ് ദാഹോ ഽസ്തു മാ വേതി വക്തവ്യം തേന പാവകേ
മൂഢമായ അനുമാനത്തിൽ നിന്ന് വിധിയിലാണു വിശ്വാസം ഉള്ളവൻ, തീ പടർന്നാൽ, "വിഭവം കൊണ്ടു കത്തട്ടെ അല്ലെങ്കിൽ കത്താതിരിക്കട്ടെ" എന്നു തീയോട് പറയേണ്ടി വരും.
ദൈവമ് ഏവേഹ ചേത് കര്മ പുംസഃ കിമ് ഇവ ചേഷ്ടയാ । സ്നാനദാനാശനാചാരം ദൈവമ് ഏവ കരിഷ്യതി
ഇവിടെ മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തിക്ക് പകരം വിധി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം എന്തിനാണ്? അപ്പോൾ വിധി തന്നെ കുളിക്കൽ, ദാനം, ഭക്ഷണം, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യും.
കിം വാ ശാസ്ത്രോപദേശേന മൂകോ ഽയം പുരുഷഃ കില । സഞ്ചാര്യതേ തു ദൈവേന കിം കസ്യേഹോപദിശ്യതേ
ഈ മനുഷ്യൻ മൗനിയായവനാണെങ്കിൽ, ശാസ്ത്രോപദേശത്തിന് എന്ത് ഉപയോഗം? അവൻ വിധിയാൽ മാത്രം നയിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, ആരെ ഉപദേശിക്കാനാണ്, എന്തിനാണ് ഉപദേശം?
ന ച നിസ്സ്പന്ദതാ ലോകേ ദൃഷ്ടേഹ ശവതാം വിനാ । സ്പന്ദാശ് ച ഫലസമ്പ്രാപ്തിസ് തസ്മാദ് ദൈവം നിരര്ഥകമ്
ഈ ലോകത്ത് ശാന്തത മരിച്ചവരിൽ മാത്രമേ കാണാറുള്ളൂ; ജീവൻ ഉള്ളവരുടെ ചലനങ്ങളാണ് ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് വിധി എന്നത് അർത്ഥശൂന്യമാണ്.
ന ചാമൂര്തേന ദൈവേന മൂര്തസ്യ സഹകര്തൃതാ । ഹസ്താദീന് ഈഹതശ് ചൈവ ന ദൈവേന ക്വചിത് കൃതമ്
രൂപമില്ലാത്ത വിധി, ശരീരമുള്ളവർക്കു സഹായം ചെയ്യുന്നതുമില്ല; കൈ മുതലായവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രമത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, വിധി കൊണ്ടല്ല.
മനോബുദ്ധിവദ് അപ്യ് ഏതദ് ദൈവം നേഹാനുഭൂയതേ । ആഗോപാലം കില പ്രാജ്ഞൈസ് തേന ദൈവമ് അസത് സദാ
മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, വിധി എന്നത് ആരും കാണുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനികൾ വിധിയെ ഒരു കാവൽക്കാരനോടു പോലെ അസത്യമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ബുദ്ധേശ് ചേത് പൃഥഗ് അന്യോ ഽര്ഥസ് സൈവ ചേത് കാന്യതാ തയോഃ । കല്പനാ വാ പ്രമാണം ചേത് പൌരുഷം കിം ന കല്പ്യതേ
ബുദ്ധിക്ക് പുറമെ വേറൊരു വസ്തു ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതാണ് വിധിയെങ്കിൽ, അവ രണ്ടിനും വ്യത്യാസം എന്താണ്? ഭാവനയാണെങ്കിൽ സാക്ഷ്യം, മനുഷ്യശ്രമം ഭാവനയല്ലേ?
നാമൂര്തേസ് തേന സങ്ഗോ ഽസ്തി നഭസേവ വപുഷ്മതഃ । മൂര്തം ച ദൃശ്യതേ ലഗ്നം തസ്മാദ് ദൈവം ന വിദ്യതേ
രൂപമില്ലാത്തതിനു ശരീരമുള്ളവരുമായി ബന്ധമില്ല, ആകാശം ശരീരമുള്ളതുമായി ബന്ധമില്ലാത്തതുപോലെ; ശരീരമുള്ളവൻ ബന്ധപ്പെടുന്നതു കാണാം, അതുകൊണ്ട് വിധി ഇല്ല.
വിനിയോക്താഥ ഭൂതാനാമ് അസ്ത്യ് അന്യസ് തജ് ജഗത്ത്രയേ । ശേരതാം ഭൂതവൃന്ദാനി ദൈവം സര്വം കരിഷ്യതി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾക്ക് പ്രവർത്തനം നിശ്ചയിക്കുന്ന മറ്റാരെങ്കിലുമുണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ വിധി എല്ലാവരെയും ഉറക്കത്തിലാക്കട്ടെ; വിധി എല്ലാം ചെയ്യട്ടെ.
ദൈവേനേത്ഥം നിയുക്തോ ഽസ്മി കിം കരോമീദൃശം സ്ഥിതമ് । സമാശ്വാസനവാഗ് ഏഷാ ന ദൈവം പരമാര്ഥതഃ
വിധിയുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞാൻ ഇങ്ങനെ നിർബന്ധിതനായി. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, സ്ഥിതി ഇങ്ങനെയാണ്. ആശ്വാസം നൽകുന്ന ഈ വാക്കുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിധി അല്ല.
മൂഢൈഃ പ്രകല്പിതം ദൈവം തത്പരാസ് തേ ക്ഷയം ഗതാഃ । പ്രാജ്ഞാസ് തു പുരുഷാര്ഥേന പദമ് ഉത്തമമ് ആഗതാഃ
മൂഢന്മാർ തന്നെയാണ് വിധി എന്നത് കെട്ടിച്ചമച്ചത്; അതിൽ ആശ്രയിച്ചവർ എല്ലാം നശിച്ചുപോയി. എന്നാൽ ജ്ഞാനികൾ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടുന്നു.
യേ ശൂരാ യേ ച വിക്രാന്താ യേ പ്രാജ്ഞാ യേ ച പണ്ഡിതാഃ । തൈസ് തൈഃ കൈര് ഇവ ലോകേ ഽസ്മിന് വദ ദൈവം പ്രചക്ഷ്യതേ
ധൈര്യശാലികളും വീരരും ജ്ഞാനികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് വിധി എന്ന് പറയുന്നത് എന്ന് പറയൂ.
കാലവിദ്ഭിര് വിനിര്ണീതാ യസ്യാസ്തി ചിരജീവിതാ । സ ചേജ് ജീവതി സഞ്ഛിന്നശിരാസ് തദ് ദൈവമ് ഉത്തമമ്
ദീർഘായുസ് ഉണ്ടെന്ന് കാലത്തെ അറിയുന്നവർ തീരുമാനിച്ച ഒരാൾ തല വെട്ടിയാലും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വിധി.
കാലവിദ്ഭിര് വിനിര്ണീതം പാണ്ഡിത്യം യസ്യ രാഘവ । അനധ്യാപിത ഏവാസൌ തജ്ജ്ഞശ് ചേദ് ദൈവമ് ഉത്തമമ്
കാലത്തെ അറിയുന്നവർ തീരുമാനിച്ച പണ്ഡിത്യം പഠിക്കാതെ തന്നെ ഒരാൾക്ക് ലഭിച്ചാൽ, രാഘവ, അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വിധി.
വിശ്വാമിത്രേണ മുനിനാ ദൈവമ് ഉത്സൃജ്യ ദൂരതഃ । പൌരുഷേണൈവ സമ്പ്രാപ്തം ബ്രാഹ്മണ്യം രാമ നാന്യഥാ
വിശ്വാമിത്രമുനി വിധിയെ ദൂരെയാക്കി, പരിശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രം ബ്രാഹ്മണത്വം നേടി, രാമ, മറ്റെന്തുകൊണ്ടും അല്ല.
അമീഭിര് അപരൈ രാമ പുരുഷൈര് മുനിതാം ഗതൈഃ । പൌരുഷേണൈവ സമ്പ്രാപ്താ ചിരം ഗഗനഗാമിതാ
രാമാ, മറ്റു ചിലർ മഹർഷിമാരുടെ നിലയിലേക്ക് എത്തിയത് അവരുടെ സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്; അങ്ങനെ അവർ ദീർഘകാലം ആകാശത്തിലേക്കുള്ള വഴി കണ്ടെത്തി.
ഉത്സാദ്യ ദേവസങ്ഘാതാംശ് ചക്രുസ് ത്രിഭുവനോദരേ । പൌരുഷേണൈവ യത്നേന സാമ്രാജ്യം ദാനവേശ്വരാഃ
ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ തകർത്തു, ദാനവരുടെ രാജാക്കന്മാർ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അധികാരം നേടിയതും അവരുടെ പരിശ്രമവും ശ്രമവും കൊണ്ടാണ്.
ആലൂനശീര്ണമ് ആഭോഗി ജഗദ് ആജഹ്രുര് ഓജസാ । പൌരുഷേണൈവ യത്നേന ദാനവേഭ്യസ് സുരേശ്വരാഃ
ദാനവന്മാർ നശിപ്പിച്ചും കൊള്ളയടിച്ചും പോയ ലോകം, ദേവന്മാരുടെ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ ശക്തിയും പരിശ്രമവും കൊണ്ടാണ് തിരികെ പിടിച്ചത്.
രാമ പൌരുഷയുക്ത്യൈവ സലിലം ധാര്യതേ ന വാ । ചിരം കരണ്ഡകേ യുക്ത്യാ ന ദൈവം തത്ര കാരണമ്
രാമാ, വെള്ളം ഒരു പാത്രത്തിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നത് പരിശ്രമവും വിധാനവും കൊണ്ടാണ്; അതിന് വിധി കാരണമല്ല.
ഹരണാദാനസംരമ്ഭവിഭ്രമഭ്രമഭൂമിഷു । ശക്തതാ ദൃശ്യതേ രാമ ന ദൈവസ്യൌഷധേര് ഇവ
എടുക്കൽ, കൊടുക്കൽ, പരിശ്രമം, ആശയക്കുഴപ്പം, അലയ്ക്കൽ എന്നിവയിലൊക്കെയും, രാമാ, കഴിവാണ് കാണപ്പെടുന്നത്; വിധിയല്ല, ഔഷധത്തിൽപോലെ.
സകലകാരണകാര്യവിവര്ജിതം നിജവികല്പവശാദ് ഉപകല്പിതമ് । ത്വമ് അനവേക്ഷ്യ ഹി ദൈവമ് അസന്മയം ശ്രയ ശുഭാശയ പൌരുഷമ് ഉത്തമമ്
എല്ലാ കാരണങ്ങളും ഫലങ്ങളും ഇല്ലാതെയാണ് നിന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള ഭാവനകൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത വിധിയെ നോക്കാതെ, ശുഭചിന്തയുള്ളവനേ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മനുഷ്യശ്രമത്തിൽ ആശ്രയമിടുക.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പ്രതിഷ്ഠാമ് അലമ് ആഗതമ് । യല് ലോകേ തദ് വദ ബ്രഹ്മന് ദൈവമ് ഏവം കിമ് ഉച്യതേ
സകല ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്ന മഹാനേ, ഈ ലോകത്തിൽ ദൈവം എന്ന് പറയുന്നതു എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
പൌരുഷം സര്വകാര്യാണാം കര്തൃ രാഘവ നേതരത് । ഫലഭോക്തൃ ച സര്വത്ര ന ദൈവം തത്ര കാരണമ്
രാഘവ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം തന്നെയാണ് പ്രധാന കാര്യം; ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത് എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യനാണ്, ദൈവം അതിന് കാരണമല്ല.
ദൈവം ന കിഞ്ചിത് കുരുതേ ന ച ഭുങ്ക്തേ ന വിദ്യതേ । ന ദൃശ്യതേ നാദ്രിയതേ കേവലം കല്പനേദൃശീ
ദൈവം ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, അതിന് അനുഭവിക്കാനും ഇല്ല, അതു നിലവിലുമില്ല; അതിനെ കാണാനും കഴിയില്ല, ആരും അതിനെ മാനിക്കാറുമില്ല—അത് വെറും ഭാവന മാത്രമാണ്.
സിദ്ധസ്യ പൌരുഷേണേഹ ഫലസ്യ ഫലശാലിനാമ് । ശുഭാശുഭാ വാ സമ്പത്തിര് ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു ഇവിടെ ലഭിക്കുന്ന വിജയങ്ങൾ മനുഷ്യശ്രമത്തിലൂടെയാണ്; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ സമ്പത്തിനെ ദൈവം എന്ന പേരിലാണ് പറയുന്നത്.
പൌരുഷോപനതാ നിത്യമ് ഇഷ്ടാനിഷ്ടസ്യ വസ്തുനഃ । പ്രാപ്തിര് ഇഷ്ടാപ്യ് അനിഷ്ടാ വാ ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ ഉള്ള വസ്തുക്കൾ ലഭിക്കുന്നത്; അതിനെയാണ് ദൈവം എന്ന പേരിൽ പറയുന്നത്.
ഭാവീ ത്വ് അവശ്യമ് ഏവാര്ഥഃ പുരുഷാര്ഥൈകസാധനഃ । യസ് സോ ഽസ്മിംല് ലോകസങ്ഘാതേ ദൈവശബ്ദേന കഥ്യതേ
മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രം സംഭവിക്കേണ്ടതായ കാര്യങ്ങൾ, ഈ ലോകസമൂഹത്തിൽ ദൈവം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ന തു രാഘവ ലോകസ്യ കസ്യചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ ഹി । ദൈവമ് ആകാശകല്പം ഹി കരോതി ന കരോതി വാ
രാഘവാ, ഈ ലോകത്ത് ആര്ക്കും വിധി യാതൊന്നും ചെയ്യുന്നതല്ല; ആകാശം പോലെയാണ് അത്, ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്താലും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഉണ്ടാകില്ല.
പുരുഷാര്ഥസ്യ സിദ്ധസ്യ ശുഭാശുഭഫലോദയേ । ഇദമ് ഇത്ഥം സ്ഥിതിര് ഇതി യോക്തിസ് തദ് ദൈവമ് ഉച്യതേ
മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം ഫലപ്രദമായി, നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, 'ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു' എന്ന ചിന്തയെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്.