വാസനാവലിതം ജന്മ മോക്ഷോ നിര്വാസനം മനഃ । പ്രാണശ് ച രാമ ഗൃഹ്ണാതി യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
വാസനകളാൽ ആകൃതിയുള്ളതാണ് ജനനം; വാസനകളില്ലാത്ത മനസ്സാണ് മോക്ഷം. രാമാ, ശ്വാസം നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ നടക്കും — അതുപോലെ ചെയ്യുക.
പ്രാണസ്പന്ദോ മനോരൂപം തസ്മാത് സംസൃതിസമ്ഭ്രമഃ । തസ്മിന്ന് ഏവ ശമം യാതേ ക്ഷീയതേ സംസൃതിജ്വരഃ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം തന്നെയാണ് മനസ്സിന്റെ രൂപം; അതുകൊണ്ടാണ് ലോകമോഹം ഉണ്ടാകുന്നത്. അതു ശാന്തമാകുമ്പോള് ലോകദു:ഖം അകന്ന് പോകുന്നു.
വികല്പസങ്ക്ഷയാജ് ജന്തോഃ പദം തദ് അവശിഷ്യതേ । യതോ വാചോ നിവര്തന്തേ സമസ്തകലനാന്വിതാഃ
സകല ഭേദബോധങ്ങളും ഇല്ലാതാകുമ്പോള് ആ നില മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു; അതിൽനിന്ന് വാക്കുകളും എല്ലാ ധാരണകളും പിൻവാങ്ങുന്നു.
യത്ര സര്വം യതസ് സര്വം യത് സര്വം സര്വതശ് ച യത് । യത്ര നേദം യതോ നേദം യന് നേദം നേദൃശം ച യത്
എവിടെയാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, എവിടുനിന്നാണ് എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നത്, എല്ലാം തന്നെയാണ് അതു, എല്ലായിടത്തുമുണ്ട് അതിന്റെ സാന്നിധ്യം; ഇവിടെ ഇല്ലാത്തത്, ഇവിടെ നിന്നല്ലാത്തത്, ഇതല്ലാത്തത്, ഇതുപോലുമല്ലാത്തത് — അതെല്ലാം അവിടെയാണ്.
വിനാശിത്വാദ് വികല്പിത്വാദ് ഗുണിത്വാന് നിര്ഗുണാത്മനഃ । യസ്യ നോ സദൃശോ ദൃശ്യേ ദൃഷ്ടാന്തഃ കശ്ചിദ് ഏവ ഹി
നശ്വരത്വം, ഭേദം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം ഗുണരഹിതമായ അതിന്റെ സാരത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ഒന്നും ഇല്ല, അതിന് സമാനമായ ഉദാഹരണം ഒന്നുമില്ല.
സ്വാദനീ സര്വശാലീനാം ദീപികാ സര്വതേജസാമ് । കലനാ സര്വകാമാനാം യതശ് ചിച്ചന്ദ്രികോദിതാ
എല്ലാ ആസ്വാദകരുടെയും ആനന്ദം, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളുടെയും വിളക്ക്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും കണക്കുകൂട്ടൽ — അവയൊക്കെയും ഉദിച്ചുയരുന്നത് അതിൽ നിന്നാണ്, അതിൽ നിന്നാണ് ചൈതന്യത്തിന്റെ ചന്ദ്രിക പടർന്നത്.
യത്സങ്കല്പതരോര് ബഹ്വ്യസ് സംസാരഫലപങ്ക്തയഃ । അനാരതം ബഹുരസാ ജായന്തേ ച പതന്തി ച
ആശയങ്ങളുടെ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് അനവധി രസമുള്ള ലോകഫലങ്ങൾ നിരന്തരം ജനിച്ച് വീണു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തത് പദം സര്വസീമാന്തമ് അവലമ്ബ്യ മഹാമതിഃ । യസ് സ്ഥിതസ് സ്ഥിരധീസ് തജ്ജ്ഞസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എല്ലാ അതിരുകളും കടന്ന那个 പരമാവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ച്, അതിൽ ഉറച്ചു നിലകൊള്ളുന്ന, അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കിയ മഹത്തായ മനസ്സുള്ളവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
വിഗതസര്വസമീഹിതകൌതുകസ് സമുപശാന്തഹിതാഹിതകല്പനഃ । സകലസംവ്യവഹാരസമാശയോ ഭവതി മുക്തമനാഃ പുരുഷോത്തമഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും കൗതുകങ്ങളും വിട്ട്, ലാഭനഷ്ടങ്ങളുടെ ചിന്തകൾ ശമിപ്പിച്ച്, എല്ലാ ഇടപാടുകളിലും അകലം പാലിക്കുന്ന, മോചിതമായ മനസ്സുള്ള മഹാനായ മനുഷ്യനാണ് പരമപുരുഷൻ.
യോഗയുക്ത്യാസ്യ ചിത്തസ്യ ശമ ഏവം നിരൂപിതഃ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനമ് ഇദാനീം മേ കഥയാനുഗ്രഹാത് പ്രഭോ
യോഗത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ഈ മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയെ ഇതുവരെ വിശദീകരിച്ചു; ഇപ്പോൾ, ദയവായി, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്നോട് പറയണമേ, പ്രഭോ.
അനാദ്യന്താവഭാസാത്മാ പരമാത്മേഹ വിദ്യതേ । ഇത്യ് ഏകനിശ്ചയസ് സ്ഫാരസ് സമ്യഗ്ജ്ഞാനം വിദുര് ബുധാഃ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പ്രത്യക്ഷതയുടെ സ്വരൂപമായ പരമാത്മാവാണ് ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്; ഇതാണ് ഒരൊറ്റ വ്യക്തമായ ഉറപ്പും, സമ്പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനമെന്നു ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നത്.
ഇമാ ഘടപടാകാരപദാര്ഥശതശക്തയഃ । ആത്മൈവ നാന്യദ് അസ്തീതി നിശ്ചയസ് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഈ മടക്കുകളും തുണികളും പോലുള്ള അനേകം വസ്തുക്കളെല്ലാം ആത്മാവാണ്, ഇതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പുള്ള മനസ്സാക്ഷി ഉണ്ടാകുന്നത് തന്നെയാണ് സത്യമായുള്ള ദർശനം.
അസമ്യഗ്വേദനാജ് ജന്മ മോക്ഷസ് സമ്യഗവേക്ഷണാത് । അസമ്യഗ്വീക്ഷണാദ് രജ്ജുസ് സര്പോ നോ സമ്യഗീക്ഷണാത്
തെറ്റായ അറിവ് കൊണ്ടാണ് ജനനം ഉണ്ടാകുന്നത്; ശരിയായ ദർശനം കൊണ്ടാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്. കയറിനെ പാമ്പ് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് തെറ്റായ കാഴ്ച കൊണ്ടാണ്, ശരിയായി നോക്കുമ്പോൾ അങ്ങനെ തോന്നില്ല.
സങ്കല്പാംശവിനിര്മുക്താ സംവിത് സംവേദ്യവര്ജിതാ । സംവിദ് ആദ്യാഭിര് ആഖ്യാഭിര് മുക്താസ്തീഹ ഹി നേതരത്
ചിന്തയുടെ തുള്ളികളിൽ നിന്നും, അറിവിന്റെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമായിരിക്കുന്ന അവബോധം, എല്ലാ പ്രധാന പേരുകളിലും നിന്ന് മോചിതമായിരിക്കുന്നു; ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
സാ ശുദ്ധരൂപാ വിജ്ഞാതാ പരമാത്മേതി കഥ്യതേ । ബുദ്ധാ ത്വ് അശുദ്ധരൂപാന്തര് അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ
ശുദ്ധമായ രൂപത്തിൽ അതിനെ അറിയുമ്പോൾ അതിനെ പരമാത്മാവ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അശുദ്ധമായ മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അറിയുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അതിനെ അജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നു.
സംവിത്തിര് ഏവ സംവേദ്യം നാനയോര് ദ്വിത്വകല്പനാ । ചിനോത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മൈവ രാമൈവം നാന്യദ് അസ്തി ഹി
അറിയുന്നതും അതിന്റെ അറിവും ഒന്നാണ്; ഇവ രണ്ടായി വേർതിരിയുന്നില്ല. ആത്മാവ് തന്നെ തന്നെ അറിയുന്നു. രാമാ, ഇതിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിത്വമ് ഏതാവദ്ഭുവനത്രയേ । യദ് ആത്മൈവ ജഗത് സര്വമ് ഇതി നിശ്ചിത്യ പൂര്ണതാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും യഥാർത്ഥതയെ കാണുന്നത് ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: ഈ സകല ജഗത്തും ആത്മാവാണ് എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം — ഇതാണ് പൂർണ്ണത.
സര്വമ് ആത്മൈവ കിംനിഷ്ഠൌ ഭാവാഭാവൌ ക്വ വാസ്ഥിതൌ । ക്വ ബന്ധമോക്ഷകലനേ കിമ് അന്യദ് രാമ ശോച്യതേ
എല്ലാം ആത്മാവാണെങ്കിൽ, നിലനിൽപ്പും ഇല്ലായ്മയും എവിടെയാണ്? ബന്ധവും മോക്ഷവും എവിടെ അളക്കാം? രാമാ, ഇതിൽപുറമെ ദുഃഖിക്കേണ്ടത് എന്താണ്?
ന ചിത്തമ് അന്യന് നോ ചേത്യം ബ്രഹ്മൈവേദം വിജൃമ്ഭതേ । സര്വം ഏകം പരം വ്യോമ ക്വ മോക്ഷഃ കസ്യ ബദ്ധതാ
മനസ്സെന്നു വേറൊന്നുമില്ല, ചിന്തിക്കേണ്ടതും ഇല്ല; ഇവിടെ ബ്രഹ്മം മാത്രം വിരിയുന്നു. എല്ലാം ഒരേ പരമാകാശം — മോക്ഷം എവിടെയാണ്, ആരുടെ ബന്ധനമാണ്?
ബ്രഹ്മേദം ബൃംഹിതാകാരം ബൃഹദ് ബൃംഹദ് അവസ്ഥിതമ് । ദൂരമ് അസ്തമിതദ്വിത്വം ഭവാത്മൈവ ത്വമ് ആത്മനാ
ബ്രഹ്മം അത്യന്തം വിശാലമായ രൂപത്തിൽ, എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മഹത്തായ അകലം പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇരട്ടത്വം അകന്ന ദൂരത്ത്, നീ തന്നെ നിന്റെ ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവാണ്.
സമ്യഗാലോകിതേ രൂപേ കാഷ്ഠപാഷാണവാസസാമ് । മനാഗ് അപി ന ഭേദോ ഽസ്തി ക്വാപി സങ്കല്പനോന്മുഖഃ
മരവും കല്ലും വസ്ത്രവും ശരിയായി കാണുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭാവനയൊഴികെ, എവിടെയും ചെറിയ വ്യത്യാസം പോലും ഇല്ല.
ആദാവ് അന്തേ ച സംശാന്തം സ്വരൂപമ് അവിനാശി യത് । വസ്തൂനാമ് ആത്മനശ് ചൈവ തന്മയോ ഭവ രാഘവ
ആദിയിൽക്കും അവസാനംകും ശാന്തവും നശിക്കാത്തതുമായ സ്വഭാവം എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. അതാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും ആത്മാവിന്റെയും യഥാർത്ഥം. രാഘവാ, നീ അതായ്ക.
ദ്വൈതാദ്വൈതസമുദ്ഭൂതൈര് ജരാമരണവിഭ്രമൈഃ । സ്ഫുരത്യ് ആത്മഭിര് ആത്മൈവ ചിത്രൈര് അമ്ബ്വ് ഇവ വീചിഭിഃ
ദ്വൈതവും അദ്വൈതവും കൊണ്ടു ജനനമരണങ്ങളെന്ന ഭ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഒരേ ആത്മാവ് പലവിധ രൂപങ്ങളിൽ തിളങ്ങുന്നു; ജലത്തിൽ പല തരത്തിലുള്ള തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ.
ശുദ്ധമ് ആത്മാനമ് ആലമ്ബ്യ നിത്യമ് അന്തസ്സ്ഥയാ ധിയാ । യസ് സ്ഥിതസ് തം ക ആത്മേശം ഭോഗോ വഞ്ചയിതും ക്ഷമഃ
ശുദ്ധമായ ആത്മാവിൽ ആശ്രയിച്ച്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉള്ളിൽ ഉറച്ച ധ്യാനത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നവനെ ആ ആത്മാവിന്റെ നാഥനെ ആസ്വാദനങ്ങൾ കൊണ്ട് വഞ്ചിക്കാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും?
കൃതസ്ഫാരവിചാരസ്യ മനോ ഭോഗാദയോ ഽരയഃ । മനാഗ് അപി ന ഭിന്ദന്തി ശൈലം മന്ദാനിലാ ഇവ
വ്യക്തമായ വിവേകമുള്ളവർക്കു ആസ്വാദനങ്ങളും അതുപോലെയുള്ളവയും ശത്രുക്കളാണ്; മന്ദമാരുതം പർവതത്തെ ഇളക്കാത്തതുപോലെ അവയെന്തും അവനെ അലട്ടാൻ കഴിയില്ല.
അവിചാരിണമ് അജ്ഞാനം മൂഢമ് ആശാപരായണമ് । നിഗിരന്തീഹ ദുഃഖാനി ബകാ മത്സ്യമ് ഇവാജലമ്
വിവേകമില്ലാത്ത, അജ്ഞാനിയായ, മോഹത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട, ആഗ്രഹത്തിൽ ആശ്രയമിട്ടവരെ ദു:ഖങ്ങൾ ഇവിടെ വവ്വാൽ മീനെ വെള്ളത്തിൽ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങുന്നു.
ജഗദ് ആത്മൈവ സകലമ് അവിദ്യാ നാസ്തി കുത്രചിത് । ഇതി ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ സമ്യഗ്രൂപാം സ്ഥിരോ ഭവ
സകലവും ആത്മാവേയാണ്, അജ്ഞാനം എവിടെയും ഇല്ല; ഈ വ്യക്തമായ ദൃഷ്ടിയിൽ ഉറച്ചു നിന്നുകൊണ്ട് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ സ്ഥിരനാകു.
നാനാത്വമ് അസ്തി കലനാസു ന വസ്തുതോ ഽന്തര് നാനാവിധാസു സരസീഷു ജലാദ് ഇവാന്യത് । ഇത്യ് ഏകനിശ്ചയമയഃ പുരുഷോ വിമുക്ത ഇത്യ് ഉച്യതേ സമവലോകിതസമ്യഗര്ഥഃ
നാനാത്വം എന്നത് ചിന്തകളിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതിന് സ്ഥാനം ഇല്ല — പല തടാകങ്ങളിലുമുള്ള വെള്ളത്തിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ. ഈ സത്യത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, വസ്തുതകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നവനെയാണ് മോചിതൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഇദമ് അന്തഃ കലയതോ ഭോഗാന് പ്രതി വിവേകിനഃ । പുരസ്സ്ഥിതാന് അപി സദാ സ്പൃഹൈവാങ്ഗ ന ജായതേ
പ്രിയനേ, ഈ അനുഭവങ്ങൾ മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന വിവേകശാലിക്ക്, ആനന്ദങ്ങൾ മുന്നിൽ വന്നാലും അവയ്ക്കു വേണ്ടി ആഗ്രഹം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ചക്ഷുര് ആലോകനായൈവ ജീവസ് തു സുഖദുഃഖയോഃ । ഭാരായൈവ ബലീവര്ദോ ഭോക്താ ദ്രവ്യസ്യ നായകഃ
കണ്ണുകൾ കാണുന്നതിനായി മാത്രമേ ഉള്ളൂ; ജീവൻ അനുഭവിക്കുന്നതും സുഖദുഃഖങ്ങളാണ്; കാള കൂലി ചുമക്കുന്നു; അനുഭവിക്കുന്നവൻ വസ്തുക്കളുടെ ഉടമയല്ല.