സര്വേഷാമ് ഏവ ജന്തൂനാം സംവിദ് ധൃദയമ് ഉച്യതേ । ന ദേഹാവയവൈകാംശോ ജഡോ ജീര്ണോപലോപമഃ
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഹൃദയം എന്നത് ബോധം തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു; അത് ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ജഡമായ ഭാഗം അല്ല, പഴയ കല്ലുപോലെയും അല്ല.
തസ്മാത് സംവിന്മയേ ശുദ്ധേ ഹൃദയേ ഽത്ര വിവാസനമ് । ബലാന് നിയോജിതേ ചിത്തേ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
അതിനാൽ, ഈ ശുദ്ധവും ചൈതന്യമൂലമായും ഉള്ള ഹൃദയത്തിൽ മനസ്സ് ബലമായി സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ, പ്രാണന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ഏഭിഃ ക്രമൈര് അഥാന്യൈശ് ച നാനാസങ്കല്പകല്പിതൈഃ । നാനാദൈശികവക്ത്രസ്ഥൈഃ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ഇവയുപയോഗിച്ചും, മറ്റു പലവിധ ചിന്തകളാൽ സൃഷ്ടിച്ച പല മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയും, വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഗുരുക്കന്മാർ പഠിപ്പിച്ച രീതികളിലൂടെയും, പ്രാണന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാക്കാം.
അഭ്യാസേന നിരാബാധമ് ഏതാസ് താ യോഗയുക്തയഃ । ഉപായതാമ് ഉപായാന്തി ഭവ്യസ്യ ഭവഭേദനേ
അഭ്യാസം വഴി, ഈ യോഗപദ്ധതികൾ തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ, ഭവ്യനായവന്റെ ലോകബന്ധനങ്ങൾ അകറ്റാൻ ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗങ്ങളായി മാറുന്നു.
അഭ്യാസാദ് ദൃഢതാം യാതാദ് വൈരാഗ്യപരിലാഞ്ഛിതാത് । യഥാവാസനമ് ആയാമഃ പ്രാണാനാം സഫലസ് സ്മൃതഃ
അഭ്യാസംകൊണ്ട്, വൈരാഗ്യം ചേർന്ന ഉറപ്പു ലഭിച്ചാൽ, യഥാസ്ഥാനം പ്രാണങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഫലപ്രദമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഭ്രൂനാസാതാലുസംസ്ഥാസു ദ്വാദശാങ്ഗുലകോടിഷു । അഭ്യാസാച് ഛാമ്യതി പ്രാണോ ദൂരേ ഗിരിനദീ യഥാ
നിത്യമായ പരിശീലനത്തിലൂടെ, വായിലെ താടിയുടെ അടിത്തട്ടിലും ഉവുലയുടെ അടിയിലും പന്ത്രണ്ടു വിരൽ നീളത്തിൽ പ്രാണം ശാന്തമാകുന്നു, ഒരു നദി ദൂരത്തേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
ഭൂയോ ഭൂയശ് ചിരാഭ്യാസാജ് ജിഹ്വാപ്രാന്തേന താലുനി । ഘണ്ടികാ സ്പൃശ്യതേ പ്രാണാ യേനോര്ധ്വേന വഹന്ത്യ് അലമ്
വളരെക്കാലം ആവർത്തിച്ച് പരിശീലനം നടത്തുമ്പോൾ, നാവിന്റെ അറ്റം താടിയുടെ സമീപം ഉവുലയോടു സ്പർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ മേലോട്ടു പോകുന്ന ശ്വാസങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
വികല്പബഹുലാസ് ത്വ് ഏതേ സ്വഭ്യാസേന സമാധയഃ । പരമോപശമായാശു സമ്പ്രയാന്ത്യ് അവികല്പതാമ്
ആദ്യത്തിൽ മനസ്സിൽ അനേകം ഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, സ്വന്തം പരിശീലനത്തിലൂടെ ഈ ധ്യാനാവസ്ഥകൾ വേഗത്തിൽ ഭേദങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ആത്മാരാമോ വീതശോകോ ഭവത്യ് അന്തസ്സുഖഃ പുമാന് । അഭ്യാസാദ് ഏവ നാന്യസ്മാത് തസ്മാദ് അഭ്യാസവാന് ഭവ
പരിശീലനം കൊണ്ടു മാത്രമേ ഒരാൾ ആത്മസന്തുഷ്ടനും ദുഃഖരഹിതനും ഉള്ളിൽ സന്തോഷവാനുമായാവൂ; മറ്റേതു വഴിയിലും അല്ല. അതിനാൽ സ്ഥിരമായി പരിശീലനം നടത്തണം.
അഭ്യാസേന പരിസ്പന്ദേ പ്രാണാനാം ക്ഷയമ് ആഗതേ । മനഃ പ്രശമമ് ആയാതി നിര്വാണമ് അവശിഷ്യതേ
അഭ്യാസം കൊണ്ടു ശ്വാസങ്ങളുടെ ചലനം അവസാനിക്കുമ്പോള്, മനസ്സ് സമാധാനമാകുന്നു, മോക്ഷം മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.
വാസനാവലിതം ജന്മ മോക്ഷോ നിര്വാസനം മനഃ । പ്രാണശ് ച രാമ ഗൃഹ്ണാതി യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
വാസനകളാൽ ആകൃതിയുള്ളതാണ് ജനനം; വാസനകളില്ലാത്ത മനസ്സാണ് മോക്ഷം. രാമാ, ശ്വാസം നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ നടക്കും — അതുപോലെ ചെയ്യുക.
പ്രാണസ്പന്ദോ മനോരൂപം തസ്മാത് സംസൃതിസമ്ഭ്രമഃ । തസ്മിന്ന് ഏവ ശമം യാതേ ക്ഷീയതേ സംസൃതിജ്വരഃ
ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം തന്നെയാണ് മനസ്സിന്റെ രൂപം; അതുകൊണ്ടാണ് ലോകമോഹം ഉണ്ടാകുന്നത്. അതു ശാന്തമാകുമ്പോള് ലോകദു:ഖം അകന്ന് പോകുന്നു.
വികല്പസങ്ക്ഷയാജ് ജന്തോഃ പദം തദ് അവശിഷ്യതേ । യതോ വാചോ നിവര്തന്തേ സമസ്തകലനാന്വിതാഃ
സകല ഭേദബോധങ്ങളും ഇല്ലാതാകുമ്പോള് ആ നില മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു; അതിൽനിന്ന് വാക്കുകളും എല്ലാ ധാരണകളും പിൻവാങ്ങുന്നു.
യത്ര സര്വം യതസ് സര്വം യത് സര്വം സര്വതശ് ച യത് । യത്ര നേദം യതോ നേദം യന് നേദം നേദൃശം ച യത്
എവിടെയാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, എവിടുനിന്നാണ് എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നത്, എല്ലാം തന്നെയാണ് അതു, എല്ലായിടത്തുമുണ്ട് അതിന്റെ സാന്നിധ്യം; ഇവിടെ ഇല്ലാത്തത്, ഇവിടെ നിന്നല്ലാത്തത്, ഇതല്ലാത്തത്, ഇതുപോലുമല്ലാത്തത് — അതെല്ലാം അവിടെയാണ്.
വിനാശിത്വാദ് വികല്പിത്വാദ് ഗുണിത്വാന് നിര്ഗുണാത്മനഃ । യസ്യ നോ സദൃശോ ദൃശ്യേ ദൃഷ്ടാന്തഃ കശ്ചിദ് ഏവ ഹി
നശ്വരത്വം, ഭേദം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം ഗുണരഹിതമായ അതിന്റെ സാരത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ഒന്നും ഇല്ല, അതിന് സമാനമായ ഉദാഹരണം ഒന്നുമില്ല.
സ്വാദനീ സര്വശാലീനാം ദീപികാ സര്വതേജസാമ് । കലനാ സര്വകാമാനാം യതശ് ചിച്ചന്ദ്രികോദിതാ
എല്ലാ ആസ്വാദകരുടെയും ആനന്ദം, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളുടെയും വിളക്ക്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും കണക്കുകൂട്ടൽ — അവയൊക്കെയും ഉദിച്ചുയരുന്നത് അതിൽ നിന്നാണ്, അതിൽ നിന്നാണ് ചൈതന്യത്തിന്റെ ചന്ദ്രിക പടർന്നത്.
യത്സങ്കല്പതരോര് ബഹ്വ്യസ് സംസാരഫലപങ്ക്തയഃ । അനാരതം ബഹുരസാ ജായന്തേ ച പതന്തി ച
ആശയങ്ങളുടെ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് അനവധി രസമുള്ള ലോകഫലങ്ങൾ നിരന്തരം ജനിച്ച് വീണു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തത് പദം സര്വസീമാന്തമ് അവലമ്ബ്യ മഹാമതിഃ । യസ് സ്ഥിതസ് സ്ഥിരധീസ് തജ്ജ്ഞസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എല്ലാ അതിരുകളും കടന്ന那个 പരമാവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ച്, അതിൽ ഉറച്ചു നിലകൊള്ളുന്ന, അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കിയ മഹത്തായ മനസ്സുള്ളവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
വിഗതസര്വസമീഹിതകൌതുകസ് സമുപശാന്തഹിതാഹിതകല്പനഃ । സകലസംവ്യവഹാരസമാശയോ ഭവതി മുക്തമനാഃ പുരുഷോത്തമഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും കൗതുകങ്ങളും വിട്ട്, ലാഭനഷ്ടങ്ങളുടെ ചിന്തകൾ ശമിപ്പിച്ച്, എല്ലാ ഇടപാടുകളിലും അകലം പാലിക്കുന്ന, മോചിതമായ മനസ്സുള്ള മഹാനായ മനുഷ്യനാണ് പരമപുരുഷൻ.
യോഗയുക്ത്യാസ്യ ചിത്തസ്യ ശമ ഏവം നിരൂപിതഃ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനമ് ഇദാനീം മേ കഥയാനുഗ്രഹാത് പ്രഭോ
യോഗത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ഈ മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയെ ഇതുവരെ വിശദീകരിച്ചു; ഇപ്പോൾ, ദയവായി, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്നോട് പറയണമേ, പ്രഭോ.
അനാദ്യന്താവഭാസാത്മാ പരമാത്മേഹ വിദ്യതേ । ഇത്യ് ഏകനിശ്ചയസ് സ്ഫാരസ് സമ്യഗ്ജ്ഞാനം വിദുര് ബുധാഃ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പ്രത്യക്ഷതയുടെ സ്വരൂപമായ പരമാത്മാവാണ് ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്; ഇതാണ് ഒരൊറ്റ വ്യക്തമായ ഉറപ്പും, സമ്പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനമെന്നു ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നത്.
ഇമാ ഘടപടാകാരപദാര്ഥശതശക്തയഃ । ആത്മൈവ നാന്യദ് അസ്തീതി നിശ്ചയസ് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഈ മടക്കുകളും തുണികളും പോലുള്ള അനേകം വസ്തുക്കളെല്ലാം ആത്മാവാണ്, ഇതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പുള്ള മനസ്സാക്ഷി ഉണ്ടാകുന്നത് തന്നെയാണ് സത്യമായുള്ള ദർശനം.
അസമ്യഗ്വേദനാജ് ജന്മ മോക്ഷസ് സമ്യഗവേക്ഷണാത് । അസമ്യഗ്വീക്ഷണാദ് രജ്ജുസ് സര്പോ നോ സമ്യഗീക്ഷണാത്
തെറ്റായ അറിവ് കൊണ്ടാണ് ജനനം ഉണ്ടാകുന്നത്; ശരിയായ ദർശനം കൊണ്ടാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്. കയറിനെ പാമ്പ് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് തെറ്റായ കാഴ്ച കൊണ്ടാണ്, ശരിയായി നോക്കുമ്പോൾ അങ്ങനെ തോന്നില്ല.
സങ്കല്പാംശവിനിര്മുക്താ സംവിത് സംവേദ്യവര്ജിതാ । സംവിദ് ആദ്യാഭിര് ആഖ്യാഭിര് മുക്താസ്തീഹ ഹി നേതരത്
ചിന്തയുടെ തുള്ളികളിൽ നിന്നും, അറിവിന്റെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമായിരിക്കുന്ന അവബോധം, എല്ലാ പ്രധാന പേരുകളിലും നിന്ന് മോചിതമായിരിക്കുന്നു; ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
സാ ശുദ്ധരൂപാ വിജ്ഞാതാ പരമാത്മേതി കഥ്യതേ । ബുദ്ധാ ത്വ് അശുദ്ധരൂപാന്തര് അവിദ്യേത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ
ശുദ്ധമായ രൂപത്തിൽ അതിനെ അറിയുമ്പോൾ അതിനെ പരമാത്മാവ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അശുദ്ധമായ മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അറിയുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അതിനെ അജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നു.
സംവിത്തിര് ഏവ സംവേദ്യം നാനയോര് ദ്വിത്വകല്പനാ । ചിനോത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മൈവ രാമൈവം നാന്യദ് അസ്തി ഹി
അറിയുന്നതും അതിന്റെ അറിവും ഒന്നാണ്; ഇവ രണ്ടായി വേർതിരിയുന്നില്ല. ആത്മാവ് തന്നെ തന്നെ അറിയുന്നു. രാമാ, ഇതിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിത്വമ് ഏതാവദ്ഭുവനത്രയേ । യദ് ആത്മൈവ ജഗത് സര്വമ് ഇതി നിശ്ചിത്യ പൂര്ണതാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും യഥാർത്ഥതയെ കാണുന്നത് ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: ഈ സകല ജഗത്തും ആത്മാവാണ് എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം — ഇതാണ് പൂർണ്ണത.
സര്വമ് ആത്മൈവ കിംനിഷ്ഠൌ ഭാവാഭാവൌ ക്വ വാസ്ഥിതൌ । ക്വ ബന്ധമോക്ഷകലനേ കിമ് അന്യദ് രാമ ശോച്യതേ
എല്ലാം ആത്മാവാണെങ്കിൽ, നിലനിൽപ്പും ഇല്ലായ്മയും എവിടെയാണ്? ബന്ധവും മോക്ഷവും എവിടെ അളക്കാം? രാമാ, ഇതിൽപുറമെ ദുഃഖിക്കേണ്ടത് എന്താണ്?
ന ചിത്തമ് അന്യന് നോ ചേത്യം ബ്രഹ്മൈവേദം വിജൃമ്ഭതേ । സര്വം ഏകം പരം വ്യോമ ക്വ മോക്ഷഃ കസ്യ ബദ്ധതാ
മനസ്സെന്നു വേറൊന്നുമില്ല, ചിന്തിക്കേണ്ടതും ഇല്ല; ഇവിടെ ബ്രഹ്മം മാത്രം വിരിയുന്നു. എല്ലാം ഒരേ പരമാകാശം — മോക്ഷം എവിടെയാണ്, ആരുടെ ബന്ധനമാണ്?
ബ്രഹ്മേദം ബൃംഹിതാകാരം ബൃഹദ് ബൃംഹദ് അവസ്ഥിതമ് । ദൂരമ് അസ്തമിതദ്വിത്വം ഭവാത്മൈവ ത്വമ് ആത്മനാ
ബ്രഹ്മം അത്യന്തം വിശാലമായ രൂപത്തിൽ, എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മഹത്തായ അകലം പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇരട്ടത്വം അകന്ന ദൂരത്ത്, നീ തന്നെ നിന്റെ ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവാണ്.