ചിത്തം പ്രാണപരിസ്പന്ദമ് ആഹുര് ആഗമഭൂഷണാഃ । തസ്മിന് സംരോധിതേ നൂനമ് ഉപശാന്തം ഭവേന് മനഃ
വേദപാഠത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള ഗുരുക്കന്മാർ മനസ്സാണ് പ്രാണന്റെ ചലനമെന്ന് പറയുന്നു. അതിനെ ശരിക്കും നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് സമാധാനമാകും.
മനസ്സ്പന്ദോപശാന്ത്യായം സംസാരഃ പ്രവിലീയതേ । സൂര്യാലോകപരിസ്പന്ദശാന്തൌ വ്യവഹൃതിര് യഥാ
മനസ്സിന്റെ അശാന്തി ശമിച്ചാൽ, ഈ ലോകജീവിതം അങ്ങിനെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. സൂര്യന്റെ പ്രകാശം അങ്ങോട്ട് മാറുമ്പോൾ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും നിശ്ശബ്ദമാവുന്നതുപോലെ.
അനിശം ചരതാം ദേഹഗേഹേ ഗഹനഗാമിനാമ് । പ്രാണാദീനാം പരിസ്പന്ദോ വായൂനാം രോധ്യതേ കഥമ്
ദേഹമെന്ന വീട്ടിൽ അശാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണവായുവിന്റെ ചലനം എങ്ങനെ തടയാനാകും? അവൻ അകത്തേക്ക് ആഴത്തിൽ കയറി നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസമ്പര്കാദ് വൈരാഗ്യാഭ്യാസയോഗതഃ । അനാസ്ഥായാം കൃതാസ്ഥായാം പൂര്വം സംസാരവൃത്തിഷു
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സദ്പുരുഷന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, വൈരാഗ്യവും യോഗവും അഭ്യസിച്ച്, പഴയ ലോകവ്യവഹാരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആസക്തി പൂർണ്ണമായും വിട്ടുവിട്ടാൽ—
യഥാഭിവാഞ്ഛിതധ്യാനാച് ചിരമ് ഏകതയോദിതാത് । ഏതത്തത്ത്വഘനാഭ്യാസാത് പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
സ്വന്തം ആഗ്രഹപ്രകാരം, ദീർഘകാലം ഏകാഗ്രതയോടെ ധ്യാനിച്ചാൽ, ഈ സത്യം വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിച്ചാൽ, അപ്പോൾ പ്രാണചലനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
പൂരകാദിനിജായാമദൃഢാഭ്യാസാദ് അഖേദജാത് । ഏകാന്തധ്യാനസംയോഗാത് പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
സ്വശ്വാസം, അതായത് ശ്വാസം അകത്തെടുക്കലും പുറത്തുവിടലും എന്നിവയെ സ്ഥിരമായി ക്ഷീണം കൂടാതെ അഭ്യസിക്കുകയും, ഏകാന്തമായ ധ്യാനത്തിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്താൽ, പ്രാണന്റെ ചലനം അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
ഓങ്കാരോച്ചാരണപ്രാന്തശബ്ദതത്ത്വാനുധാവനാത് । സുഷുപ്തേ സംവിദോ ജാതേ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ഓം എന്ന ശബ്ദം ഉച്ചരിച്ച് അതിന്റെ അന്ത്യം വരെ ശബ്ദത്തിന്റെ സാരത്തെ പിന്തുടർന്ന്, മനസ്സ് ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, പ്രാണന്റെ ചലനം അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
രേചകേ നൂനമ് അഭ്യസ്തേ പ്രാണേ സ്ഫാരം ഖമ് ആഗതേ । ന സ്പൃശത്യ് അങ്ഗരന്ധ്രാണി പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
പുറശ്വാസം നല്ലപോലെ അഭ്യസിച്ച്, ശ്വാസം വിശാലമായ ആകാശത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അത് ശരീരത്തിലെ നാളങ്ങളെ സ്പർശിക്കാറില്ല; അങ്ങനെ, പ്രാണന്റെ ചലനം അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
കുമ്ഭകേ പൂര്വവത് കാലമ് അനന്തം പരിതിഷ്ഠതി । അഭ്യാസാത് സ്തമ്ഭിതേ പ്രാണേ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
കുമ്പകം ചെയ്യുമ്പോൾ, മുമ്പുപോലെ ശ്വാസം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നു; അഭ്യാസം മൂലം ശ്വാസം നിശ്ചലമാകുമ്പോൾ, പ്രാണന്റെ ചലനം അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
താലുമൂലഗതാം യത്നാജ് ജിഹ്വയാക്രമ്യ ഘണ്ടികാമ് । ഊര്ധ്വരന്ധ്രഗതേ പ്രാണേ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ശ്രദ്ധയോടെ നാവു താലുമൂലത്തിലെ ഘണ്ടികയെ അമർത്തുമ്പോഴും, ശ്വാസം മേലോട്ടുള്ള വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോഴും, അപ്പോൾ ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
സമസ്തകലനോന്മുക്തേ നകിഞ്ചിന്നാമ്നി സൂക്ഷ്മഖേ । ധ്യാനാത് സംവിദി ലീനായാം പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
എല്ലാ മനസ്സിലെ ചിന്തകളും അകറ്റി, 'ഒന്നുമില്ലാത്ത' അതിസൂക്ഷ്മമായ ശൂന്യത്തിൽ ധ്യാനത്തിലൂടെ ചിത്തം ലയിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ദ്വാദശാങ്ഗുലപര്യന്തേ നാസാഗ്രേ വിമലാമ്ബരേ । സമ്യഗ് ദൃശോഃ പ്രശാമ്യന്ത്യോഃ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
നാസികയുടെ അഗ്രത്തിൽ, പന്ത്രണ്ടു വിരൽ നീളമുള്ള ശുദ്ധമായ ആകാശത്തിൽ, കാഴ്ച പൂർണ്ണമായി ശാന്തമാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
അഭ്യാസാദ് ഊര്ധ്വരന്ധ്രേണ താലൂര്ധ്വദ്വാദശാന്തഗേ । പ്രാണേ ഗലിതസംവിത്തൌ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
അഭ്യാസം കൊണ്ടു, ശ്വാസം മേലോട്ടുള്ള വഴിയിലൂടെ താലുവിന് മുകളിലുള്ള പന്ത്രണ്ടു വിരൽ ദൂരം വരെ എത്തി, അവബോധം ലയിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ഭ്രൂമധ്യേ താരകാലോകശാന്താവ് അസ്തമ് ഉപാഗതേ । ചേതനേ കേതനേ ബുദ്ധേഃ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ഭ്രൂക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള ശാന്തമായ പ്രകാശം അസ്തമിക്കുമ്പോഴും, ബുദ്ധിയുടെ പതാകയായ ചൈതന്യം ശമിച്ചുപോകുമ്പോഴും, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ചിരം കാലം ഹൃദേകാന്തവ്യോമസംവേദനാന് മുനേഃ । അവാസനമനോധ്യാനാത് പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
മുനിവൻ ദീർഘകാലം ഹൃദയത്തിലെ ആന്തരാകാശബോധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, മനസ്സിൽ വാസനകളും ധ്യാനവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ബ്രഹ്മഞ് ജഗതി ഭൂതാനാം ഹൃദയം തത് കിമ് ഉച്യതേ । ഇദം സര്വം മഹാദര്ശേ യസ്മിംസ് തത് പ്രതിബിമ്ബതി
ബ്രഹ്മനേ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയം എന്നു പറയുന്നത് എന്താണെന്നാൽ, ഈ സർവ്വവും വലിയ കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ പ്രതിഫലിക്കുന്നതാണത്.
സാധോ ജഗതി ഭൂതാനാം ദ്വിവിധം ഹൃദയം സ്ഥിതമ് । ഉപാദേയം ച ഹേയം ച വിഭാഗോ ഽയം തയോശ് ശൃണു
സജ്ജനേ, ലോകത്തിലെ ജീവികളുടെ ഹൃദയം രണ്ടുതരമുണ്ട്: സ്വീകരിക്കേണ്ടതും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും. ഈ രണ്ടിന്റെ വ്യത്യാസം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ഇയത്തയാ പരിച്ഛിന്നേ ദേഹേ യദ് വക്ഷസോ ഽന്തരേ । ഹേയം തദ് ധൃദയം വിദ്ധി തനാവ് ഏകതടേ സ്ഥിതമ്
ഈ ശരീരത്തിൽ, അതായത് വക്ഷസ്ഥലത്തിനുള്ളിൽ, അത്രയും മാത്രം പരിധിയുള്ളതും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുമായ ഹൃദയം ഒരു വശത്ത് സൂക്ഷ്മമായ ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
സംവിന്മാത്രം തു ഹൃദയമ് ഉപാദേയം നൃണാം സ്മൃതമ് । തദ് അന്തരേ ച ബാഹ്യേ ച ന ച ബാഹ്യേ ന ചാന്തരേ
മനുഷ്യർക്കു സ്വീകരിക്കേണ്ട ഹൃദയം ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണെന്ന് പറയുന്നു; അത് അകത്തും പുറത്തും അല്ല, എന്നാൽ അകത്തും പുറത്തുമാണ്.
തത് തത്പ്രധാനം ഹൃദയം തത്രേദം സമവസ്ഥിതമ് । തദ് ആദര്ശഃ പദാര്ഥാനാം തത് കോശസ് സര്വസമ്പദാമ്
പ്രത്യേകമായി പ്രധാനമായിരിക്കുന്ന ആ ഹൃദയത്തിലാണ് ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നത്; അതാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും കണ്ണാടി, എല്ലാ സമ്പത്തുകളുടെ ഭണ്ഡാരം.
സര്വേഷാമ് ഏവ ജന്തൂനാം സംവിദ് ധൃദയമ് ഉച്യതേ । ന ദേഹാവയവൈകാംശോ ജഡോ ജീര്ണോപലോപമഃ
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഹൃദയം എന്നത് ബോധം തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു; അത് ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ജഡമായ ഭാഗം അല്ല, പഴയ കല്ലുപോലെയും അല്ല.
തസ്മാത് സംവിന്മയേ ശുദ്ധേ ഹൃദയേ ഽത്ര വിവാസനമ് । ബലാന് നിയോജിതേ ചിത്തേ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
അതിനാൽ, ഈ ശുദ്ധവും ചൈതന്യമൂലമായും ഉള്ള ഹൃദയത്തിൽ മനസ്സ് ബലമായി സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ, പ്രാണന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാകുന്നു.
ഏഭിഃ ക്രമൈര് അഥാന്യൈശ് ച നാനാസങ്കല്പകല്പിതൈഃ । നാനാദൈശികവക്ത്രസ്ഥൈഃ പ്രാണസ്പന്ദോ നിരുധ്യതേ
ഇവയുപയോഗിച്ചും, മറ്റു പലവിധ ചിന്തകളാൽ സൃഷ്ടിച്ച പല മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയും, വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഗുരുക്കന്മാർ പഠിപ്പിച്ച രീതികളിലൂടെയും, പ്രാണന്റെ ചലനം നിശ്ചലമാക്കാം.
അഭ്യാസേന നിരാബാധമ് ഏതാസ് താ യോഗയുക്തയഃ । ഉപായതാമ് ഉപായാന്തി ഭവ്യസ്യ ഭവഭേദനേ
അഭ്യാസം വഴി, ഈ യോഗപദ്ധതികൾ തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ, ഭവ്യനായവന്റെ ലോകബന്ധനങ്ങൾ അകറ്റാൻ ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗങ്ങളായി മാറുന്നു.
അഭ്യാസാദ് ദൃഢതാം യാതാദ് വൈരാഗ്യപരിലാഞ്ഛിതാത് । യഥാവാസനമ് ആയാമഃ പ്രാണാനാം സഫലസ് സ്മൃതഃ
അഭ്യാസംകൊണ്ട്, വൈരാഗ്യം ചേർന്ന ഉറപ്പു ലഭിച്ചാൽ, യഥാസ്ഥാനം പ്രാണങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഫലപ്രദമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഭ്രൂനാസാതാലുസംസ്ഥാസു ദ്വാദശാങ്ഗുലകോടിഷു । അഭ്യാസാച് ഛാമ്യതി പ്രാണോ ദൂരേ ഗിരിനദീ യഥാ
നിത്യമായ പരിശീലനത്തിലൂടെ, വായിലെ താടിയുടെ അടിത്തട്ടിലും ഉവുലയുടെ അടിയിലും പന്ത്രണ്ടു വിരൽ നീളത്തിൽ പ്രാണം ശാന്തമാകുന്നു, ഒരു നദി ദൂരത്തേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
ഭൂയോ ഭൂയശ് ചിരാഭ്യാസാജ് ജിഹ്വാപ്രാന്തേന താലുനി । ഘണ്ടികാ സ്പൃശ്യതേ പ്രാണാ യേനോര്ധ്വേന വഹന്ത്യ് അലമ്
വളരെക്കാലം ആവർത്തിച്ച് പരിശീലനം നടത്തുമ്പോൾ, നാവിന്റെ അറ്റം താടിയുടെ സമീപം ഉവുലയോടു സ്പർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ മേലോട്ടു പോകുന്ന ശ്വാസങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
വികല്പബഹുലാസ് ത്വ് ഏതേ സ്വഭ്യാസേന സമാധയഃ । പരമോപശമായാശു സമ്പ്രയാന്ത്യ് അവികല്പതാമ്
ആദ്യത്തിൽ മനസ്സിൽ അനേകം ഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, സ്വന്തം പരിശീലനത്തിലൂടെ ഈ ധ്യാനാവസ്ഥകൾ വേഗത്തിൽ ഭേദങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ആത്മാരാമോ വീതശോകോ ഭവത്യ് അന്തസ്സുഖഃ പുമാന് । അഭ്യാസാദ് ഏവ നാന്യസ്മാത് തസ്മാദ് അഭ്യാസവാന് ഭവ
പരിശീലനം കൊണ്ടു മാത്രമേ ഒരാൾ ആത്മസന്തുഷ്ടനും ദുഃഖരഹിതനും ഉള്ളിൽ സന്തോഷവാനുമായാവൂ; മറ്റേതു വഴിയിലും അല്ല. അതിനാൽ സ്ഥിരമായി പരിശീലനം നടത്തണം.
അഭ്യാസേന പരിസ്പന്ദേ പ്രാണാനാം ക്ഷയമ് ആഗതേ । മനഃ പ്രശമമ് ആയാതി നിര്വാണമ് അവശിഷ്യതേ
അഭ്യാസം കൊണ്ടു ശ്വാസങ്ങളുടെ ചലനം അവസാനിക്കുമ്പോള്, മനസ്സ് സമാധാനമാകുന്നു, മോക്ഷം മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.