ന കാര്യകരണാരമ്ഭൈര് ന നിഷ്ക്രിയതയാ തഥാ । ന ബന്ധേന ന മോക്ഷേണ ന പാതാലേന നോ ദിവാ
പ്രവൃത്തികളാരംഭിച്ചാലോ, നിർജ്ഞാനമായിരിക്കുകയോ, ബന്ധത്തിലോ മോക്ഷത്തിലോ, പാതാളത്തിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ അവനു ആശ്രയമില്ല.
യഥാവസ്തു യദാ ദൃഷ്ടം ജഗദ് ഏകമയാത്മകമ് । തദാ ബന്ധവിമോക്ഷാര്ഥം ന ക്വചിത് കൃപണം മനഃ
ലോകം ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം തേടുന്ന മനസ്സിന് എവിടെയും ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനാഗ്നിനാ യസ്യ ദഗ്ധാ സന്ദേഹജാലികാ । നിശ്ശങ്കമ് അലമ് ഉഡ്ഡീനസ് തസ്യ ചിത്തവിഹങ്ഗമഃ
യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ സംശയങ്ങളുടെ വല കത്തിക്കളഞ്ഞവന്റെ മനസ്സെന്ന പക്ഷി ഭയമില്ലാതെ സ്വതന്ത്രമായി പറക്കും.
യസ്യ ഭ്രാന്തിവിനിര്മുക്തം മനസ് സമരസം സ്ഥിതമ് । സ നാസ്തമ് ഏതി നോദേതി വ്യോമവത് സര്വവൃത്തിഷു
ഭ്രമയില്ലാതെ സമതയിലിരിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സ്, ആകാശംപോലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും neither ഉദയം ചെയ്യുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മഞ്ജൂഷായാം നിഷണ്ണസ്യ യഥാ ബാലസ്യ ചേഷ്ടതേ । അങ്ഗാവല്യ് അനുസന്ധാനവര്ജിതാ ജ്ഞസ്യ വൈ തഥാ
ഒരു കുട്ടി പെട്ടിയിലിരുത്തി അവനിഷ്ടം പോലെ അവന്റെ കൈകാലുകൾ നീട്ടുന്നത് പോലെ, ജ്ഞാനിക്ക് ഉദ്ദേശപൂർവ്വമായ ചിന്തയില്ലാതെ പ്രവൃത്തികൾ നടക്കുന്നു.
ഘൂര്ണന് ക്ഷീവ ഇവാനന്ദീ മന്ദീകൃതപുനര്ഭവഃ । അനുപാദേയബുദ്ധ്യാ തു ന സ്മരത്യ് അകൃതം കൃതമ്
പുതുവായി ജന്മം ഇല്ലാതാക്കിയത് പോലെ സന്തോഷത്തോടെ നടക്കുന്നു, കുടിച്ചവൻ കുലുങ്ങുന്നപോലെ. പിടിച്ചുപിടിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഒന്നും ഓർക്കുന്നില്ല.
സര്വം സര്വപ്രകാരേണ ഗൃഹ്ണാതി ച ജഹാതി ച । അനുപാദേയസര്വാര്ഥോ ബാലവച് ച വിചേഷ്ടതേ
അവൻ എല്ലാം എങ്ങനെയും സ്വീകരിക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒന്നിനോടും ബന്ധമില്ലാതെ, കുട്ടിയെപ്പോലെ സ്വതന്ത്രമായി പെരുമാറുന്നു.
സ തിഷ്ഠന്ന് അപി കാര്യേഷു ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ । ന കാര്യസുഖദുഃഖാഭ്യാം മനാഗ് അപി ഹി ഗൃഹ്യതേ
സ്ഥലം, സമയം, പ്രവർത്തി എന്നിവയുടെ ക്രമത്തിൽ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ആ പ്രവർത്തികളിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അവനെ ഒറ്റത്തവണ പോലും ബാധിക്കില്ല.
ബഹിഃ പ്രകൃതസര്വാര്ഥോ ഽപ്യ് അന്തഃ പുനര് അനീഹയാ । ന സത്താം യോജയത്യ് അര്ഥേ ന ഫലാന്യ് അനുധാവതി
പുറത്ത് എല്ലാം ചെയ്യുന്നതുപോലും കാണിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ആസ്വാദനമില്ലാതെ, അവൻ തന്റെ സത്തയെ കാര്യങ്ങളിൽ ചേരിക്കുകയോ ഫലങ്ങൾ തേടുകയോ ചെയ്യില്ല.
നോപേക്ഷതേ ദുഃഖദശാം ന സുഖാശാമ് അപേക്ഷതേ । കാര്യോദയേ നൈതി മുദം കാര്യനാശേ ന ഖിദ്യതേ
അവന് ദു:ഖാവസ്ഥയെ അവഗണിക്കുകയില്ല, സുഖം ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹവും ഇല്ല; ഒരു പ്രവൃത്തി വിജയിച്ചാല് സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, പരാജയപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കുന്നതുമില്ല.
അപി ശീതരുചാവ് അര്കേ സുകൃഷ്ണേ ഽപീന്ദുമണ്ഡലേ । അപ്യ് അധഃ പ്രസരത്യ് അഗ്നൌ വിസ്മയോ ഽസ്യ ന ജായതേ
സൂര്യന് തണുത്ത കിരണങ്ങള് വിടര്ത്തിയാലും, ചന്ദ്രന് ഇരുണ്ടതായിരിക്കുകയാലും, അഗ്നി താഴേക്ക് പടരുകയാലും, അവന് അതില് അത്ഭുതപ്പെടുന്നില്ല.
ചിദാത്മന ഇമാ ഇത്ഥം പ്രസ്ഫുരന്തീഹ ശക്തയഃ । ഇത്യ് അസ്യാശ്ചര്യജാലേഷു നാഭ്യുദേതി കുതൂഹലമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഈ ശക്തികള് ഇങ്ങനെയൊക്കെ പ്രകടമാവുന്നത് അവന് കാണുമ്പോഴും, ഈ അത്ഭുതങ്ങളിലൊന്നിലും അവന് കൗതുകം തോന്നുന്നില്ല.
ന ദയാദൈന്യമ് ആദത്തേ ന ക്രൌര്യമ് അനുധാവതി । ന ലജ്ജാമ് അനുസന്ധത്തേ നാലജ്ജത്വം ച ഗച്ഛതി
അവന് കരുണയോ നിരാശയോ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, ക്രൂരത പിന്തുടരുന്നില്ല; ലജ്ജയിലോ ലജ്ജയില്ലായ്മയിലോ അകപ്പെടുന്നില്ല.
ന കദാചന ദീനാത്മാ നോദ്ധതാത്മാ കദാചന । ന പ്രമത്തോ ന ഖിന്നാത്മാ നോദ്വിഗ്നോ ന ച ഹര്ഷവാന്
അവൻ ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ വിഷാദം അനുഭവിക്കുന്നില്ല, ഒരിക്കലും അഹങ്കാരവും കാണിക്കുന്നില്ല. അവൻ അശ്രദ്ധയോ, നിരാശയോ, ഉത്കണ്ഠയോ, അതിയായ സന്തോഷമോ ഒന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
നാസ്യ ചേതസി സുസ്ഫാരേ ശരദമ്ബരനിര്മലേ । കോപാദയഃ പ്രവര്തന്തേ നഭസീവ നവാങ്കുരാഃ
ശരദ്കാലത്തിലെ ആകാശം പോലെ വിശാലവും തെളിയുമാണ് അവന്റെ മനസ്സ്; അതിൽ കോപം പോലുള്ള വികാരങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഉദയിക്കുന്നില്ല, ആകാശത്തിൽ മുളകൾ വളരാത്തതുപോലെ.
അനാരതപതജ്ജാതഭൂതായാം ജഗതസ് സ്ഥിതൌ । ക്വ കഥം കില കാസ്യ സ്യാത് സുഖിതാ ദുഃഖിതാഥ വാ
എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, എവിടെയോ, എങ്ങനെയോ, ആര്ക്കോ യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകാൻ സാധിക്കുമോ?
ഫേനാജവഞ്ജവീഭാവേ ജലേ ഭൂതക്രമേ തഥാ । ക്വ കിലേഹ കുതഃ കോ ഽന്തഃ പ്രസങ്ഗസ് സുഖദുഃഖയോഃ
നീരിൽ നുരയും ബുധ്ബുദങ്ങളും തിരകളും സ്വാഭാവികമാകുന്നതുപോലെയും, ഭൂതങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽപോലെയും, ഇവിടെ ആരിൽ നിന്ന് എവിടെ എങ്ങനെയെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ അവസരം ഉണ്ടാകുമോ?
ഭാവാഭാവൈര് അപര്യന്തൈര് അജസ്രം ജന്തുസമ്ഭവൈഃ । ന വിഷീദന്തി നോദ്യന്തി ദൃഷ്ടസൃഷ്ടിക്രമാ നരാഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം മനസ്സിലാക്കിയ മനുഷ്യർക്ക്, ജീവികളുടെ ജനനത്തിലൂടെ അനന്തമായ ഭാവങ്ങളും അഭാവങ്ങളും തുടർച്ചയായി ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, അവർ ദുഃഖിക്കുകയോ ആനന്ദിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
നിമേഷം പ്രതി യാമിന്യാ യഥാന്യാസ് സ്വപ്നദൃഷ്ടയഃ । യഥോത്പന്നവിനാശിന്യസ് തഥൈതാ ലോകദൃഷ്ടയഃ
രാത്രിയിൽ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ ഓരോ നിമിഷവും മാറി ഉണ്ടാകുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ലോകത്തെപ്പറ്റിയുള്ള നമ്മുടെ അനുഭവങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ ഉണരുന്നു.
അനാരതസമുത്പത്താവ് അനാരതവിനാശിനി । കഃ ക്രമോ ദഗ്ധസംസാരേ കാരുണ്യാനന്ദയോര് ഇഹ
അവിരതമായി ഉണ്ടാകുകയും അവിരതമായി നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, എല്ലാം കത്തിയശേഷം, ഇവിടെ കരുണയ്ക്കോ ആനന്ദത്തിനോ എന്ത് ക്രമമുണ്ട്?
ശുഭാഭാവാത് സുഖാഭാവേ സ്ഥിതിം യാതേ വിലക്ഷണാഃ । കീദൃശ്യഃ കഥമ് ആയാതാഃ കാ വാ താ ദുഃഖസംവിദഃ
മംഗളവും സന്തോഷവും ഇല്ലാതായി നശിച്ചുപോയപ്പോൾ, ഈ വ്യത്യസ്തമായ അവസ്ഥകൾ എന്താണ്, അവ എങ്ങനെ വരുന്നു, ദുഃഖത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ്?
സുഖമ് അന്തേ തദന്തോത്ഥാ സ്വബീജം വിതനോതി യാ । ശാന്തം ദുഃഖദശാ സേയം കഥമ് അന്തരിതേ സുഖേ
സുഖം അവസാനിച്ചപ്പോൾ അതിന്റെ തന്നെ വിത്ത് വീണ്ടും ഉദയിക്കുമ്പോൾ, ആ സുഖം ഇല്ലാത്ത സമയത്ത് ഈ ശാന്തമായ ദു:ഖാവസ്ഥ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു?
ക്ഷീണാഭ്യാം സുഖദുഃഖാഭ്യാം ഹേയോപാദേയയോഃ ക്ഷയേ । ഈപ്സിതാനീപ്സിതേ ക്വ സ്തോ ഗലിതേ ഽഥ ശുഭാശുഭേ
സുഖവും ദു:ഖവും തീർന്നപ്പോൾ, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും സ്വീകരിക്കേണ്ടതും ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും എവിടെയാണ്? എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ ശുഭവും അശുഭവും എവിടെയാണ്?
രമ്യാരമ്യദൃശോര് നാശാച് ഛാന്തേ ഭോഗാഭിവാഞ്ഛനേ । നൈരാശ്യസന്തതിപ്രൌഢേ ഹിമവദ് വിഗലേന് മനഃ
സന്തോഷകരവും ദു:ഖകരവും ആയ അനുഭവങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും, അനുഭവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ശമിച്ചപ്പോൾ, നിരാശയുടെ ഒഴുക്ക് ശക്തമായപ്പോൾ, മനസ്സ് ഹിമം പോലെ ഉരുകിപ്പോകുന്നു.
ആ മൂലാന് മനസി ക്ഷീണേ സങ്കല്പസ്യ കഥൈവ കാ । തിലേഷ്വ് ഏവാതിദഗ്ധേഷു തൈലസ്യ കലനാ കുതഃ
മനസ്സിൽ ചിന്തയുടെ വേരുകൾ മുഴുവനും ഇല്ലാതായാൽ, അവയുടെ ഒടുവിൽ എന്തെങ്കിലും ശേഷിക്കുമോ? എള്ള് മുഴുവനും കത്തിപ്പോയാൽ എണ്ണ എവിടെ കണ്ടെത്താനാകും?
ഭാവേഷ്വ് അഭാവഘനഭാവനയാ മഹാത്മാ നിര്മുക്തസങ്കലനമ് അമ്ബരവത് സ്ഥിതേഷു । ചിത്തം പ്രതി സ്വമുദിതോ വിദിതൈകരൂപീ ജ്ഞസ് തിഷ്ഠതി സ്വപിതി ജീവതി നിത്യതൃപ്തഃ
മഹാത്മാവ് എല്ലാ ആശയങ്ങളും വിട്ട്, ആകാശംപോലെ ഭാവങ്ങളിൽ ഇല്ലായ്മയെ ചിന്തിച്ച് നില്ക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവനായി, ഒരേ രൂപത്തിൽ നില്ക്കുന്നു, ഉറങ്ങുന്നു, ജീവിക്കുന്നു, എന്നും തൃപ്തനായി ഇരിക്കുന്നു.
യഥാലാതപരിസ്പന്ദാദ് അഗ്നിചക്രം പ്രവര്തതേ । അസദ് ഏവ സദാഭാസം ചിത്തസ്പന്ദാത് തഥാ ജഗത്
ഒരു കത്തിക്കൊണ്ടിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിവൃത്തം കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം യഥാർത്ഥമല്ലെങ്കിലും യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നുന്നത്.
യഥാ ജലപരിസ്പന്ദാദ് വ്യതിരിക്ത ഇവാമ്ഭസഃ । ദൃശ്യതേ വര്തുലാവര്തശ് ചിത്തസ്പന്ദാത് തഥാ ജഗത്
ജലത്തിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്ന് തോന്നുന്ന വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചുഴലിക്കരണ്ട് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉണ്ടാകുന്നത്.
യഥാ വ്യോമ്നീക്ഷിതസ്പന്ദാത് പിഞ്ഛമൌക്തികമണ്ഡലമ് । ദൃശ്യതേ സദ് ഇവാസത്യം ചിത്തസ്പന്ദാത് തഥാ ജഗത്
ആകാശത്ത് ഒരു പക്ഷിപ്പൊക്കിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്ന് മുത്തുകളുടെ കൂട്ടം യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നിപ്പോലും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉണ്ടാകുന്നത്.
യേന പ്രസ്പന്ദതേ ചിത്തം യേന ന സ്പന്ദതേ ഽഥ വാ । തദ് ബ്രഹ്മന് ബ്രൂഹി മേ യേന ചികിത്സ്യേത തദ് ഏവ ഹി
എന്തുകൊണ്ടാണ് മനസ്സ് ചലിക്കുന്നത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് ചലിക്കാതിരിക്കുക? അതാണ് ബ്രഹ്മം. അതിനാൽ മനസ്സിനെ സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന അതിനെക്കുറിച്ച് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ.