അന്തസ് സര്വപരിത്യാഗീ നിത്യമ് അന്തര് അനേഷണഃ । കുര്വന്ന് അപി ബഹിഃ കാര്യം സര്വമ് ഏവാവതിഷ്ഠതേ
അവന്റെ ഉള്ളിൽ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു, എപ്പോഴും ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെയാണ്. പുറത്തു എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുമ്പോഴും, അവയിൽ മുഴുവനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബഹിഃ പ്രകൃതസര്വേഹോ യഥാപ്രാപ്തക്രിയോന്മുഖഃ । സ്വകര്മക്രമസമ്പ്രാപ്തദ്വന്ദ്വകാര്യാനുവൃത്തിമാന്
പുറത്ത് അവൻ സാധാരണ ജീവിതത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, നേരിട്ടു വരുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ സന്നദ്ധനാണ്. തന്റെ കടമകളുടെയും അതിനൊപ്പം വരുന്ന ദ്വന്ദങ്ങളുടെയും ക്രമം അവൻ പിന്തുടരുന്നു.
സമഗ്രസുഖഭോഗാത്മാ സര്വാശാസ്വ് ഇവ സംസ്ഥിതഃ । കരോത്യ് അഖിലകര്മാണി ത്യക്തകര്തൃത്വവിഭ്രമഃ
അവൻ എല്ലാ സന്തോഷങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്നവനായി, എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളിലും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ചെയ്യുന്നു, ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഭ്രമം വിട്ട്.
ഉദാസീനവദ് ആസീനഃ പ്രകൃതിക്രമകര്മസു । നാഭിവാഞ്ഛതി ന ദ്വേഷ്ടി ന ശോചതി ന ഹൃഷ്യതി
സ്വഭാവപ്രകാരം നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ, അവൻ ഒരു നിരപേക്ഷനായി ഇരിക്കുന്നവനുപോലെ ഇരിക്കുന്നു; അവൻ ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല, ദ്വേഷിക്കുകയുമില്ല, ദുഃഖിക്കുകയുമില്ല, സന്തോഷിക്കുകയുമില്ല.
അനുബന്ധപരോ ജന്താവ് അസംസക്തേന ചേതസാ । ഭക്തേ ഭക്തസമാചാരശ് ശഠേ ശഠ ഇവ സ്ഥിതഃ
ജീവികളുമായി ബന്ധം പുലർത്തുമ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ ചേർത്ത് പിടിക്കാതെ ഇടപെടുന്നു; ഭക്തന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഭക്തനായി പെരുമാറുന്നു, കപടന്മാരുടെ ഇടയിൽ കപടനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ബാലോ ബാലേഷു വൃദ്ധേഷു വൃദ്ധോ വീരേഷു വീര്യവാന് । യുവാ യൌവനവൃത്തേഷു ദുഃഖിതേഷു തു ദുഃഖിതഃ
കുട്ടികളോടൊപ്പം കുട്ടിയാവുന്നു, വയോധികരോടൊപ്പം വയോധികനാവുന്നു, ധൈര്യശാലികളോടൊപ്പം ധൈര്യശാലിയാവുന്നു, യുവാക്കളോടൊപ്പം യുവാവാവുന്നു, ദുഃഖിതരോടൊപ്പം ദുഃഖിതനാവുന്നു.
പ്രവൃത്തവാക്പുണ്യകഥോ ദൈന്യാദ് അപഗതാശയഃ । ധീരധീര് ഉദിതാനന്ദഃ പേശലഃ പുണ്യകീര്തനഃ
അവൻ സത്കഥകൾ തുറന്നു സംസാരിക്കുന്നു, മനസ്സിൽ നിരാശയില്ല; ധൈര്യവും വിവേകവും ഉള്ളവൻ, സന്തോഷത്തോടെയും സൗമ്യതയോടെയും സത്കീർത്തനം ചെയ്യുന്നവനുമാണ്.
പ്രാജ്ഞഃ പ്രസന്നമധുരഃ പൂര്ണസ് സുപ്രതിഭോദയഃ । നിരസ്തഖേദദൌര്ഗത്യസ് സര്വസ്മിന് സ്നിഗ്ധബാന്ധവഃ
പ്രജ്ഞാവാനായവൻ സന്തോഷത്തോടും മധുരഭാഷയോടും കൂടി, പൂർണ്ണമായ മനസ്സും തെളിയുള്ള ബോധവുമുള്ളവനാണ്. അവനിൽ ക്ഷീണമോ ദാരിദ്ര്യമോ ഇല്ല; എല്ലാവരോടും സ്നേഹപൂർവ്വമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നു.
ഉദാരചരിതാകാരസ് സമസ് സൌഖ്യമഹോദധിഃ । സുസ്നിഗ്ധശ് ശീതലസ്പര്ശഃ പൂര്ണശ് ചന്ദ്ര ഇവോദിതഃ
ഉദാരമായ സ്വഭാവവും രൂപവും ഉള്ളവൻ, എല്ലാവരോടും സമഭാവം പുലർത്തുന്നു; ആനന്ദത്തിന്റെ സമുദ്രംപോലെയാണ്. അതീവ സ്നേഹപൂർവ്വവും തണുത്ത സ്പർശനവുമുള്ളവൻ, ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പൂർണ്ണനാണ്.
ന തസ്യ സുകൃതേനാര്ഥോ ന ഭോഗൈര് ന ച കര്മഭിഃ । ന ദുഷ്കൃതൈര് ന ഭോഗാനാം സന്ത്യാഗേന ന ബന്ധുഭിഃ
അവനു നല്ല പ്രവൃത്തികളിലോ, ഭോഗങ്ങളിലോ, പ്രവർത്തികളിലോ യാതൊരു ലക്ഷ്യവും ഇല്ല. ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിലോ, ഭോഗങ്ങളുടെ ഉപേക്ഷയിലോ, ബന്ധുക്കളിലോ അവനു ആശ്രയമില്ല.
ന കാര്യകരണാരമ്ഭൈര് ന നിഷ്ക്രിയതയാ തഥാ । ന ബന്ധേന ന മോക്ഷേണ ന പാതാലേന നോ ദിവാ
പ്രവൃത്തികളാരംഭിച്ചാലോ, നിർജ്ഞാനമായിരിക്കുകയോ, ബന്ധത്തിലോ മോക്ഷത്തിലോ, പാതാളത്തിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ അവനു ആശ്രയമില്ല.
യഥാവസ്തു യദാ ദൃഷ്ടം ജഗദ് ഏകമയാത്മകമ് । തദാ ബന്ധവിമോക്ഷാര്ഥം ന ക്വചിത് കൃപണം മനഃ
ലോകം ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം തേടുന്ന മനസ്സിന് എവിടെയും ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനാഗ്നിനാ യസ്യ ദഗ്ധാ സന്ദേഹജാലികാ । നിശ്ശങ്കമ് അലമ് ഉഡ്ഡീനസ് തസ്യ ചിത്തവിഹങ്ഗമഃ
യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ സംശയങ്ങളുടെ വല കത്തിക്കളഞ്ഞവന്റെ മനസ്സെന്ന പക്ഷി ഭയമില്ലാതെ സ്വതന്ത്രമായി പറക്കും.
യസ്യ ഭ്രാന്തിവിനിര്മുക്തം മനസ് സമരസം സ്ഥിതമ് । സ നാസ്തമ് ഏതി നോദേതി വ്യോമവത് സര്വവൃത്തിഷു
ഭ്രമയില്ലാതെ സമതയിലിരിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സ്, ആകാശംപോലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും neither ഉദയം ചെയ്യുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മഞ്ജൂഷായാം നിഷണ്ണസ്യ യഥാ ബാലസ്യ ചേഷ്ടതേ । അങ്ഗാവല്യ് അനുസന്ധാനവര്ജിതാ ജ്ഞസ്യ വൈ തഥാ
ഒരു കുട്ടി പെട്ടിയിലിരുത്തി അവനിഷ്ടം പോലെ അവന്റെ കൈകാലുകൾ നീട്ടുന്നത് പോലെ, ജ്ഞാനിക്ക് ഉദ്ദേശപൂർവ്വമായ ചിന്തയില്ലാതെ പ്രവൃത്തികൾ നടക്കുന്നു.
ഘൂര്ണന് ക്ഷീവ ഇവാനന്ദീ മന്ദീകൃതപുനര്ഭവഃ । അനുപാദേയബുദ്ധ്യാ തു ന സ്മരത്യ് അകൃതം കൃതമ്
പുതുവായി ജന്മം ഇല്ലാതാക്കിയത് പോലെ സന്തോഷത്തോടെ നടക്കുന്നു, കുടിച്ചവൻ കുലുങ്ങുന്നപോലെ. പിടിച്ചുപിടിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഒന്നും ഓർക്കുന്നില്ല.
സര്വം സര്വപ്രകാരേണ ഗൃഹ്ണാതി ച ജഹാതി ച । അനുപാദേയസര്വാര്ഥോ ബാലവച് ച വിചേഷ്ടതേ
അവൻ എല്ലാം എങ്ങനെയും സ്വീകരിക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒന്നിനോടും ബന്ധമില്ലാതെ, കുട്ടിയെപ്പോലെ സ്വതന്ത്രമായി പെരുമാറുന്നു.
സ തിഷ്ഠന്ന് അപി കാര്യേഷു ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ । ന കാര്യസുഖദുഃഖാഭ്യാം മനാഗ് അപി ഹി ഗൃഹ്യതേ
സ്ഥലം, സമയം, പ്രവർത്തി എന്നിവയുടെ ക്രമത്തിൽ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ആ പ്രവർത്തികളിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അവനെ ഒറ്റത്തവണ പോലും ബാധിക്കില്ല.
ബഹിഃ പ്രകൃതസര്വാര്ഥോ ഽപ്യ് അന്തഃ പുനര് അനീഹയാ । ന സത്താം യോജയത്യ് അര്ഥേ ന ഫലാന്യ് അനുധാവതി
പുറത്ത് എല്ലാം ചെയ്യുന്നതുപോലും കാണിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ആസ്വാദനമില്ലാതെ, അവൻ തന്റെ സത്തയെ കാര്യങ്ങളിൽ ചേരിക്കുകയോ ഫലങ്ങൾ തേടുകയോ ചെയ്യില്ല.
നോപേക്ഷതേ ദുഃഖദശാം ന സുഖാശാമ് അപേക്ഷതേ । കാര്യോദയേ നൈതി മുദം കാര്യനാശേ ന ഖിദ്യതേ
അവന് ദു:ഖാവസ്ഥയെ അവഗണിക്കുകയില്ല, സുഖം ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹവും ഇല്ല; ഒരു പ്രവൃത്തി വിജയിച്ചാല് സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, പരാജയപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കുന്നതുമില്ല.
അപി ശീതരുചാവ് അര്കേ സുകൃഷ്ണേ ഽപീന്ദുമണ്ഡലേ । അപ്യ് അധഃ പ്രസരത്യ് അഗ്നൌ വിസ്മയോ ഽസ്യ ന ജായതേ
സൂര്യന് തണുത്ത കിരണങ്ങള് വിടര്ത്തിയാലും, ചന്ദ്രന് ഇരുണ്ടതായിരിക്കുകയാലും, അഗ്നി താഴേക്ക് പടരുകയാലും, അവന് അതില് അത്ഭുതപ്പെടുന്നില്ല.
ചിദാത്മന ഇമാ ഇത്ഥം പ്രസ്ഫുരന്തീഹ ശക്തയഃ । ഇത്യ് അസ്യാശ്ചര്യജാലേഷു നാഭ്യുദേതി കുതൂഹലമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഈ ശക്തികള് ഇങ്ങനെയൊക്കെ പ്രകടമാവുന്നത് അവന് കാണുമ്പോഴും, ഈ അത്ഭുതങ്ങളിലൊന്നിലും അവന് കൗതുകം തോന്നുന്നില്ല.
ന ദയാദൈന്യമ് ആദത്തേ ന ക്രൌര്യമ് അനുധാവതി । ന ലജ്ജാമ് അനുസന്ധത്തേ നാലജ്ജത്വം ച ഗച്ഛതി
അവന് കരുണയോ നിരാശയോ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, ക്രൂരത പിന്തുടരുന്നില്ല; ലജ്ജയിലോ ലജ്ജയില്ലായ്മയിലോ അകപ്പെടുന്നില്ല.
ന കദാചന ദീനാത്മാ നോദ്ധതാത്മാ കദാചന । ന പ്രമത്തോ ന ഖിന്നാത്മാ നോദ്വിഗ്നോ ന ച ഹര്ഷവാന്
അവൻ ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ വിഷാദം അനുഭവിക്കുന്നില്ല, ഒരിക്കലും അഹങ്കാരവും കാണിക്കുന്നില്ല. അവൻ അശ്രദ്ധയോ, നിരാശയോ, ഉത്കണ്ഠയോ, അതിയായ സന്തോഷമോ ഒന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
നാസ്യ ചേതസി സുസ്ഫാരേ ശരദമ്ബരനിര്മലേ । കോപാദയഃ പ്രവര്തന്തേ നഭസീവ നവാങ്കുരാഃ
ശരദ്കാലത്തിലെ ആകാശം പോലെ വിശാലവും തെളിയുമാണ് അവന്റെ മനസ്സ്; അതിൽ കോപം പോലുള്ള വികാരങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഉദയിക്കുന്നില്ല, ആകാശത്തിൽ മുളകൾ വളരാത്തതുപോലെ.
അനാരതപതജ്ജാതഭൂതായാം ജഗതസ് സ്ഥിതൌ । ക്വ കഥം കില കാസ്യ സ്യാത് സുഖിതാ ദുഃഖിതാഥ വാ
എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, എവിടെയോ, എങ്ങനെയോ, ആര്ക്കോ യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകാൻ സാധിക്കുമോ?
ഫേനാജവഞ്ജവീഭാവേ ജലേ ഭൂതക്രമേ തഥാ । ക്വ കിലേഹ കുതഃ കോ ഽന്തഃ പ്രസങ്ഗസ് സുഖദുഃഖയോഃ
നീരിൽ നുരയും ബുധ്ബുദങ്ങളും തിരകളും സ്വാഭാവികമാകുന്നതുപോലെയും, ഭൂതങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽപോലെയും, ഇവിടെ ആരിൽ നിന്ന് എവിടെ എങ്ങനെയെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ അവസരം ഉണ്ടാകുമോ?
ഭാവാഭാവൈര് അപര്യന്തൈര് അജസ്രം ജന്തുസമ്ഭവൈഃ । ന വിഷീദന്തി നോദ്യന്തി ദൃഷ്ടസൃഷ്ടിക്രമാ നരാഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം മനസ്സിലാക്കിയ മനുഷ്യർക്ക്, ജീവികളുടെ ജനനത്തിലൂടെ അനന്തമായ ഭാവങ്ങളും അഭാവങ്ങളും തുടർച്ചയായി ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, അവർ ദുഃഖിക്കുകയോ ആനന്ദിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
നിമേഷം പ്രതി യാമിന്യാ യഥാന്യാസ് സ്വപ്നദൃഷ്ടയഃ । യഥോത്പന്നവിനാശിന്യസ് തഥൈതാ ലോകദൃഷ്ടയഃ
രാത്രിയിൽ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ ഓരോ നിമിഷവും മാറി ഉണ്ടാകുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ലോകത്തെപ്പറ്റിയുള്ള നമ്മുടെ അനുഭവങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ ഉണരുന്നു.
അനാരതസമുത്പത്താവ് അനാരതവിനാശിനി । കഃ ക്രമോ ദഗ്ധസംസാരേ കാരുണ്യാനന്ദയോര് ഇഹ
അവിരതമായി ഉണ്ടാകുകയും അവിരതമായി നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, എല്ലാം കത്തിയശേഷം, ഇവിടെ കരുണയ്ക്കോ ആനന്ദത്തിനോ എന്ത് ക്രമമുണ്ട്?