യഥാ സങ്കല്പകാന്തേന ഭവത്യ് ആനന്ദമന്ഥരഃ । വധൂലോകോ വ്യസനവാന് ദുഃഖജാലൈര് ന ഖേദ്യതേ
മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച പ്രിയനോടൊപ്പം വധുവിന്റെ ലോകം മൃദുവായ ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ, ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്തിന്റെ കുടയാൽ അലസപ്പെടുന്നില്ല.
തഥാ വിഗലിതാവിദ്യോ വ്യവഹാരപരോ ഽപി സന് । സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിസമാചാരോ മുദമ് ഏത്യ് അന്തര് ആത്മനാ
അങ്ങനെ, അജ്ഞാനം മാറി, ശരിയായ ദൃഷ്ടിയോടെ പെരുമാറുന്നവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, അവന്റെ ഉള്ളിൽ ആനന്ദം നിറയുന്നു.
ഛിദ്യതേ ന നികൃത്താങ്ഗോ ഗലദസ്രുര് ന രോദിതി । ദഹ്യതേ ന പ്രദഗ്ധോ ഽപി നഷ്ടോ ഽപി ന വിനശ്യതി
അവന്റെ അങ്ങുകൾ വേർപെടുത്തിയാലും അവൻ മുറിയുന്നില്ല; കണ്ണുനീർ വീണാലും അവൻ കരയുന്നില്ല; ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടാലും അവൻ കത്തുന്നില്ല; നഷ്ടപ്പെട്ടാലും അവൻ നശിക്കുന്നില്ല.
വ്യപഗതസുഖദുഃഖസന്നിപാതോ വിധിവിധുരേഷ്വ് അപി സങ്കടേഷ്വ് അഖിന്നഃ । നിവസതു സദനേ പുരോത്തമേ വാ വിതതഗിരൌ വിപിനേ തപോവനേ വാ
സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലാതെ, നിയമമില്ലാത്ത കഠിന സാഹചര്യങ്ങളിലും മനസ്സു തളരാതെ, അവൻ ഉത്തമമായ വീട്ടിലായാലും, വിശാലമായ പർവ്വതത്തിലായാലും, കാടിലോ തപോവനത്തിലോ ആയാലും വാസം ചെയ്യട്ടെ.
ജനകസ് സംസ്ഥിതോ രാജ്യേ വ്യവഹാരപരോ ഽപി സന് । വിഗതജ്വര ഏവാന്തര് അനാകുലമതിസ് സദാ
ജനകൻ രാജ്യം ഭരിച്ചുകൊണ്ടും ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടും, എന്നും ഉള്ളിൽ രോഗമില്ലാതെ, മനസ്സു കുലുക്കമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പിതാമഹോ ദിലീപസ് തേ സര്വാരമ്ഭപരോ ഽപ്യ് അലമ് । വീതരാഗതയൈവാന്തര് ബുഭുജേ മേദിനീം ചിരമ്
നിന്റെ പിതാമഹനായ ദിലീപൻ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്നെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ ആസക്തി ഇല്ലാതെ, ദീർഘകാലം ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ജീവന്മുക്താകൃതിര് നിത്യമ് അജോ രാജ്യമ് അപാലയത്
അജൻ എപ്പോഴും ജീവൻമുക്തനെന്ന നിലയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
വിചിത്രബലയുദ്ധേഷു വ്യവഹാരേഷു ഭൂരിഷു । മാന്ധാതാ സുചിരം തിഷ്ഠംസ് ത്യക്തവാന് ന പരം പദമ്
മാന്ധാതാവ്, പലവിധ ശക്തിയുള്ള യുദ്ധങ്ങളിലും അനേകം കാര്യങ്ങളിലും ദീർഘകാലം ഇടപെട്ടിരുന്നിട്ടും, പരമാവസ്ഥ വിട്ടുകളയില്ലായിരുന്നു.
ബഡിഃ പാതാലപീഠസ്ഥഃ കുര്വന് സ്വാം ദിവസസ്ഥിതിമ് । സദാത്യാഗീ സദാസക്തോ ജീവന്മുക്തപദേ സ്ഥിതഃ
പാടാളത്തിലെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ബഡിച് തന്റെ ദിവസചടങ്ങുകൾ നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും ആസക്തനായവനും ആയിരുന്നു; ജീവൻമുക്തനെന്ന നിലയിൽ നിലകൊണ്ടു.
നമുചിര് ദാനവാധീശോ ദേവദ്വന്ദ്വപരസ് സദാ । നാനാചാരവിഹാരേഷു ക്വചിന് നാന്തര് അതപ്യത
നമുചി എന്ന അസുരരാജാവ് ദേവന്മാരോടുള്ള എതിര്പ്പിലും വിവിധ വിനോദങ്ങളിലും എപ്പോഴും തിരക്കിലായിരുന്നുവെങ്കിലും, അകത്തൊരിടത്തും ദു:ഖം അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
വാസവാജൌ തനുത്യാഗീ വൃത്രോ വിതതമാനസഃ । അന്തശ്ശീതമനാ മാനീ ചകാര സുരസങ്ഗരമ്
വാസവന്റെ ശത്രുവായ വൃത്രന്, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, മനസ്സ് വിശാലമായും, അകത്തുനിന്ന് തണുപ്പോടെ ആത്മഗൗരവത്തോടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.
കുര്വന് ദാനവകാര്യാണി പാതാലതലപാലകഃ । അനപായം നിരാക്രോശം പ്രഹ്ലാദോ ഹ്ലാദമ് ആഗതഃ
പാതാളത്തിലെ രക്ഷകനായ പ്രഹ്ലാദന്, അസുരരുടെ കര്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോഴും, അശാന്തമോ കുറ്റപ്പെടുത്തലോ ഇല്ലാത്ത സ്ഥിരമായ ആനന്ദം ലഭിച്ചു.
ശമ്ബരൈകപരോ ഽപ്യ് അന്തശ് ശമ്ബരൈകതയോദിതഃ । സംസാരശമ്ബരം രാമ ശമ്ബരസ് ത്യക്തവാന് ഇദമ്
ശംബരന് പൂര്ണമായും ശംബരന്റെ വഴികളില് മാത്രം ലീനനായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, രാമാ, ഈ ലോകത്തിലെ കലഹങ്ങള് അവന് ഉപേക്ഷിച്ചു.
അസക്തബുദ്ധിര് ഹരിണാ കുര്വന് ദാനവസങ്ഗരമ് । പരാം സംവിദമ് ആസാദ്യ മുസലസ് ത്യക്തവാംസ് തനുമ്
ഹരിയ്ക്കു മനസ്സിൽ ഒരു ബന്ധവും ഇല്ലാതെ ദാനവന്മാരെതിരെ യുദ്ധം നടത്തി. പിന്നെ പരമമായ ബോധം പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ ഗദാധാരി തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
സര്വാമരമുഖം വഹ്നിഃ ക്രിയാജാലപരോ ഽപ്യ് അതി । യജ്ഞലക്ഷ്മീം ചിരം ഭോക്തും മുക്ത ഏവേഹ തിഷ്ഠതി
എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നേരിട്ട്, അനേകം കര്മ്മങ്ങളില് എപ്പോഴും തിരക്കിലായിരുന്ന അഗ്നി, യജ്ഞസമ്പത്ത് ദീർഘകാലം ആസ്വദിച്ചിട്ടും, ഇവിടെ സ്വതന്ത്രനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പീയമാനസ് സുരൈസ് സര്വൈസ് സോമസ് സമരസാശയഃ । ക്വചിദ് ഏതി ന സംസങ്ഗമ് ആക്രാന്തോ ഽപ്യ് അമ്ബരം യഥാ
എല്ലാ ദേവന്മാരും പാനം ചെയ്യുന്ന സോമം, സംഘര്ഷത്തിനിടയിലും, ചിലപ്പോള് ആകാശം പോലെ, എത്രയൊക്കെ കടന്നുവെങ്കിലും ഒന്നുമാകാതെ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിര് ദേവഗുരുര് ദാരാര്ഥം ചന്ദ്രയോധ്യ് അപി । ആചരന് ദിവി ചിത്രേഹാമുക്ത ഏവ വ്യവസ്ഥിതഃ
ദേവഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി, ഭാര്യയെക്കായി ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ഇടപഴകിയാലും, ആകാശത്ത് അത്ഭുതകരമായ ശരീരത്തോടെ പ്രവര്ത്തിച്ചിട്ടും, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുക്രോ ഽമ്ബരതലോദ്ദ്യോതീ ലബ്ധസര്വാര്ഥപാലകഃ । നിര്വികാരമതിഃ കാലം നയത്യ് അസുരദൈശികഃ
ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്ന ശുക്രൻ, എല്ലാവിധ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും രക്ഷകനായ അസുരഗുരു, മനസ്സിൽ മാറ്റമില്ലാതെ കാലം കഴിക്കുന്നു.
ജഗദ്ഭൂതഗണാങ്ഗാനി ചിരം സഞ്ചാരയന്ന് അപി । സര്വദാ സര്വസഞ്ചാരീ മുക്ത ഏവ സമീരണഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ അവയവങ്ങൾ നീണ്ടുനീണ്ടു ചലിപ്പിച്ചിട്ടും, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചിട്ടും, സമീരണം എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനാണ്.
ലോകാജവഞ്ജവീഭാവേ പ്രോദ്വേഗാര്ഹോ ഽപ്യ് അഖിന്നധീഃ । ബ്രഹ്മാ സമമനാ രാമ ക്ഷപയത്യ് ആയുര് ആയതമ്
ലോകങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ വരവുപോകലിൽ അലമുറയുയർത്തേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായിട്ടും, രാമാ, ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ ക്ഷീണമില്ലാതെ സമബുദ്ധിയോടെ തന്റെ ദീർഘായുസ്സ് കഴിക്കുന്നു.
ജരാമരണയുദ്ധാദിദ്വന്ദ്വപഞ്ജരലീലയാ । ചരതീഹ ചിരം കാലം മുക്തോ ഽപി ഭഗവാന് ഹരിഃ
വൃദ്ധാവസ്ഥയും മരണവും യുദ്ധം മുതലായ ഇരട്ടത്വങ്ങളുടെ പഞ്ചരത്തിൽ കളിച്ചുകൊണ്ട്, ഭഗവാൻ ഹരി മോചിതനാകുമ്പോഴും ഇവിടെ ദീർഘകാലം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മുക്തേനാപി ത്രിനേത്രേണ സൌന്ദര്യതരുമഞ്ജരീ । ദേഹാര്ധേ ധാര്യതേ ഗൌരീ കാമുകേനേവ കാമുകീ
മുക്തനായിരുന്നാലും, ഗൗരി സൗന്ദര്യവൃക്ഷത്തിലെ പൂവുപോലെ, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പാതിയിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ പ്രിയനു ചേർത്തുപിടിക്കുന്നതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മുക്തയാപി ഗലേ ബദ്ധോ ഗൌര്യാ ഗൌരസ് ത്രിലോചനഃ । സുശുദ്ധ ഇവ മുക്താനാം ഗണശ് ശശികലാമലഃ
മുക്തയായിരുന്നിട്ടും, ഗൗരി തന്റെ കഴുത്തിൽ വെളുത്ത ഗൗരവുമായ മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനെ മുത്തുമാലപോലെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു, അകമലിന്യമില്ലാത്ത ചന്ദ്രക്കലയെ ശുദ്ധമായ മുത്തുമാല ചുറ്റുന്നതുപോലെ.
ഗുഹോ ഗഹനധീര് വീരസ് താരകാദിരണക്രമമ് । മുക്തോ ഽപി കൃതവാന് സര്വജ്ഞാനരത്നൈകസാഗരഃ
ഗുഹൻ, ആഴമുള്ള മനസ്സും ധൈര്യവും ഉള്ളവൻ, മുക്തനായിരുന്നിട്ടും, സർവ്വജ്ഞാനരത്നങ്ങളുടെ ഏകസമുദ്രനായവൻ, താരകാദികളെ സംഹരിച്ചതാണ്.
ഭൃങ്ഗീശോ രക്തമാംസം സ്വം സ്വമാത്രേ പ്രവിതീര്ണവാന് । മുക്തയൈവ ധിയാ രാമ ധീരയാ ധ്യാനധൌതയാ
ഭൃംഗി തന്റെ സ്വന്തം രക്തവും മാംസവും അമ്മയ്ക്ക് അർപ്പിച്ചു, രാമാ, ധ്യാനശുദ്ധമായ ധൈര്യത്തോടെ, മുക്തിയുടെ മനസ്സോടെ.
മുനിര് മുക്തസ്വഭാവോ ഽപി ജഗജ്ജങ്ഗലഖണ്ഡകമ് । നാരദോ വിജഹാരേമം ലീലയാ കാര്യശീലയാ
മുക്തസ്വഭാവനായ മഹർഷി നാരദൻ ഈ ലോകം, ജീവികളുടെ കാട്ട് പോലെ ഉള്ള ഈ ഭവസാഗരം, കളിയായി, ഉദ്ദേശമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ട്, വിട്ടുപോയില്ല.
ജീവന്മുക്തമനാ മാനീ വിശ്വാമിത്രസ് സ്വയം പ്രഭുഃ । വേദോക്താം മഖനിര്മാണക്രിയാം സമധിതിഷ്ഠതി
സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ള, മനസ്സിൽ ജീവന്മുക്തനായ വിശ്വാമിത്രൻ, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന യാഗകർമ്മങ്ങൾ സ്വയം നിർവഹിച്ചു.
ധാരയത്യ് അവനിം ശേഷഃ കരോത്യ് അര്കോ ദിനാവലീമ് । യമോ യമത്വം കുരുതേ ജീവന്മുക്തതയൈവ ഹി
ശേഷൻ ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നു, സൂര്യൻ ദിവസങ്ങൾ വര succession ഉണ്ടാക്കുന്നു, യമൻ മരണത്തിന്റെ ജോലി ചെയ്യുന്നു—ഇവരും ജീവന്മുക്തരായി തന്നെയാണ് ഈ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്.
അന്യേ ഽപ്യ് അസ്മിംസ് ത്രിഭുവനേ യക്ഷാമരനരാസുരാഃ । ശതശോ മുക്തതാം യാതാസ് സന്തസ് തിഷ്ഠന്തി സംസൃതൌ
ഈ ത്രിലോകത്തും, യക്ഷന്മാർ, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, അസുരന്മാർ തുടങ്ങിയവർ നൂറുകണക്കിനാളും മോക്ഷം നേടിയിട്ടും, സഞ്ചാരത്തിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
സംസ്ഥിതാ വ്യവഹാരേഷു വിവിധാചാരധാരിഷു । അന്തരാശീതലാഃ കേചിത് കേചിന് മൂഢാശ് ശിലാസമാഃ
ചിലര് വിവിധ ആചാരങ്ങള് പാലിച്ച് ലോകകാര്യങ്ങളില് മുഴുകി ജീവിക്കുന്നു. അവരില് ചിലര് ഉള്ളില് തണുത്ത മനസ്സോടെ അകലം പാലിക്കുന്നു, മറ്റുചിലര് മണ്ടന്മാരായി, കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലരായി ഇരിക്കുന്നു.