സുധാമ്ഭസി യഥാ ക്ഷീരധീര് വിചാരാന് നിവര്തതേ । സംസാരവാസനാ തദ്വദ് ധീവിചാരാന് നിവര്തതേ
അമൃതത്തിൽ പാൽ കലർന്നാൽ, അതിനെ കുറിച്ച് ആരും അന്വേഷിക്കാറില്ലല്ലോ; അതുപോലെ തന്നെ, മനസ്സിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അന്വേഷണത്തിലൂടെ ലോകവാസനകളും അകന്നു പോകുന്നു.
മധ്വമ്ബുശങ്കയാ താവദ് വിഷവാരി പ്രപീയതേ । യാവത് തന് ന പരിജ്ഞാതം പരിജ്ഞാതം വിഹീയതേ
മധുവാണെന്ന് സംശയിച്ച് ഒരാൾ വിഷജലം കുടിക്കാം; പക്ഷേ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലായാൽ, ഉടനെ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കും.
രൂപലാവണ്യയുക്താപി ചിത്രകാന്തേവ കാമിനീ । ദ്രവ്യമാത്രസമാരമ്ഭാത് തത്ത്വവിദ്ഭിര് വിലോക്യതേ
സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും ഉള്ള സ്ത്രീയും, മനോഹരമായ ഒരു ചിത്രത്തെപ്പോലെ, വസ്തുത അറിയുന്നവർക്ക് വെറും ദ്രവ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടമായാണ് തോന്നുന്നത്.
യഥാ മഷീകുസുമ്ഭാദി സ്ത്രിയാശ് ചിത്രേ തഥൈവ ഹി । ജീവന്ത്യാ അപി കേശോഷ്ഠം കസ് താം പ്രതി കില ഗ്രഹഃ
ഒരു സ്ത്രീയുടെ ചിത്രത്തിൽ മഷി, കുസുംബം മുതലായവ കാണുന്നതുപോലെ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ത്രീയിലുമാണ് അവ കാണുന്നത്. എന്നാൽ, ആ സ്ത്രീയുടെ മുടിയെയോ ചുണ്ടുകളെയോ ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പിടിക്കാനാവുക?
അനുഭൂതോ ഗുഡസ് സ്വാദുര് അപി ദാഹവികര്തനൈഃ । ന ശക്യതേ ഽന്യഥാ കര്തും തത്ത്വാലോകസ് തഥാത്മനഃ
രുചിച്ചിട്ടുള്ള പഞ്ചസാര എത്രയും കത്തിച്ചാലോ വെട്ടിച്ചാലോ അതിന്റെ മധുരം മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ, ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥം കണ്ടവന്റെ അവസ്ഥയും മാറ്റാനാവില്ല.
പരവ്യസനിനീ നാരീ വ്യഗ്രാപി ഗൃഹകര്മണി । തദ് ഏവാസ്വാദയത്യ് അന്തര് നവസങ്ഗരസായനമ്
മറ്റൊരാളോടു ആകർഷണം ഉള്ള സ്ത്രീ വീട്ടുപണികളിൽ എത്ര തിരക്കിലായിരുന്നാലും, അകത്തുകൊണ്ട് അവൾ ആ പുതുമയുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ രുചി മാത്രമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.
ഏവം തത്ത്വേ പരേ ശുദ്ധേ ധീരോ വിശ്രാന്തിമ് ആഗതഃ । ന ശക്യതേ ചാലയിതും ദേവൈര് അപി സഹാസുരൈഃ
അങ്ങനെ പരമശുദ്ധമായ സത്യം കണ്ടു മനസ്സിൽ സമാധാനം കണ്ടെത്തിയ ധീരനെയാണ് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും അലയിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
പരവ്യസനിനീ നാരീ കേന ഭര്ത്രാ ബലീയസാ । വിസ്മാരിതാ സ്വസങ്കല്പകാന്തസങ്ഗമഹോത്സവമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ആസ്വാദനത്തിൽ അടിമയായ സ്ത്രീയെ, അവളുടെ മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച പ്രിയനുമായി ചേരുന്ന ആ മഹോത്സവം മറക്കാൻ ശക്തനായ ഭർത്താവ് ആരാണ് കാരണമായത്?
ജഗത് സമരസാനന്തചിദാലോകാവലമ്ബനമ് । കേന വിസ്മാര്യതേ ബുദ്ധിസ് തത്ത്വജ്ഞസ്യ മഹാത്മനഃ
അനന്തമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ സമമായ പ്രകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകത്തെ, സത്യം അറിയുന്ന മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സിന് മറക്കാൻ കാരണമായത് ആരാണ്?
സമഗ്രസുഖദുഃഖാഭ്യാം വ്യവഹാരമ് അഖണ്ഡിതമ് । കുര്വന് ഗുരുജനായത്തോ ഭര്തൃശ്വശുരഖേദിതഃ
സമ്പൂർണ്ണമായ സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, മൂപ്പന്മാരുടെ ആശ്രയത്തിൽ, ഭർത്താവിന്റെയും ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടുകാരുടെയും കഷ്ടതയിൽ, അവൾ അതനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
യഥാ സങ്കല്പകാന്തേന ഭവത്യ് ആനന്ദമന്ഥരഃ । വധൂലോകോ വ്യസനവാന് ദുഃഖജാലൈര് ന ഖേദ്യതേ
മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച പ്രിയനോടൊപ്പം വധുവിന്റെ ലോകം മൃദുവായ ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ, ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്തിന്റെ കുടയാൽ അലസപ്പെടുന്നില്ല.
തഥാ വിഗലിതാവിദ്യോ വ്യവഹാരപരോ ഽപി സന് । സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിസമാചാരോ മുദമ് ഏത്യ് അന്തര് ആത്മനാ
അങ്ങനെ, അജ്ഞാനം മാറി, ശരിയായ ദൃഷ്ടിയോടെ പെരുമാറുന്നവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, അവന്റെ ഉള്ളിൽ ആനന്ദം നിറയുന്നു.
ഛിദ്യതേ ന നികൃത്താങ്ഗോ ഗലദസ്രുര് ന രോദിതി । ദഹ്യതേ ന പ്രദഗ്ധോ ഽപി നഷ്ടോ ഽപി ന വിനശ്യതി
അവന്റെ അങ്ങുകൾ വേർപെടുത്തിയാലും അവൻ മുറിയുന്നില്ല; കണ്ണുനീർ വീണാലും അവൻ കരയുന്നില്ല; ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടാലും അവൻ കത്തുന്നില്ല; നഷ്ടപ്പെട്ടാലും അവൻ നശിക്കുന്നില്ല.
വ്യപഗതസുഖദുഃഖസന്നിപാതോ വിധിവിധുരേഷ്വ് അപി സങ്കടേഷ്വ് അഖിന്നഃ । നിവസതു സദനേ പുരോത്തമേ വാ വിതതഗിരൌ വിപിനേ തപോവനേ വാ
സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലാതെ, നിയമമില്ലാത്ത കഠിന സാഹചര്യങ്ങളിലും മനസ്സു തളരാതെ, അവൻ ഉത്തമമായ വീട്ടിലായാലും, വിശാലമായ പർവ്വതത്തിലായാലും, കാടിലോ തപോവനത്തിലോ ആയാലും വാസം ചെയ്യട്ടെ.
ജനകസ് സംസ്ഥിതോ രാജ്യേ വ്യവഹാരപരോ ഽപി സന് । വിഗതജ്വര ഏവാന്തര് അനാകുലമതിസ് സദാ
ജനകൻ രാജ്യം ഭരിച്ചുകൊണ്ടും ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടും, എന്നും ഉള്ളിൽ രോഗമില്ലാതെ, മനസ്സു കുലുക്കമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പിതാമഹോ ദിലീപസ് തേ സര്വാരമ്ഭപരോ ഽപ്യ് അലമ് । വീതരാഗതയൈവാന്തര് ബുഭുജേ മേദിനീം ചിരമ്
നിന്റെ പിതാമഹനായ ദിലീപൻ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്നെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ ആസക്തി ഇല്ലാതെ, ദീർഘകാലം ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ജീവന്മുക്താകൃതിര് നിത്യമ് അജോ രാജ്യമ് അപാലയത്
അജൻ എപ്പോഴും ജീവൻമുക്തനെന്ന നിലയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
വിചിത്രബലയുദ്ധേഷു വ്യവഹാരേഷു ഭൂരിഷു । മാന്ധാതാ സുചിരം തിഷ്ഠംസ് ത്യക്തവാന് ന പരം പദമ്
മാന്ധാതാവ്, പലവിധ ശക്തിയുള്ള യുദ്ധങ്ങളിലും അനേകം കാര്യങ്ങളിലും ദീർഘകാലം ഇടപെട്ടിരുന്നിട്ടും, പരമാവസ്ഥ വിട്ടുകളയില്ലായിരുന്നു.
ബഡിഃ പാതാലപീഠസ്ഥഃ കുര്വന് സ്വാം ദിവസസ്ഥിതിമ് । സദാത്യാഗീ സദാസക്തോ ജീവന്മുക്തപദേ സ്ഥിതഃ
പാടാളത്തിലെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ബഡിച് തന്റെ ദിവസചടങ്ങുകൾ നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും ആസക്തനായവനും ആയിരുന്നു; ജീവൻമുക്തനെന്ന നിലയിൽ നിലകൊണ്ടു.
നമുചിര് ദാനവാധീശോ ദേവദ്വന്ദ്വപരസ് സദാ । നാനാചാരവിഹാരേഷു ക്വചിന് നാന്തര് അതപ്യത
നമുചി എന്ന അസുരരാജാവ് ദേവന്മാരോടുള്ള എതിര്പ്പിലും വിവിധ വിനോദങ്ങളിലും എപ്പോഴും തിരക്കിലായിരുന്നുവെങ്കിലും, അകത്തൊരിടത്തും ദു:ഖം അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
വാസവാജൌ തനുത്യാഗീ വൃത്രോ വിതതമാനസഃ । അന്തശ്ശീതമനാ മാനീ ചകാര സുരസങ്ഗരമ്
വാസവന്റെ ശത്രുവായ വൃത്രന്, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, മനസ്സ് വിശാലമായും, അകത്തുനിന്ന് തണുപ്പോടെ ആത്മഗൗരവത്തോടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.
കുര്വന് ദാനവകാര്യാണി പാതാലതലപാലകഃ । അനപായം നിരാക്രോശം പ്രഹ്ലാദോ ഹ്ലാദമ് ആഗതഃ
പാതാളത്തിലെ രക്ഷകനായ പ്രഹ്ലാദന്, അസുരരുടെ കര്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോഴും, അശാന്തമോ കുറ്റപ്പെടുത്തലോ ഇല്ലാത്ത സ്ഥിരമായ ആനന്ദം ലഭിച്ചു.
ശമ്ബരൈകപരോ ഽപ്യ് അന്തശ് ശമ്ബരൈകതയോദിതഃ । സംസാരശമ്ബരം രാമ ശമ്ബരസ് ത്യക്തവാന് ഇദമ്
ശംബരന് പൂര്ണമായും ശംബരന്റെ വഴികളില് മാത്രം ലീനനായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, രാമാ, ഈ ലോകത്തിലെ കലഹങ്ങള് അവന് ഉപേക്ഷിച്ചു.
അസക്തബുദ്ധിര് ഹരിണാ കുര്വന് ദാനവസങ്ഗരമ് । പരാം സംവിദമ് ആസാദ്യ മുസലസ് ത്യക്തവാംസ് തനുമ്
ഹരിയ്ക്കു മനസ്സിൽ ഒരു ബന്ധവും ഇല്ലാതെ ദാനവന്മാരെതിരെ യുദ്ധം നടത്തി. പിന്നെ പരമമായ ബോധം പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ ഗദാധാരി തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
സര്വാമരമുഖം വഹ്നിഃ ക്രിയാജാലപരോ ഽപ്യ് അതി । യജ്ഞലക്ഷ്മീം ചിരം ഭോക്തും മുക്ത ഏവേഹ തിഷ്ഠതി
എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നേരിട്ട്, അനേകം കര്മ്മങ്ങളില് എപ്പോഴും തിരക്കിലായിരുന്ന അഗ്നി, യജ്ഞസമ്പത്ത് ദീർഘകാലം ആസ്വദിച്ചിട്ടും, ഇവിടെ സ്വതന്ത്രനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പീയമാനസ് സുരൈസ് സര്വൈസ് സോമസ് സമരസാശയഃ । ക്വചിദ് ഏതി ന സംസങ്ഗമ് ആക്രാന്തോ ഽപ്യ് അമ്ബരം യഥാ
എല്ലാ ദേവന്മാരും പാനം ചെയ്യുന്ന സോമം, സംഘര്ഷത്തിനിടയിലും, ചിലപ്പോള് ആകാശം പോലെ, എത്രയൊക്കെ കടന്നുവെങ്കിലും ഒന്നുമാകാതെ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിര് ദേവഗുരുര് ദാരാര്ഥം ചന്ദ്രയോധ്യ് അപി । ആചരന് ദിവി ചിത്രേഹാമുക്ത ഏവ വ്യവസ്ഥിതഃ
ദേവഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി, ഭാര്യയെക്കായി ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ഇടപഴകിയാലും, ആകാശത്ത് അത്ഭുതകരമായ ശരീരത്തോടെ പ്രവര്ത്തിച്ചിട്ടും, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുക്രോ ഽമ്ബരതലോദ്ദ്യോതീ ലബ്ധസര്വാര്ഥപാലകഃ । നിര്വികാരമതിഃ കാലം നയത്യ് അസുരദൈശികഃ
ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്ന ശുക്രൻ, എല്ലാവിധ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും രക്ഷകനായ അസുരഗുരു, മനസ്സിൽ മാറ്റമില്ലാതെ കാലം കഴിക്കുന്നു.
ജഗദ്ഭൂതഗണാങ്ഗാനി ചിരം സഞ്ചാരയന്ന് അപി । സര്വദാ സര്വസഞ്ചാരീ മുക്ത ഏവ സമീരണഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ അവയവങ്ങൾ നീണ്ടുനീണ്ടു ചലിപ്പിച്ചിട്ടും, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചിട്ടും, സമീരണം എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനാണ്.
ലോകാജവഞ്ജവീഭാവേ പ്രോദ്വേഗാര്ഹോ ഽപ്യ് അഖിന്നധീഃ । ബ്രഹ്മാ സമമനാ രാമ ക്ഷപയത്യ് ആയുര് ആയതമ്
ലോകങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ വരവുപോകലിൽ അലമുറയുയർത്തേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായിട്ടും, രാമാ, ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ ക്ഷീണമില്ലാതെ സമബുദ്ധിയോടെ തന്റെ ദീർഘായുസ്സ് കഴിക്കുന്നു.