പരം ധൈര്യമ് ഉപാദത്തേ സ്ഥൈര്യം മേരുര് ഇവാചലഃ । രാജതേ സ്വസ്ഥയാ ലക്ഷ്മ്യാ ശാന്തേന്ധന ഇവാനലഃ
അവന് മേരു പര്വ്വതംപോലെ അചഞ്ചലമായ ധൈര്യം കൈവരിക്കുന്നു; ഇന്ധനം തീര്ന്ന അഗ്നിപോലെ സ്വാഭാവിക ഐശ്വര്യത്തില് പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഭവത്യ് ആത്മനി നിര്വാണഃ പ്രശാന്ത ഇവ ദീപകഃ । ദൃഷ്ടിമ് ആയാതി പരമാം നരഃ പീതാമൃതോ യഥാ
സ്വന്തം ഉള്ളിൽ നിന്നു മോക്ഷം ഉദയം ചെയ്യുന്നു, ശാന്തമായ വിളക്കുപോലെ. അമൃതം കുടിച്ചവൻപോലെ, മനുഷ്യൻ പരമമായ ദർശനം നേടുന്നു.
അന്തര്ദീപോ ഘട ഇവ മധ്യജ്വാല ഇവാനലഃ । സ്ഫുരദ്ദീപ്തിര് മണിര് ഇവ പ്രയാത്യ് അന്തഃ പ്രകാശതാമ്
കുപ്പിയിൽ ഉള്ളിൽ തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്ന വിളക്കുപോലെയും, നടുവിൽ ജ്വാലയുള്ള അഗ്നിപോലെയും, പ്രകാശം പകരുന്ന രത്നംപോലെയും, അവൻ അകത്തുള്ള പ്രകാശം നേടുന്നു.
സര്വാത്മകം സര്വഗതം സര്വേശം സര്വനായകമ് । സര്വാകാരം നിരാകാരം സ്വമ് ആത്മാനം പ്രപശ്യതി
സ്വയം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നതും, എല്ലാം നയിക്കുന്നതും, എല്ലാ രൂപവും രൂപരഹിതവുമായ ആത്മാവിനെ അവൻ കാണുന്നു.
ഹസത്യ് അലമ് അതീതാസ് താഃ പേലവാ ദിവസാവലീഃ । യാസു സ്മരശരശ്രേണീചപലം ചിത്തമ് അച്ഛിനത്
കാമദേവന്റെ അമ്പുപോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ കീറിക്കളഞ്ഞു പോയ പഴയ ദുർബലമായ ആ ദിവസങ്ങളെ അവൻ ഇപ്പൊഴ് പരിഹസിക്കുന്നു.
സങ്ഗരങ്ഗവിനിഷ്ക്രാന്തശ് ശാന്തമാനമനോജ്വരഃ । അധ്യാത്മരതിര് ആസീനഃ പൂര്ണപാവനമാനസഃ
ആസക്തികളുടെ സമരഭൂമിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, മനസ്സിലെ ചൂട് ശമിച്ചവനായി, ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു.
നിര്മൃഷ്ടകാമപങ്കാങ്കശ് ഛിന്നജന്മനിബന്ധനഃ । ദ്വന്ദ്വദോഷഭയോന്മുക്തസ് തീര്ണസംസാരസാഗരഃ
ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മലിനതകൾ കഴുകി കളഞ്ഞവനും, ജനനബന്ധങ്ങൾ മുറിച്ചവനും, ഇരട്ടത്വത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾക്കു പുറത്തു നിന്നവനും, സാംസാരിക സമുദ്രം കടന്നവനും ആകുന്നു.
പ്രാപ്താനുത്തമവിശ്രാന്തിര് ലബ്ധാലഭ്യപദാസ്പദഃ । അനിവര്തിപദം പ്രാപ്തഃ കര്മണാമ് അന്തമ് ആഗതഃ
പരമമായ വിശ്രമം നേടിയവനും, അപൂർവ്വമായി ലഭിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവനും, തിരിച്ചു വരാത്ത പാതയിൽ പ്രവേശിച്ചവനും, എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും അവസാനത്തെത്തിയവനും ആകുന്നു.
സര്വാഭിവാഞ്ഛിതാരമ്ഭോ ന കിഞ്ചിദ് അപി വാഞ്ഛതി । സര്വാനുമോദിതാനന്ദോ ന കിഞ്ചിദ് അനുമോദതേ
എല്ലാവിധ ആഗ്രഹങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിട്ടും, ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും, എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നവനായി നിന്നിട്ടും, ഒന്നിലും ആനന്ദം കാണാത്തവനും ആകുന്നു.
ന ദദാതി ന ചാദത്തേ ന സ്തൌതി ന ച നിന്ദതി । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി ന തുഷ്യതി ന ശോചതി
അവൻ ആര്ക്കും ഒന്നും തരുന്നില്ല, ആരിൽ നിന്നും ഒന്നും എടുക്കുന്നില്ല, ആരെയും പ്രശംസിക്കുന്നില്ല, ആരെയും കുറ്റം പറയുന്നില്ല. അവൻ അസ്തമിക്കുന്നില്ല, ഉദയവുമാകുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
സര്വാരമ്ഭഫലത്യാഗീ സര്വോപാധിവിവര്ജിതഃ । സര്വാശാസമ്പരിത്യാഗീ ജീവന്മുക്ത ഇതി സ്മൃതഃ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനും, എല്ലാ തിരിച്ചറിയലുകളും വിട്ടവനും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ത്യജിച്ചവനും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സര്വൈഷണാഃ പരിത്യജ്യ ചേതസാ ഭവ മൌനവാന് । ധാരാ നിരവശേഷേണ യഥാ ത്യക്ത്വാ പയോധരഃ
എല്ലാ വാഞ്ഛകളും മനസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ട്, നീ മൗനിയായ് ഇരിക്കണം; മുഴുവൻ വെള്ളവും ഒഴിച്ച് തീർന്ന ഒരു മേഘം പോലെ.
തഥാ ന സുഖയത്യ് അങ്ഗസംലഗ്നാ വരവര്ണിനീ । യഥാ സുഖയതി സ്വാന്തമ് ഇന്ദുശീതാ നിരാശതാ
ശരീരത്തിൽ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ നൽകുന്ന സന്തോഷം, ചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പും ആഗ്രഹരഹിതത്വവും ഹൃദയത്തിൽ ഉണർത്തുന്ന ആനന്ദം പോലെ ആഴമില്ല.
ന തഥേന്ദുസ് സുഖയതി കണ്ഠലഗ്നോ ഽപി രാഘവ । നൈരാശ്യം സുഖയത്യ് അന്തര് യഥാ സകലശീതലമ്
രാഘവ, ചന്ദ്രൻ അടുത്ത് തന്നെ ഉണ്ടെങ്കിലും, ആ സമ്പൂർണ്ണ ആശയില്ലായ്മയുടെ ഉള്ളിലെ തണുപ്പു നൽകുന്ന സന്തോഷം അത്രയൊന്നും നൽകുന്നില്ല.
പുഷ്പഘൂര്ണന്നവലതോ ന തഥാ രാജതേ മധുഃ । യഥോദാരമതിര് മൌനീ നൈരാശ്യസമമാനസഃ
പൂക്കളിൽ പുതിയതായി ഉണ്ടാകുന്ന തേൻ അത്രയൊന്നും കണികരിക്കുന്നില്ല; മനസ്സിൽ സമത്വവും മൗനവും ആശയില്ലായ്മയും നിറഞ്ഞ മഹാത്മാവിന് അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ഭംഗിയുണ്ട്.
ന ഹിമാദ്രേര് ന മുക്താഭ്യോ ന രമ്ഭാഭ്യോ ന ചന്ദനാത് । ന തച് ചന്ദ്രമസശ് ശൈത്യം നൈരാശ്യാദ് യദ് അവാപ്യതേ
ഹിമാലയം, മുത്തുകൾ, വാഴപ്പഴം, ചന്ദനം, ചന്ദ്രൻ — ഇവയിൽ ഒന്നിലും ആശയില്ലായ്മയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന തണുപ്പു ലഭ്യമല്ല.
അപി രാജ്യാദ് അപി സ്വര്ഗാദ് അപീന്ദോര് അപി മാധവാത് । അപി കാന്താസമാസങ്ഗാന് നൈരാശ്യം പരമം സുഖമ്
രാജ്യം, സ്വർഗം, ചന്ദ്രൻ, വസന്തം, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ അങ്കലാപ്പ് — ഇവയെക്കാൾ വലിയ സന്തോഷം ആശയില്ലായ്മയിൽ ആണ്.
തൃണവന് നോപകുര്വന്തി യയാ ത്രിഭുവനശ്രിയഃ । സാ പരാ നിര്വൃതിസ് സാധോ നൈരാശ്യാദ് ഉപലഭ്യതേ
മഹാനുഭാവാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ സമ്പത്തുക്കളെ പോലും പുല്ലുപോലെയാണ് കാണുന്നത് ആ പരമമായ ശാന്തി. ആ ശാന്തി പ്രതീക്ഷകളില്ലായ്മയിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
ആശാകരഞ്ജപരശും പരായാ നിര്വൃതേഃ പദമ് । പുഷ്പഗുച്ഛം ശമതരോര് ആലമ്ബസ്വ നിരാശതാമ്
ആശകളെ വെട്ടിമാറ്റാൻ നിരാശയെ ഒരു കുരുവടി പോലെ കൈകൊള്ളൂ. മനസ്സിന്റെ വൃക്ഷത്തിൽ പൂക്കളെപ്പോലെ പ്രതീക്ഷകളില്ലായ്മയെ അലങ്കാരമാക്കി, പരമശാന്തിയുടെ നിലയിലേക്ക് നീങ്ങൂ.
ഗോഷ്പദം പൃഥിവീ മേരുസ് സ്ഥാണുര് ആശാസ് സമുദ്ഗികാഃ । തൃണം ത്രിഭുവനം രാമ നൈരാശ്യാലങ്കൃതാകൃതേഃ
രാമാ, നിരാശയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്കു ഭൂമി പശുവിന്റെ കുരുവടിപോലും, മേരുപർവ്വതം ഒരു തൂണുപോലും, ആശകൾ പെട്ടികളുപോലും, മൂന്നു ലോകങ്ങളും പുല്ലുപോലുമാണ്.
ദാനാദാനസമാഹാരവിഹാരവിഭവാദികാഃ । ക്രിയാ ജഗതി ഹസ്യന്തേ നിരാശൈഃ പുരുഷോത്തമൈഃ
ഈ ലോകത്ത് ദാനം, സ്വീകരിക്കൽ, സമാഹരണം, ആസ്വാദനം, സമ്പത്ത് എന്നിവയൊക്കെയും പ്രതീക്ഷകളില്ലാത്ത ഉത്തമപുരുഷന്മാർ പരിഹസിക്കുന്നു.
പദം യസ്യ ന ബധ്നാതി കദാചിത് കലനാ ഹൃദി । തൃണീകൃതത്രിഭുവനഃ കേനാസാവ് ഉപമീയതേ
ആലോചനകള് ഒരിക്കലും ഹൃദയത്തെ ബന്ധിക്കാത്തവനും, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പുല്പോലെയായി കാണുന്നവനുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാന് ആരുമുണ്ട്?
ഇദമ് ഏവാസ്ത്വ് ഇദം മാസ്തു മമേതി ഹൃദി രഞ്ജനാ । ന യസ്യാസ്തി തമ് ആത്മേശം തോലയന്തി കഥം ജനാഃ
‘ഇത് ഉണ്ടാകട്ടെ’, ‘ഇത് വേണ്ട’, ‘ഇത് എന്റെതാണു’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആലോചനകളില് ഹൃദയം ആസ്വാദനം കാണാത്ത ആത്മനാഥനെ മനുഷ്യര് എങ്ങനെ അളക്കാനോ തൂക്കാനോ കഴിയും?
സര്വസങ്കടപര്യന്തമ് അസങ്കടമലം സുഖമ് । സൌഭാഗ്യം പരമം ബുദ്ധേര് നൈരാശ്യമ് അവലമ്ബ്യതാമ്
എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളെയും തൊടാത്ത, നിര്മലമായ പരമസൗഭാഗ്യമായ സന്തോഷം, നിരാശയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ബുദ്ധിയിലൂടെ നേടപ്പെടട്ടെ.
ന ശാസ്തേഹ ത്വമ് ആശാനാം വിദ്ധി മിഥ്യാഭ്രമം ജഗത് । വഹദ്രഥസ്ഥദിക്ചക്രനേമ്യാവര്തവദ് ഉത്ഥിതമ്
നിനക്ക് ആഗ്രഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാന് കഴിയില്ല; ഈ ലോകം ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ചലിക്കുന്ന രഥത്തിലെ ചക്രം ചുറ്റുന്നതുപോലെ ഇതും ഭ്രമമായി ഉദിക്കുന്നു.
കിം മുഹ്യസി മഹാബാഹോ മൂര്ഖവത് പണ്ഡിതോ ഽപി സന് । മമേദം തദ് അയം സോ ഽഹമ് ഇത്യ് ഉദ്ഭ്രാന്തേന ചേതസാ
മഹാബാഹുവേ, നീ ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, 'ഇത് എന്റേതാണ്', 'അത് അതാണ്', 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു മനസ്സ് കലങ്ങിപ്പോകുന്നത് കൊണ്ട്, ഒരു മണ്ടനെപ്പോലെ എന്തിന് ഭ്രമത്തിലാകുന്നു?
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വം നാനാതേഹ ന വിദ്യതേ । ഏകരൂപം ജഗജ് ജ്ഞാത്വാ ധീരൈ രാമ ന ഖിദ്യതേ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ആത്മാവാണ്; ഇവിടെ വ്യത്യാസം ഒന്നുമില്ല. ലോകം ഒറ്റരൂപമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനികൾ, രാമാ, വിഷമപ്പെടാറില്ല.
യഥാഭൂതപദാര്ഥൌഘദര്ശനാദ് ഏവ രാഘവ । പരമാശ്വാസനം ബുദ്ധേര് നൈരാശ്യമ് അധിഗമ്യതേ
രാഘവാ, വസ്തുക്കളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ, മനസ്സ് പരമമായ ആശ്വാസം നേടുന്നു; നിരാശയല്ല.
ഭാവാഭാവവിസംവാദമുക്തമ് ആദ്യന്തയോസ് സ്ഥിതമ് । യദ് രൂപം തത് സമാലമ്ബ്യ പദാര്ഥാനാം സ്ഥിതിം കുരു
ഉണ്ടെന്നതും ഇല്ലെന്നതും എന്ന വിവാദങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമായതും, ആദിയും അന്ത്യവും ഉള്ളതുമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ആശ്രയമിട്ട്, വസ്തുക്കളുടെ നില അതനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കൂ.
നൈരാശ്യധീരമനസോ മായേയമ് അതിമോഹിനീ । പലായ്യ യാതി സംസാരീ മൃഗീ കേസരിണോ യഥാ
നിരാശയോടെ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനോട് ഈ ലോകത്തെ മായാജാലം അതിശക്തമായ മോഹം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണെങ്കിലും, ഒരു മൃഗം സിംഹത്തെ കണ്ടു ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ, സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയവനിൽ നിന്ന് അത് പിന്മാറിപ്പോകുന്നു.