കിം തജ്ജ്ഞവ്യതിരേകേണ വിദ്യതേ യദ് ഉപാഗമേ । ഹര്ഷമ് ഏതു വിഷാദം വാ വിനാശേ ജ്ഞോ ജഗന്മയഃ
അറിയുന്നവനിൽ നിന്ന് വേറെയായി എന്താണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനെ കിട്ടുമ്പോൾ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകാൻ? ലോകസ്വഭാവമുള്ള അറിവുള്ളവന് നശീകരണത്തിൽ പോലും ബാധയില്ല.
അഹങ്കാരദൃശാവ് ഏതേ സാത്ത്വികേ ദ്വേ വിനിര്മലേ । തത്ത്വജ്ഞാനാത് പ്രവര്തേതേ മോക്ഷദേ പാരമാര്ഥികേ
ശുദ്ധവും സാത്വികവും ആയ അഹംഭാവവും ദർശനവും യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു. ഇവ പരമാവധി ഉന്നതവും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമാണ്.
പരോ ഽണുസ് സകലാതീതരൂപോ ഽഹം ത്വ് ഇത്യ് അഹങ്കൃതിഃ । പ്രഥമാ സര്വമ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് അന്യോക്താ രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, ആദ്യത്തേത് 'ഞാൻ പരമവും സൂക്ഷ്മവുമായതും എല്ലാം അതിൽക്കൂടിയതുമാണ്' എന്ന ബോധമാണ്. രണ്ടാമത്തേത് 'ഈ എല്ലാം ഞാനാണ്' എന്ന തിരിച്ചറിയലാണ്.
അഹങ്കാരദൃഗ് അന്യാ തു തൃതീയാ വിദ്യതേ ഽനഘ । ദേഹോ ഽഹമ് ഇതി താം വിദ്ധി ദുഃഖായൈവ ന ശാന്തയേ
പാപരഹിതനായവനേ, ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊരു അഹംഭാവവും ദർശനവും ഉണ്ട്. അതായത് 'ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്' എന്ന ധാരണ. ഇത് ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ, സമാധാനം അല്ല.
അഥ വൈതത് ത്രയമ് അപി ത്യക്ത്വാ സകലസിദ്ധയേ । യഥേച്ഛം തദ് ഉപാലമ്ബ്യ തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധതത്പദഃ
ഈ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ സിദ്ധികളും നേടാൻ, നീ ഇഷ്ടമുള്ള മാർഗം സ്വീകരിച്ച് ആ നിലയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കണം.
സര്വാതീതസ്വരൂപോ ഽപി സര്വസത്താതിഗോ ഽപി ച । സ്വസത്താപൂരിതജഗദ് അസ്ത്യ് ഏവാത്മാ പ്രകാശകഃ
എല്ലാം അതിക്രമിച്ച സ്വഭാവമുള്ളവനും, എല്ലാ ജീവികളെയും കടന്നുപോകുന്നവനും ആയിട്ടും, ആത്മാവാണ് തന്റെ സത്ത കൊണ്ട് ലോകം നിറയ്ക്കുന്നതും അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതും.
സ്വാനുഭൂത്യൈവ പശ്യാശു സ ഏവാസി സദോദിതഃ । സംശയം ഹൃദയഗ്രന്ഥിം ത്യജ തത്ത്വവിദാം വര
നിന്റെ സ്വന്തം അനുഭവത്തിലൂടെ ഇതിനെ നേരിട്ട് കാണുക; നീ എപ്പോഴും ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന അതാണ്. സത്യത്തെ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഹൃദയത്തിലെ സംശയത്തിന്റെ കുരുക്ക് വിട്ടുകളയുക.
നാത്മാസ്ത്യ് അനുമയാ രാമ ന ചാപ്തവചനാദിനാ । സര്വദാ സര്വഥാ സര്വം സ പ്രത്യക്ഷാനുഭൂതിതഃ
രാമാ, ആത്മാവിനെ അനുമാനത്തിലോ മറ്റുള്ളവരുടെ വാക്കുകളിലോ നിന്ന് അറിയാൻ കഴിയില്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലായിടത്തും, എല്ലാം നേരിട്ടുള്ള അനുഭവത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് അറിയാൻ കഴിയുന്നത്.
യദ് ഇദം ദര്ശനം സ്പന്ദഃ കിഞ്ചിദ് യത് സംവിദാദ്യ് അപി । തത് സര്വമ് ആത്മാ ഭഗവാന് ദൃശ്യദര്ശനവര്ജിതഃ
ഇവിടെ കാണുന്നതും, ചലനം, ബോധം, മറ്റെന്തെങ്കിലും — ഇതെല്ലാം ദൃശ്യവും ദർശകനുമില്ലാത്ത, ഭാഗ്യവാനായ ആത്മാവാണ്.
ന സന് നാസദ് അസൌ ദേവോ നാണുര് നാപി മഹാന് അസൌ । നാപ്യ് ഏതയോര് ദൃശോര് മധ്യം സ ഏവേദം ച സര്വശഃ
അവൻ സത്തുമല്ല, അസത്തുമല്ല, ദേവനുമല്ല, അനുവുമല്ല, വലിയതുമല്ല. ഇവ രണ്ടിന്റെ മധ്യവും അല്ല. അവനാണ് ഈ എല്ലാം, പൂർണ്ണമായും.
സ ഏവേദം ച വദതി സ ച വക്തും ന യുജ്യതേ । ന തദന്യദ് ഇദം നൈതത് പശ്യ മായാമ് അനാമയാമ്
അവനാണ് ഇതായി സംസാരിക്കുന്നത്, എന്നാൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് അവനിൽ യോജിക്കില്ല. ഇത് അതിൽനിന്ന് വേറെയും അല്ല, അതല്ലെന്നുമല്ല; ഈ നിഷ്കളങ്കമായ മായയെ കാണു.
നാത്മായമ് അയമ് അപ്യ് ആത്മാ സഞ്ജ്ഞാഭേദ ഇതി സ്വയമ് । തേനൈവ സര്വഗതയാ ശക്ത്യാ സ്വാത്മനി കല്പിതഃ
ഇതുമല്ല ആത്മാവ്, അതുമല്ല ആത്മാവ്; പേരിലെ വ്യത്യാസം സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു. ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ശക്തിയാൽ, അത് ആത്മാവിൽ തന്നെ കൽപ്പിതമാണ്.
സംസ്ഥിതസ് സ ഹി സര്വത്ര ത്രിഷു കാലേഷു ഭാസുരഃ । സൂക്ഷ്മത്വാത് സുമഹത്ത്വാച് ച കേവലം ന വിഭാവ്യതേ
അവൻ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും പ്രകാശമാനനാണ്; അതിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും മഹത്തും കാരണം, അതിനെ നേരിട്ട് ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല.
സത്സ്വ് അനന്തപദാര്ഥേഷു ജീവത്വേനാഭിബിമ്ബതി । ആത്മാ പുര്യഷ്ടകാദര്ശേ സ്വഭാവവശതസ് സ്വതഃ
അനന്തമായ വസ്തുക്കളിൽ ആത്മാവ് ജീവൻ എന്ന രൂപത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ആത്മാവ് സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ, ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന സൂക്ഷ്മശരീരത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ പ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
പുര്യഷ്ടകോദയാദ് ഏവ സ്വയമ് ആത്മാനുഭൂയതേ । സര്വദാ സര്വസംസ്ഥഃ ഖേ ഘനസ്പന്ദാദ് ഇവാനിലഃ
സൂക്ഷ്മശരീരമായ ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉദയം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ആത്മാവ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. അത് എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു, ഗാഢമായ ആകാശത്തിൽനിന്ന് കാറ്റ് ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ.
ചിദാത്മാ സര്വഗോ വ്യാപീ ന ക്വചിന് നാമ ന സ്ഥിതഃ । യദ്വത് സര്വപദാര്ഥാനാം സത്താ തദ്വന് മഹേശ്വരഃ
ചൈതന്യരൂപിയായ ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിന് പ്രത്യേകമായ ഒരു സ്ഥലം ഇല്ല, പേരുമില്ല. എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും സത്തയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ് പരമേശ്വരന്റെ സത്തയും.
സതി പുര്യഷ്ടകേ തസ്മിഞ് ജീവസ് സ്ഫുരതി നോപലഃ । സതി വായാവ് ഇവ രജസ് സതി ദീപ ഇവേക്ഷണമ്
ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അടങ്ങിയ സൂക്ഷ്മശരീരം ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ ജീവൻ തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷമാവൂ. കാറ്റ് ഉണ്ടെങ്കിൽ പൊടി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, വിളക്ക് ഉണ്ടെങ്കിൽ കാഴ്ച ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും.
ഇയം പുര്യഷ്ടകസ്യേച്ഛാ സ്വാത്മന്യ് ഏവാത്മനി സ്ഥിതേ । സതി സ്ഫുരത്യ് അഭ്യുദിതേ ഭാനാവ് ഇവ ജനൈഷണാ
ഈ എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരത്തിന്റെ ആഗ്രഹം സ്വയം അകത്തുള്ള ആത്മാവിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു. അത് ഉദിച്ചെത്തുമ്പോൾ, ഉദിച്ച സൂര്യനിൽ മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹം ഉയരുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ ഉണരുന്നു.
യദി സൂര്യേ സ്ഥിതേ വ്യോമ്നി തദ്വശോദിതസംസ്ഥിതിഃ । നശ്യതി വ്യവഹാരോ ഽയം ഭാസ്വതഃ കിമ് ഉപാഗതമ്
സൂര്യൻ ആകാശത്ത് നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും അതിന്റെ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് നടക്കുന്നു. അപ്പോൾ ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും അവസാനിക്കുന്നു. പ്രകാശം വന്നാൽ പിന്നെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?
യദ്യ് ആത്മനി സ്ഥിതേ ദേവേ തത്സത്താലബ്ധസംസ്ഥിതിഃ । ദേഹോ നാശമ് ഉപായാതി തത് കിമ് ഉന്നഷ്ടമ് ആത്മനഃ
ദൈവസ്വഭാവമുള്ള ആത്മാവ് സ്വയം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ശരീരം അതിൽ നിന്നു മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. അങ്ങനെ ശരീരം നശിച്ചാലും ആത്മാവിന് എന്താണ് നഷ്ടമാകുന്നത്?
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി । ന മുക്തോ ന ച ബദ്ധോ ഽയമ് ആത്മാ സര്വസ്യ സര്വദാ
ഈ ആത്മാവ് ജനിക്കുന്നതുമില്ല, മരിക്കുന്നതുമില്ല, ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല, ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുമില്ല, മോചിതനുമല്ല, ബന്ധിച്ചവനുമല്ല. എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാവർക്കും ഇതാണ് ആത്മാവ്.
ആത്മാവബോധാഭ്യുദിതാ നിരാത്മന്യ് ആത്മതാം ഗതാ । സര്പരജ്ജുഭ്രമാകാരാ ഭ്രാന്തിര് ദുഃഖായ കേവലമ്
സ്വയംബോധം ഇല്ലാത്തതിൽ ആത്മബോധം ഉദിച്ചാൽ, അതിൽ ആത്മത്വം അനുഭവപ്പെടുന്നു. കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെ, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണ ദു:ഖത്തിനായിട്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അനാദിത്വാന് ന ജാതോ ഽയമ് അജാതത്വാന് ന നശ്യതി । ആത്മാത്മവ്യതിരിക്തം തു നാഭിവാഞ്ഛത്യ് അസമ്ഭവാത്
ആദിയില്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഇതിന് ജനനം ഇല്ല; ജനനം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് നാശവും ഇല്ല. ആത്മാവ് സ്വയം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കില്ല, കാരണം അതിന് സാദ്ധ്യതയില്ല.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛേദാന് ന ബദ്ധോ ഽയം കദാചന । ബന്ധാഭാവേ ഽപ്യ് അമുക്തിസ് സ്യാദ് അമോക്ഷസ് തേന സ സ്മൃതഃ
ദിശകളും കാലവും മറ്റും അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാത്തതിനാൽ, ഇത് ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ബന്ധം ഇല്ലെങ്കിലും മോക്ഷം സംഭവിക്കാതിരിക്കാം; അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ അമുക്തി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ഏവങ്ഗുണവിശിഷ്ടോ ഽയമ് ആത്മാ സര്വസ്യ രാഘവ । അവിചാരവശാന് മൂഢോ ലോകോ ഽയം പരിരോദിതി
ഇവയെല്ലാം ഗുണങ്ങളോടെ ഈ ആത്മാവ് എല്ലാവരിലും നിലനിൽക്കുന്നു, രാഘവ. എന്നാൽ വിവേകശൂന്യതയുടെ ബാധയിൽ ഈ ലോകം ഭ്രമിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നു.
സമ്യഗാലോകിതാശേഷപൂര്വാപരജഗത്ക്രമഃ । മാ ശോകം ഗച്ഛ സുമതേ മൌര്ഖ്യോപഹതലോകവത്
മുന്പും പിന്നെയും ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനിയേ, അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയ ലോകം പോലെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ദ്വേ ഏവ കലനേ ത്യക്ത്വാ മോക്ഷബന്ധാത്മികേ സദാ । വിദുഷാ വ്യവഹര്തവ്യം യന്ത്രേണേവാത്മമൌനിനാ
മോക്ഷവും ബന്ധനവും എന്ന ഈ രണ്ട് ആശയങ്ങൾ വിട്ട്, ജ്ഞാനികൾക്ക് എപ്പോഴും അകത്തുനിന്ന് മൗനമായ്, യന്ത്രം പോലെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ന മോക്ഷോ നഭസഃ പൃഷ്ഠേ ന പാതാലേ ന ഭൂതലേ । മോക്ഷോ ഹി ചേതോ വിമലം സമ്യഗ്ജ്ഞാനാവബോധിതമ്
മോക്ഷം ആകാശത്തിന്റെ മേൽഭാഗത്തോ, പാതാളത്തോ, ഭൂമിയിലോ ഇല്ല; ശരിയായ അറിവിലൂടെ ശുദ്ധമായ മനസ്സാണ് മോക്ഷം.
സകലാശാസ്വ് അസംസക്ത്യാ യസ് സ്വയം ചേതസഃ ക്ഷയഃ । സ മോക്ഷനാമ്നാ കഥിതസ് തത്ത്വജ്ഞൈര് ആത്മദര്ശിഭിഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അകറ്റി, മനസ്സിൽ ആസക്തി ഇല്ലാതെ എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ആത്മാവിനെ കണ്ടു സത്യം അറിഞ്ഞവരാൽ മോക്ഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യാവത് പ്രബോധോ വിമലോ നോദിതസ് താവദ് ഏവ സഃ । മൌര്ഖ്യദീനതയാ രാമ ഭക്ത്യാ മോക്ഷോ ഽഭിവാഞ്ഛ്യതേ
ശുദ്ധമായ ഉണര്വ് ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ, അജ്ഞാനവും ദൗര്ബല്യവും കൊണ്ടു ഭക്തിയിലൂടെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നു, രാമ.