ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖമ് ആത്മവപുര് വിദുഃ । തദ് ദൃശ്യാവലിതം ബദ്ധം തന്മുക്തം മുക്തമ് ഉച്യതേ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തിലെ ആനന്ദം ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപമാണെന്ന് ജ്ഞാനികള് അറിയുന്നു. കാണപ്പെടുന്നതില് അടിയുറച്ചിരിക്കുമ്പോള് അതിനെ ബന്ധം എന്നു പറയുന്നു; അതില് നിന്ന് മോചിതനായാല് അതാണ് മോക്ഷം.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖസംവിദ് അനാമയാ । ക്ഷയാതിശയമുക്താ ചേത് തന് മുക്തിസ് സോച്യതേ ബുധൈഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന സന്തോഷം, രോഗരഹിതമായ അതിജ്ഞാനം, വർദ്ധനയോ ക്ഷയമോ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അവസ്ഥ — ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധേ യാനുഭൂതിസ് സ്വഗോചരാ । ദൃശ്യദര്ശനനിര്മുക്താ താമ് ആലമ്ബ്യ ഭവാഭവഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ചാൽ, അതാണ് ജനനമരണചക്രത്തിന് ആധാരമാവുന്നത്.
സൌഷുപ്തീ ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ ഹി യാത്യ് ഏവം സമ്പ്രകാശതാമ് । ഏവം ച യാതി തുര്യത്വമ് ഏവം മുക്തിര് ഇതി സ്മൃതാ
ഇത് സുഷുപ്തി പോലെയുള്ള ദർശനമാണ്, ഇങ്ങനെ അത് തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ അതു തുരീയാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു — ഇതാണ് മോക്ഷം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനമുക്തായാം യുക്തായാം പരയാ ധിയാ । ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസംവിദ്യ് അസ്യാം തു രാഘവ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ച പരമജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാഘവ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ആ പരമബുദ്ധിയിലേ മാത്രം നിലനിൽക്കും.
നാത്മാ സ്ഥൂലോ ന ചൈവാണുര് ന പ്രത്യക്ഷോ ന ചേതനഃ । നാചേതനോ ന ച ജഡോ ന ചൈവാസന് ന സന്മയഃ
ആത്മാവ് neither വലിയതോ, സൂക്ഷ്മമോ അല്ല; നേരിട്ട് കാണാനാവുന്നതോ, ബോധമുള്ളതോ അല്ല. ബോധമില്ലാത്തതോ, ജഡമായതോ, ഇല്ലാത്തതോ, സത്തുകൊണ്ടുള്ളതോ അല്ല.
നാഹം നാന്യോ ന ചൈവൈകോ നാനേകോ നാപ്യ് അനേകവാന് । നാഭ്യാശസ്ഥോ ന ദൂരസ്ഥോ നൈവാസ്തി ന ച നാസ്തി ച
ഞാൻ എന്നതോ, മറ്റൊരുത്തനോ അല്ല; ഒരുവൻ അല്ല, പലരും അല്ല, പലത്വമുള്ളവൻ അല്ല. അടുത്തുള്ളവൻ അല്ല, ദൂരെയുള്ളവൻ അല്ല; ഞാൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാനാവില്ല.
നാപ്രാപ്യോ നാപി ച പ്രാപ്യോ ന ചാസര്വോ ന സര്വഗഃ । ന പദാര്ഥോ നാപദാര്ഥോ നാപഞ്ചാത്മാ ന പഞ്ച ച
എനിക്ക് കിട്ടാനാവാത്തതോ, കിട്ടാവുന്നതോ അല്ല; എല്ലാം അല്ല, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതോ അല്ല. ഞാൻ വസ്തുവോ, വസ്തുവല്ലാത്തതോ അല്ല; അഞ്ചു ഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമോ, അതായത് അഞ്ചു ഘടകങ്ങളോ അല്ല.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതാം പ്രാപ്തം മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാസ്പദമ് । തദതീതം പദം യത് സ്യാത് തന് ന കിഞ്ചിദ് ഇവേഹിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സിന്റെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പരിധിയിൽ കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം അതിൽ നിന്ന് അതീതമായ അവസ്ഥയിൽ ഒന്നും ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല, ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല.
യഥാഭൂതമ് ഇദം സമ്യഗ് ജ്ഞസ്യ സമ്പശ്യതോ ജഗത് । സര്വമ് ആത്മമയം വിദ്വന് നാസ്ത്യ് അനാത്മമയം ക്വചിത്
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ലോകം മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് എന്ന് കാണാം; ആത്മാവല്ലാത്തത് എവിടെയും ഇല്ലെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കാഠിന്യദ്രവണസ്പന്ദസ്വാവകാശാവലോകനേ । ആത്മൈവ സര്വം സര്വേഷു ഭൂവാര്യനിലഖാഗ്നിഷു
കഠിനതയിൽ, ദ്രവതയിൽ, ചലനത്തിൽ, ശൂന്യത്തെ കാണുന്നതിൽ—ഭൂമി, വെള്ളം, വായു, അഗ്നി, ആകാശം എന്നിവയിൽ—എല്ലാം ആത്മാവാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
സത്തൈവാസ്തി ന വസ്തൂനാം യയാ നാമ വിനാ ചിതാ । വ്യതിരിക്തം തതോ ഽസ്തീതി വിദ്ധി പ്രോന്മത്തജല്പിതമ്
വസ്തുക്കൾക്ക് സത്യം എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല; അവയ്ക്ക് പേരിടുന്ന ബോധം കൂടാതെ വേറൊന്നും ഇല്ല. അതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായി ചിന്തിക്കുന്നത് ഒരു ഭ്രാന്തന്റെ പിള്ളാരാട്ടം മാത്രമാണ്.
ഏകോ ജഗന്തി സകലാനി സമസ്തകാലകല്പക്രമാന്തരഗതാനി ഗതാഗതാനി । ആത്മൈവ നേതരകലാകലനാസ്തി കാചിദ് ഇത്ഥമ്മതിര് ഭവ ഭവാതിഗതോ മഹാത്മന്
എല്ലാ ലോകങ്ങളും, കാലചക്രങ്ങളിലുടനീളം, വരവും പോകലും എല്ലാം ഒരേ ആത്മാവാണ്. ഇതിന് പുറമെ വേറൊന്നും കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല. ഈ ബോധത്തോടെ, മഹാത്മാ, ജനനമരണങ്ങളെ അതിജയിച്ച് നിലകൊള്ളുക.
ഏവംവിചാരയാ ദൃഷ്ട്യാ ദ്വൈതത്യാഗേന രാഘവ । സ്വോ ഭാവഃ പ്രാപ്യതേ തജ്ജ്ഞൈസ് തജ്ജ്ഞൈശ് ചിന്താമണിര് യഥാ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഇരട്ടത്വം വിട്ട്, രാഘവ, ജ്ഞാനികൾക്ക് അവരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ചിന്താമണി അറിയുന്നവർക്ക് അതു ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അഥേമാമ് അപരാം ദൃഷ്ടിം ശൃണു രാമാനയാ യഥാ । ദ്രക്ഷ്യസ്യ് ആത്മാനമ് അചലം ഭവിഷ്യസി ച ദിവ്യദൃക്
ഇനി, രാമ, മറ്റൊരു ദൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കു. അതിലൂടെ നീ അചഞ്ചലമായ ആത്മാവിനെ കാണും, ദിവ്യമായ ദൃഷ്ടിയും നേടും.
അഹം ഖമ് അഹമ് ആദിത്യോ ദിശോ ഽഹമ് അഹമ് അപ്യ് അധഃ । അഹം ദൈത്യാ അഹം ദേവാശ് ശൈലാശ് ചാഹമ് അഹം മഹഃ
ഞാൻ ആകാശം, ഞാൻ സൂര്യൻ, ഞാൻ ദിശകൾ, ഞാൻ താഴെയും ആകുന്നു; ഞാൻ അസുരന്മാർ, ഞാൻ ദേവന്മാർ, ഞാൻ പർവതങ്ങൾ, ഞാൻ മഹത്തായ പ്രകാശവും ആകുന്നു.
തമോ ഽഹമ് അഹമ് അഭ്രാണി ഭൂസമുദ്രാദികം ത്വ് അഹമ് । രജോ വായുര് അഥാഗ്നിശ് ച ജഗത് സര്വമ് ഇദം ത്വ് അഹമ്
ഞാൻ ഇരുട്ട്, ഞാൻ മേഘങ്ങൾ, ഞാൻ ഭൂമി, സമുദ്രം എന്നിവയും ആകുന്നു; ഞാൻ രാജോഗുണം, ഞാൻ കാറ്റ്, ഞാൻ അഗ്നി, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ജഗത്ത്രയേ ഽഹം സര്വത്ര സ ആത്മൈവ കില സ്ഥിതഃ । കോ ഽഹം കിമ് അന്യദ് ഇഹ ഹി ദ്വിത്വമ് ഏകസ്യ കീദൃശമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലായിടത്തും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നത്. ഞാൻ ആരാണ്? ഇവിടെ വേറേതെന്താണ്? ഒരൊറ്റതിൽ എങ്ങനെ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകാം?
ഇതി നിശ്ചയവാന് അന്തര് നൂനമ് ആത്മതയാ ജഗത് । പശ്യന് ഹര്ഷവിഷാദാഭ്യാം നാവശഃ പരിഭൂയതേ
ഇങ്ങനെ ഉറപ്പുള്ള മനസ്സോടെ ലോകത്തെ ആത്മാവായി കാണുന്നവൻ ആനന്ദത്താലോ ദുഃഖത്താലോ നിർബന്ധിതനായി കീഴടങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല.
മന്മയേ ഽസ്മിന് കില ജഗത്യ് അഖിലേ സംസ്ഥിതേ ഽനഘ । കിമ് ആത്മീയം പരം കിം സ്യാത് കമലേക്ഷണ കഥ്യതാമ്
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഈ മുഴുവൻ ലോകം എന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, എന്റെതെന്നോ മറ്റൊന്നെന്നോ പറയാൻ എന്തുണ്ട്? കമലനയനനേ, പറയൂ.
കിം തജ്ജ്ഞവ്യതിരേകേണ വിദ്യതേ യദ് ഉപാഗമേ । ഹര്ഷമ് ഏതു വിഷാദം വാ വിനാശേ ജ്ഞോ ജഗന്മയഃ
അറിയുന്നവനിൽ നിന്ന് വേറെയായി എന്താണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനെ കിട്ടുമ്പോൾ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകാൻ? ലോകസ്വഭാവമുള്ള അറിവുള്ളവന് നശീകരണത്തിൽ പോലും ബാധയില്ല.
അഹങ്കാരദൃശാവ് ഏതേ സാത്ത്വികേ ദ്വേ വിനിര്മലേ । തത്ത്വജ്ഞാനാത് പ്രവര്തേതേ മോക്ഷദേ പാരമാര്ഥികേ
ശുദ്ധവും സാത്വികവും ആയ അഹംഭാവവും ദർശനവും യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു. ഇവ പരമാവധി ഉന്നതവും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമാണ്.
പരോ ഽണുസ് സകലാതീതരൂപോ ഽഹം ത്വ് ഇത്യ് അഹങ്കൃതിഃ । പ്രഥമാ സര്വമ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് അന്യോക്താ രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, ആദ്യത്തേത് 'ഞാൻ പരമവും സൂക്ഷ്മവുമായതും എല്ലാം അതിൽക്കൂടിയതുമാണ്' എന്ന ബോധമാണ്. രണ്ടാമത്തേത് 'ഈ എല്ലാം ഞാനാണ്' എന്ന തിരിച്ചറിയലാണ്.
അഹങ്കാരദൃഗ് അന്യാ തു തൃതീയാ വിദ്യതേ ഽനഘ । ദേഹോ ഽഹമ് ഇതി താം വിദ്ധി ദുഃഖായൈവ ന ശാന്തയേ
പാപരഹിതനായവനേ, ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊരു അഹംഭാവവും ദർശനവും ഉണ്ട്. അതായത് 'ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്' എന്ന ധാരണ. ഇത് ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ, സമാധാനം അല്ല.
അഥ വൈതത് ത്രയമ് അപി ത്യക്ത്വാ സകലസിദ്ധയേ । യഥേച്ഛം തദ് ഉപാലമ്ബ്യ തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധതത്പദഃ
ഈ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ സിദ്ധികളും നേടാൻ, നീ ഇഷ്ടമുള്ള മാർഗം സ്വീകരിച്ച് ആ നിലയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കണം.
സര്വാതീതസ്വരൂപോ ഽപി സര്വസത്താതിഗോ ഽപി ച । സ്വസത്താപൂരിതജഗദ് അസ്ത്യ് ഏവാത്മാ പ്രകാശകഃ
എല്ലാം അതിക്രമിച്ച സ്വഭാവമുള്ളവനും, എല്ലാ ജീവികളെയും കടന്നുപോകുന്നവനും ആയിട്ടും, ആത്മാവാണ് തന്റെ സത്ത കൊണ്ട് ലോകം നിറയ്ക്കുന്നതും അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതും.
സ്വാനുഭൂത്യൈവ പശ്യാശു സ ഏവാസി സദോദിതഃ । സംശയം ഹൃദയഗ്രന്ഥിം ത്യജ തത്ത്വവിദാം വര
നിന്റെ സ്വന്തം അനുഭവത്തിലൂടെ ഇതിനെ നേരിട്ട് കാണുക; നീ എപ്പോഴും ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന അതാണ്. സത്യത്തെ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഹൃദയത്തിലെ സംശയത്തിന്റെ കുരുക്ക് വിട്ടുകളയുക.
നാത്മാസ്ത്യ് അനുമയാ രാമ ന ചാപ്തവചനാദിനാ । സര്വദാ സര്വഥാ സര്വം സ പ്രത്യക്ഷാനുഭൂതിതഃ
രാമാ, ആത്മാവിനെ അനുമാനത്തിലോ മറ്റുള്ളവരുടെ വാക്കുകളിലോ നിന്ന് അറിയാൻ കഴിയില്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലായിടത്തും, എല്ലാം നേരിട്ടുള്ള അനുഭവത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് അറിയാൻ കഴിയുന്നത്.
യദ് ഇദം ദര്ശനം സ്പന്ദഃ കിഞ്ചിദ് യത് സംവിദാദ്യ് അപി । തത് സര്വമ് ആത്മാ ഭഗവാന് ദൃശ്യദര്ശനവര്ജിതഃ
ഇവിടെ കാണുന്നതും, ചലനം, ബോധം, മറ്റെന്തെങ്കിലും — ഇതെല്ലാം ദൃശ്യവും ദർശകനുമില്ലാത്ത, ഭാഗ്യവാനായ ആത്മാവാണ്.
ന സന് നാസദ് അസൌ ദേവോ നാണുര് നാപി മഹാന് അസൌ । നാപ്യ് ഏതയോര് ദൃശോര് മധ്യം സ ഏവേദം ച സര്വശഃ
അവൻ സത്തുമല്ല, അസത്തുമല്ല, ദേവനുമല്ല, അനുവുമല്ല, വലിയതുമല്ല. ഇവ രണ്ടിന്റെ മധ്യവും അല്ല. അവനാണ് ഈ എല്ലാം, പൂർണ്ണമായും.