യഥാ കചന്തി വിവിധൈര് മണിരത്നൈര് മഹോര്മയഃ । നിരസ്തവാസനം ചിത്രൈര് വ്യവഹാരൈര് നരോത്തമാഃ
വലിയ തിരകൾ പലവിധ രത്നങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതായ മഹാനുഭവമുള്ള മഹന്മാർ അത്ഭുതകരമായ പലതരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ന കൂലകാഷൈര് ജലധിര് ന രജോഭിര് നഭസ്തലമ് । ന മ്ലായതി നിജൈര് ലോകവ്യവഹാരൈര് ഇഹാത്മവാന്
നദികളുടെ പുല്ലുകൊണ്ടോ, ആകാശം പൊടികൊണ്ടോ മലിനമാകാത്തതുപോലെ, ലോകത്തിലെ വ്യവഹാരങ്ങൾ കൊണ്ട് ആത്മജ്ഞാനിയായവൻ മലിനനാകുന്നില്ല.
ഗതൈര് അഭ്യാഗതൈസ് സ്വച്ഛൈര് മലിനൈശ് ചപലൈര് ജഡൈഃ । ന രാഗോ നാമ്ബുധേര് ദ്വേഷോ ഭോഗൈശ് ചാധിഗതാത്മനഃ
വസ്തുക്കൾ വരികയോ പോകുകയോ, ശുദ്ധമോ അശുദ്ധമോ, ചഞ്ചലമോ ജഡമോ ആയാലും, ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞവന് ലോകസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യന് മനോമനനം കിഞ്ചിത് സമഗ്രേ ജഗതി സ്ഥിതമ് । തച് ചേത്യോന്മുഖചിത്തത്ത്വവിലാസോല്ലസനം വിദുഃ
ലോകത്തിലെ എവിടെയും ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ചിന്തകളെയും മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം അതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്ന കളിയായി അറിയണം.
യദ് അഹം യച് ച ഭൂതാദി കാലത്രിതയഭാവി യത് । ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധവിസ്താരസ് തദ് വിജൃമ്ഭതേ
ഞാൻ എന്നതോ, ഭൂതങ്ങൾ എന്നതോ, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും ഉണ്ടാകുന്നതോ, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ എല്ലാ വ്യാപനവും ഇതെല്ലാം ഒരേ നിലയിൽ വിരിയുന്നതാണ്.
യദ് ദൃശ്യം തദ് അസത് സദ് വാ ദൃഷ്ടിമ് ഏകാമ് ഉപാശ്രിതമ് । അന്യത് ത്വ് അലേപകം തസ്മാദ് ധര്ഷശോകദശേ കുതഃ
കാണുന്നതെന്തും, അതു അസത്യമായാലും സത്യമായാലും, ഒറ്റ ദൃഷ്ടിയിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. അതിനപ്പുറം നിൽക്കുന്നത് സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തതായതിനാൽ ധൈര്യത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അകപ്പെടുന്നില്ല.
അസത്യമ് ഏവാസത്യം ഹി സത്യം സത്യം സദൈവ ഹി । സത്യാസത്യമ് അസദ് വിദ്ധി തദര്ഥം കിം വിമുഹ്യസി
അസത്യം എപ്പോഴും അസത്യമാണ്, സത്യം എപ്പോഴും സത്യമാണ്. അസത്യത്തെ അസത്യമായിട്ടാണ് അറിയേണ്ടത്. ഇതിൽ എന്തിനാണ് നീ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നത്?
അസമ്യഗ്ദര്ശനം ത്യക്ത്വാ സമ്യക് പശ്യ സുലോചന । ന ക്വചിന് മുഹ്യതി പ്രൌഢസ് സമ്യഗ്ദര്ശനവാന് ഇഹ
തെറ്റായ ദൃഷ്ടി വിട്ട്, ശരിയായി കാണൂ, സുന്ദരദൃഷ്ടിയുള്ളവനേ. ശരിയായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവന് ഇവിടെ ഒരിക്കലും ഭ്രമിക്കുകയില്ല.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധേ യത് സുഖം പാരമാര്ഥികമ് । അനുഭൂതിമയം തസ്മാത് പരം ബ്രഹ്മേതി കഥ്യതേ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന പരമാനന്ദം, നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നതായതിനാല് അതിനെ പരബ്രഹ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖസംവിദ് അനുത്തമാ । ദദാത്യ് അജ്ഞായ സംസാരം ജ്ഞായ മോക്ഷം സുഖോദയാ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന അതുല്യമായ ആനന്ദബോധം അറിയാതിരിക്കുമ്പോള് സംസാരം ഉണ്ടാകുന്നു; അതറിയുമ്പോള് മോക്ഷവും ആനന്ദവും ഉദിക്കുന്നു.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖമ് ആത്മവപുര് വിദുഃ । തദ് ദൃശ്യാവലിതം ബദ്ധം തന്മുക്തം മുക്തമ് ഉച്യതേ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തിലെ ആനന്ദം ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപമാണെന്ന് ജ്ഞാനികള് അറിയുന്നു. കാണപ്പെടുന്നതില് അടിയുറച്ചിരിക്കുമ്പോള് അതിനെ ബന്ധം എന്നു പറയുന്നു; അതില് നിന്ന് മോചിതനായാല് അതാണ് മോക്ഷം.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖസംവിദ് അനാമയാ । ക്ഷയാതിശയമുക്താ ചേത് തന് മുക്തിസ് സോച്യതേ ബുധൈഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന സന്തോഷം, രോഗരഹിതമായ അതിജ്ഞാനം, വർദ്ധനയോ ക്ഷയമോ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അവസ്ഥ — ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധേ യാനുഭൂതിസ് സ്വഗോചരാ । ദൃശ്യദര്ശനനിര്മുക്താ താമ് ആലമ്ബ്യ ഭവാഭവഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ചാൽ, അതാണ് ജനനമരണചക്രത്തിന് ആധാരമാവുന്നത്.
സൌഷുപ്തീ ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ ഹി യാത്യ് ഏവം സമ്പ്രകാശതാമ് । ഏവം ച യാതി തുര്യത്വമ് ഏവം മുക്തിര് ഇതി സ്മൃതാ
ഇത് സുഷുപ്തി പോലെയുള്ള ദർശനമാണ്, ഇങ്ങനെ അത് തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ അതു തുരീയാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു — ഇതാണ് മോക്ഷം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനമുക്തായാം യുക്തായാം പരയാ ധിയാ । ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസംവിദ്യ് അസ്യാം തു രാഘവ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ച പരമജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാഘവ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ആ പരമബുദ്ധിയിലേ മാത്രം നിലനിൽക്കും.
നാത്മാ സ്ഥൂലോ ന ചൈവാണുര് ന പ്രത്യക്ഷോ ന ചേതനഃ । നാചേതനോ ന ച ജഡോ ന ചൈവാസന് ന സന്മയഃ
ആത്മാവ് neither വലിയതോ, സൂക്ഷ്മമോ അല്ല; നേരിട്ട് കാണാനാവുന്നതോ, ബോധമുള്ളതോ അല്ല. ബോധമില്ലാത്തതോ, ജഡമായതോ, ഇല്ലാത്തതോ, സത്തുകൊണ്ടുള്ളതോ അല്ല.
നാഹം നാന്യോ ന ചൈവൈകോ നാനേകോ നാപ്യ് അനേകവാന് । നാഭ്യാശസ്ഥോ ന ദൂരസ്ഥോ നൈവാസ്തി ന ച നാസ്തി ച
ഞാൻ എന്നതോ, മറ്റൊരുത്തനോ അല്ല; ഒരുവൻ അല്ല, പലരും അല്ല, പലത്വമുള്ളവൻ അല്ല. അടുത്തുള്ളവൻ അല്ല, ദൂരെയുള്ളവൻ അല്ല; ഞാൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാനാവില്ല.
നാപ്രാപ്യോ നാപി ച പ്രാപ്യോ ന ചാസര്വോ ന സര്വഗഃ । ന പദാര്ഥോ നാപദാര്ഥോ നാപഞ്ചാത്മാ ന പഞ്ച ച
എനിക്ക് കിട്ടാനാവാത്തതോ, കിട്ടാവുന്നതോ അല്ല; എല്ലാം അല്ല, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതോ അല്ല. ഞാൻ വസ്തുവോ, വസ്തുവല്ലാത്തതോ അല്ല; അഞ്ചു ഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമോ, അതായത് അഞ്ചു ഘടകങ്ങളോ അല്ല.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതാം പ്രാപ്തം മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാസ്പദമ് । തദതീതം പദം യത് സ്യാത് തന് ന കിഞ്ചിദ് ഇവേഹിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സിന്റെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പരിധിയിൽ കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം അതിൽ നിന്ന് അതീതമായ അവസ്ഥയിൽ ഒന്നും ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല, ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല.
യഥാഭൂതമ് ഇദം സമ്യഗ് ജ്ഞസ്യ സമ്പശ്യതോ ജഗത് । സര്വമ് ആത്മമയം വിദ്വന് നാസ്ത്യ് അനാത്മമയം ക്വചിത്
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ലോകം മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് എന്ന് കാണാം; ആത്മാവല്ലാത്തത് എവിടെയും ഇല്ലെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കാഠിന്യദ്രവണസ്പന്ദസ്വാവകാശാവലോകനേ । ആത്മൈവ സര്വം സര്വേഷു ഭൂവാര്യനിലഖാഗ്നിഷു
കഠിനതയിൽ, ദ്രവതയിൽ, ചലനത്തിൽ, ശൂന്യത്തെ കാണുന്നതിൽ—ഭൂമി, വെള്ളം, വായു, അഗ്നി, ആകാശം എന്നിവയിൽ—എല്ലാം ആത്മാവാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
സത്തൈവാസ്തി ന വസ്തൂനാം യയാ നാമ വിനാ ചിതാ । വ്യതിരിക്തം തതോ ഽസ്തീതി വിദ്ധി പ്രോന്മത്തജല്പിതമ്
വസ്തുക്കൾക്ക് സത്യം എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല; അവയ്ക്ക് പേരിടുന്ന ബോധം കൂടാതെ വേറൊന്നും ഇല്ല. അതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായി ചിന്തിക്കുന്നത് ഒരു ഭ്രാന്തന്റെ പിള്ളാരാട്ടം മാത്രമാണ്.
ഏകോ ജഗന്തി സകലാനി സമസ്തകാലകല്പക്രമാന്തരഗതാനി ഗതാഗതാനി । ആത്മൈവ നേതരകലാകലനാസ്തി കാചിദ് ഇത്ഥമ്മതിര് ഭവ ഭവാതിഗതോ മഹാത്മന്
എല്ലാ ലോകങ്ങളും, കാലചക്രങ്ങളിലുടനീളം, വരവും പോകലും എല്ലാം ഒരേ ആത്മാവാണ്. ഇതിന് പുറമെ വേറൊന്നും കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല. ഈ ബോധത്തോടെ, മഹാത്മാ, ജനനമരണങ്ങളെ അതിജയിച്ച് നിലകൊള്ളുക.
ഏവംവിചാരയാ ദൃഷ്ട്യാ ദ്വൈതത്യാഗേന രാഘവ । സ്വോ ഭാവഃ പ്രാപ്യതേ തജ്ജ്ഞൈസ് തജ്ജ്ഞൈശ് ചിന്താമണിര് യഥാ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഇരട്ടത്വം വിട്ട്, രാഘവ, ജ്ഞാനികൾക്ക് അവരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ചിന്താമണി അറിയുന്നവർക്ക് അതു ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അഥേമാമ് അപരാം ദൃഷ്ടിം ശൃണു രാമാനയാ യഥാ । ദ്രക്ഷ്യസ്യ് ആത്മാനമ് അചലം ഭവിഷ്യസി ച ദിവ്യദൃക്
ഇനി, രാമ, മറ്റൊരു ദൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കു. അതിലൂടെ നീ അചഞ്ചലമായ ആത്മാവിനെ കാണും, ദിവ്യമായ ദൃഷ്ടിയും നേടും.
അഹം ഖമ് അഹമ് ആദിത്യോ ദിശോ ഽഹമ് അഹമ് അപ്യ് അധഃ । അഹം ദൈത്യാ അഹം ദേവാശ് ശൈലാശ് ചാഹമ് അഹം മഹഃ
ഞാൻ ആകാശം, ഞാൻ സൂര്യൻ, ഞാൻ ദിശകൾ, ഞാൻ താഴെയും ആകുന്നു; ഞാൻ അസുരന്മാർ, ഞാൻ ദേവന്മാർ, ഞാൻ പർവതങ്ങൾ, ഞാൻ മഹത്തായ പ്രകാശവും ആകുന്നു.
തമോ ഽഹമ് അഹമ് അഭ്രാണി ഭൂസമുദ്രാദികം ത്വ് അഹമ് । രജോ വായുര് അഥാഗ്നിശ് ച ജഗത് സര്വമ് ഇദം ത്വ് അഹമ്
ഞാൻ ഇരുട്ട്, ഞാൻ മേഘങ്ങൾ, ഞാൻ ഭൂമി, സമുദ്രം എന്നിവയും ആകുന്നു; ഞാൻ രാജോഗുണം, ഞാൻ കാറ്റ്, ഞാൻ അഗ്നി, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ജഗത്ത്രയേ ഽഹം സര്വത്ര സ ആത്മൈവ കില സ്ഥിതഃ । കോ ഽഹം കിമ് അന്യദ് ഇഹ ഹി ദ്വിത്വമ് ഏകസ്യ കീദൃശമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലായിടത്തും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നത്. ഞാൻ ആരാണ്? ഇവിടെ വേറേതെന്താണ്? ഒരൊറ്റതിൽ എങ്ങനെ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകാം?
ഇതി നിശ്ചയവാന് അന്തര് നൂനമ് ആത്മതയാ ജഗത് । പശ്യന് ഹര്ഷവിഷാദാഭ്യാം നാവശഃ പരിഭൂയതേ
ഇങ്ങനെ ഉറപ്പുള്ള മനസ്സോടെ ലോകത്തെ ആത്മാവായി കാണുന്നവൻ ആനന്ദത്താലോ ദുഃഖത്താലോ നിർബന്ധിതനായി കീഴടങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല.
മന്മയേ ഽസ്മിന് കില ജഗത്യ് അഖിലേ സംസ്ഥിതേ ഽനഘ । കിമ് ആത്മീയം പരം കിം സ്യാത് കമലേക്ഷണ കഥ്യതാമ്
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഈ മുഴുവൻ ലോകം എന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, എന്റെതെന്നോ മറ്റൊന്നെന്നോ പറയാൻ എന്തുണ്ട്? കമലനയനനേ, പറയൂ.