നാന്യോഽന്യസ്നേഹസമ്ബന്ധഭാജനം ശൈലപുത്രികാഃ । ദേഹേന്ദ്രിയാത്മപ്രാണാശ് ച കസ്യാത്ര പരിദേവനാ
മണ്ണ് പെപ്പാട്ടുകൾക്ക് തമ്മിൽ യാതൊരു സ്നേഹബന്ധവും ഇല്ല. അതുപോലെ തന്നെ ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ആത്മാവ്, പ്രാണൻ എന്നിവയ്ക്കിടയിലും യാതൊരു യഥാർത്ഥ ബന്ധവും ഇല്ല. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആരാണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്?
ഇതശ് ചേതശ് ച യാതാനി യഥാ സംശ്ലേഷയത്യ് അലമ് । തരങ്ഗസ് തൃണജാലാനി തഥാ ഭൂതാനി ഭൂതകൃത്
എങ്ങുമിങ്ങുമുള്ള പുല്ലുതണ്ട് തിരമാലകൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂതങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേർന്ന് ജീവികളെ ഒന്നാക്കി കൂട്ടുന്നു.
സംയുജ്യന്തേ വിയുജ്യന്തേ തൃണാന്യ് അബ്ധിജലേ യഥാ । മുക്താന്തഃകലനം ദേഹഭൂതാന്യ് ആത്മനി വൈ തഥാ
ജലത്തിൽ പുല്ലുതണ്ട് ഒന്നിച്ച് ചേരുകയും വേർപിരിയുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തെ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭൂതങ്ങൾ ആത്മാവിൽ ചേർന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ആത്മാ ചിത്തതയാ ദേഹഭൂതാന്യ് ആശ്ലേഷയന് സ്ഥിതഃ । തൃണാന്യ് ആവര്തവൃത്ത്യാന്തഃകലനോന്മുക്തമ് അമ്ബ്വ് ഇവ
മനസ്സുമായി ഒന്നായ ആത്മാവ് ശരീരത്തിലെ ഘടകങ്ങളെ ചേർത്ത് പിടിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, വെള്ളം തിരയിലൂടെ പുല്ലുതണ്ടുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് വീണ്ടും വിട്ടയക്കുന്നു.
പ്രബോധാച് ചിത്തതാം ത്യക്ത്വാ വ്രജത്യ് ആത്മാത്മതാം സ്വയമ് । സ്വസ്പന്ദവശതോ വാരി ത്യക്ത്വാവര്തമ് ഇവാച്ഛതാമ്
ജ്ഞാനം ലഭിച്ചപ്പോൾ ആത്മാവ് മനസ്സുമായി ഉള്ള ഐക്യം വിട്ട് സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, വെള്ളം തന്റെ ചലനത്തിലൂടെ തിരയെ വിട്ട് വീണ്ടും സുതാര്യമാകുന്നു.
തതോ വിവിക്തം ഭൂതൌഘം ദേഹസഞ്ജ്ഞം പ്രപശ്യതി । വാതസ്കന്ധഗതോ ജന്തുര് വസുധാമണ്ഡലം യഥാ
അതിനുശേഷം, അവൻ ദേഹമെന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടം വേറിട്ടതാണെന്ന് കാണുന്നു. കാറ്റിൽ ഒഴുകുന്ന ഒരു ജീവൻ ഭൂമിയുടെ ഗോളത്തെ കാണുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
പൃഥഗ്ഭൂതഗണം ത്യക്ത്വാ ദേഹാതീതോ ഭവത്യ് അജഃ । പരം പ്രകാശമ് ആയാതി സൂര്യകാന്ത ഇവാഹനി
വ്യത്യസ്തമായ ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ ദേഹത്തെ അതിക്രമിച്ച് പരമപ്രകാശത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. പകൽസൂര്യപ്രകാശത്തിൽ സൂര്യകാന്തക്കല്ല് പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
ജാനാത്യ് അഥാത്മനാത്മാനം മാനമേയാമയോജ്ഝിതമ് । മുക്തഃ ക്ഷീവതയേവാന്തസ് സ്വാം സംവിദമ് അനുസ്മരന്
അതിനുശേഷം, അവൻ താനെത്താനെ അറിയുന്നു, അളവുകളും അളക്കാനുള്ള വസ്തുക്കളും വിട്ട്. മോചിതനായവൻ, വെള്ളം ഒഴിഞ്ഞ ഒരു കലശം പോലെ, അകത്തുള്ള സ്വന്തം ബോധം ഓർക്കുന്നു.
ആത്മൈകസ് സ്പന്ദതേ ചിത്ഖേ വസ്തുജാലൈര് ഇവോദിതഃ । തരങ്ഗകണകല്ലോലൈര് അനന്താമ്ബ്വ് അമ്ബുധാവ് ഇവ
ഏകാത്മാവു മാത്രം ബോധാകാശത്തിൽ സ്പന്ദിക്കുന്നു, അതിൽ നിന്ന് വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നു. അതുപോലെ, അനന്തമായ സമുദ്രത്തിൽ അനേകം തിരകൾ, തുള്ളികൾ, കലക്കങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവമ്പ്രായമഹാബോധാ വീതരാഗാ ഗതൈനസഃ । ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ മഹാസത്ത്വപദം ഗതാഃ
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ ബോധം നേടിയ, ആസക്തിയും പാപവും വിട്ട്, പരമാവസ്ഥയിലേക്കുയർന്നവർ, ഇവിടെയെല്ലാം ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും സ്വതന്ത്രരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
യഥാ കചന്തി വിവിധൈര് മണിരത്നൈര് മഹോര്മയഃ । നിരസ്തവാസനം ചിത്രൈര് വ്യവഹാരൈര് നരോത്തമാഃ
വലിയ തിരകൾ പലവിധ രത്നങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതായ മഹാനുഭവമുള്ള മഹന്മാർ അത്ഭുതകരമായ പലതരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ന കൂലകാഷൈര് ജലധിര് ന രജോഭിര് നഭസ്തലമ് । ന മ്ലായതി നിജൈര് ലോകവ്യവഹാരൈര് ഇഹാത്മവാന്
നദികളുടെ പുല്ലുകൊണ്ടോ, ആകാശം പൊടികൊണ്ടോ മലിനമാകാത്തതുപോലെ, ലോകത്തിലെ വ്യവഹാരങ്ങൾ കൊണ്ട് ആത്മജ്ഞാനിയായവൻ മലിനനാകുന്നില്ല.
ഗതൈര് അഭ്യാഗതൈസ് സ്വച്ഛൈര് മലിനൈശ് ചപലൈര് ജഡൈഃ । ന രാഗോ നാമ്ബുധേര് ദ്വേഷോ ഭോഗൈശ് ചാധിഗതാത്മനഃ
വസ്തുക്കൾ വരികയോ പോകുകയോ, ശുദ്ധമോ അശുദ്ധമോ, ചഞ്ചലമോ ജഡമോ ആയാലും, ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞവന് ലോകസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യന് മനോമനനം കിഞ്ചിത് സമഗ്രേ ജഗതി സ്ഥിതമ് । തച് ചേത്യോന്മുഖചിത്തത്ത്വവിലാസോല്ലസനം വിദുഃ
ലോകത്തിലെ എവിടെയും ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ചിന്തകളെയും മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം അതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്ന കളിയായി അറിയണം.
യദ് അഹം യച് ച ഭൂതാദി കാലത്രിതയഭാവി യത് । ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധവിസ്താരസ് തദ് വിജൃമ്ഭതേ
ഞാൻ എന്നതോ, ഭൂതങ്ങൾ എന്നതോ, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും ഉണ്ടാകുന്നതോ, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ എല്ലാ വ്യാപനവും ഇതെല്ലാം ഒരേ നിലയിൽ വിരിയുന്നതാണ്.
യദ് ദൃശ്യം തദ് അസത് സദ് വാ ദൃഷ്ടിമ് ഏകാമ് ഉപാശ്രിതമ് । അന്യത് ത്വ് അലേപകം തസ്മാദ് ധര്ഷശോകദശേ കുതഃ
കാണുന്നതെന്തും, അതു അസത്യമായാലും സത്യമായാലും, ഒറ്റ ദൃഷ്ടിയിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. അതിനപ്പുറം നിൽക്കുന്നത് സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തതായതിനാൽ ധൈര്യത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അകപ്പെടുന്നില്ല.
അസത്യമ് ഏവാസത്യം ഹി സത്യം സത്യം സദൈവ ഹി । സത്യാസത്യമ് അസദ് വിദ്ധി തദര്ഥം കിം വിമുഹ്യസി
അസത്യം എപ്പോഴും അസത്യമാണ്, സത്യം എപ്പോഴും സത്യമാണ്. അസത്യത്തെ അസത്യമായിട്ടാണ് അറിയേണ്ടത്. ഇതിൽ എന്തിനാണ് നീ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നത്?
അസമ്യഗ്ദര്ശനം ത്യക്ത്വാ സമ്യക് പശ്യ സുലോചന । ന ക്വചിന് മുഹ്യതി പ്രൌഢസ് സമ്യഗ്ദര്ശനവാന് ഇഹ
തെറ്റായ ദൃഷ്ടി വിട്ട്, ശരിയായി കാണൂ, സുന്ദരദൃഷ്ടിയുള്ളവനേ. ശരിയായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവന് ഇവിടെ ഒരിക്കലും ഭ്രമിക്കുകയില്ല.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധേ യത് സുഖം പാരമാര്ഥികമ് । അനുഭൂതിമയം തസ്മാത് പരം ബ്രഹ്മേതി കഥ്യതേ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന പരമാനന്ദം, നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നതായതിനാല് അതിനെ പരബ്രഹ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖസംവിദ് അനുത്തമാ । ദദാത്യ് അജ്ഞായ സംസാരം ജ്ഞായ മോക്ഷം സുഖോദയാ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന അതുല്യമായ ആനന്ദബോധം അറിയാതിരിക്കുമ്പോള് സംസാരം ഉണ്ടാകുന്നു; അതറിയുമ്പോള് മോക്ഷവും ആനന്ദവും ഉദിക്കുന്നു.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖമ് ആത്മവപുര് വിദുഃ । തദ് ദൃശ്യാവലിതം ബദ്ധം തന്മുക്തം മുക്തമ് ഉച്യതേ
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമായ ബന്ധത്തിലെ ആനന്ദം ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപമാണെന്ന് ജ്ഞാനികള് അറിയുന്നു. കാണപ്പെടുന്നതില് അടിയുറച്ചിരിക്കുമ്പോള് അതിനെ ബന്ധം എന്നു പറയുന്നു; അതില് നിന്ന് മോചിതനായാല് അതാണ് മോക്ഷം.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസുഖസംവിദ് അനാമയാ । ക്ഷയാതിശയമുക്താ ചേത് തന് മുക്തിസ് സോച്യതേ ബുധൈഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന സന്തോഷം, രോഗരഹിതമായ അതിജ്ഞാനം, വർദ്ധനയോ ക്ഷയമോ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അവസ്ഥ — ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധേ യാനുഭൂതിസ് സ്വഗോചരാ । ദൃശ്യദര്ശനനിര്മുക്താ താമ് ആലമ്ബ്യ ഭവാഭവഃ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ചാൽ, അതാണ് ജനനമരണചക്രത്തിന് ആധാരമാവുന്നത്.
സൌഷുപ്തീ ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ ഹി യാത്യ് ഏവം സമ്പ്രകാശതാമ് । ഏവം ച യാതി തുര്യത്വമ് ഏവം മുക്തിര് ഇതി സ്മൃതാ
ഇത് സുഷുപ്തി പോലെയുള്ള ദർശനമാണ്, ഇങ്ങനെ അത് തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ അതു തുരീയാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു — ഇതാണ് മോക്ഷം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദൃശ്യദര്ശനമുക്തായാം യുക്തായാം പരയാ ധിയാ । ദൃശ്യദര്ശനസമ്ബന്ധസംവിദ്യ് അസ്യാം തു രാഘവ
ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളെ അതിജീവിച്ച പരമജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാഘവ, ദൃക്ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ആ പരമബുദ്ധിയിലേ മാത്രം നിലനിൽക്കും.
നാത്മാ സ്ഥൂലോ ന ചൈവാണുര് ന പ്രത്യക്ഷോ ന ചേതനഃ । നാചേതനോ ന ച ജഡോ ന ചൈവാസന് ന സന്മയഃ
ആത്മാവ് neither വലിയതോ, സൂക്ഷ്മമോ അല്ല; നേരിട്ട് കാണാനാവുന്നതോ, ബോധമുള്ളതോ അല്ല. ബോധമില്ലാത്തതോ, ജഡമായതോ, ഇല്ലാത്തതോ, സത്തുകൊണ്ടുള്ളതോ അല്ല.
നാഹം നാന്യോ ന ചൈവൈകോ നാനേകോ നാപ്യ് അനേകവാന് । നാഭ്യാശസ്ഥോ ന ദൂരസ്ഥോ നൈവാസ്തി ന ച നാസ്തി ച
ഞാൻ എന്നതോ, മറ്റൊരുത്തനോ അല്ല; ഒരുവൻ അല്ല, പലരും അല്ല, പലത്വമുള്ളവൻ അല്ല. അടുത്തുള്ളവൻ അല്ല, ദൂരെയുള്ളവൻ അല്ല; ഞാൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാനാവില്ല.
നാപ്രാപ്യോ നാപി ച പ്രാപ്യോ ന ചാസര്വോ ന സര്വഗഃ । ന പദാര്ഥോ നാപദാര്ഥോ നാപഞ്ചാത്മാ ന പഞ്ച ച
എനിക്ക് കിട്ടാനാവാത്തതോ, കിട്ടാവുന്നതോ അല്ല; എല്ലാം അല്ല, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതോ അല്ല. ഞാൻ വസ്തുവോ, വസ്തുവല്ലാത്തതോ അല്ല; അഞ്ചു ഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമോ, അതായത് അഞ്ചു ഘടകങ്ങളോ അല്ല.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതാം പ്രാപ്തം മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാസ്പദമ് । തദതീതം പദം യത് സ്യാത് തന് ന കിഞ്ചിദ് ഇവേഹിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സിന്റെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പരിധിയിൽ കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം അതിൽ നിന്ന് അതീതമായ അവസ്ഥയിൽ ഒന്നും ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല, ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല.
യഥാഭൂതമ് ഇദം സമ്യഗ് ജ്ഞസ്യ സമ്പശ്യതോ ജഗത് । സര്വമ് ആത്മമയം വിദ്വന് നാസ്ത്യ് അനാത്മമയം ക്വചിത്
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ലോകം മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് എന്ന് കാണാം; ആത്മാവല്ലാത്തത് എവിടെയും ഇല്ലെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.