ന ദ്വിത്വമ് അസ്തി നോ ദേഹസ് സമ്ബന്ധോ ന ച തൈശ് ചിതഃ । സമ്ഭവത്യ് അകലങ്കായാ ഭാനോര് ഇവ തമഃപടൈഃ
ഇവിടെ രണ്ടായ്മയില്ല, ശരീരവുമായി യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിനും അവയുമായി ബന്ധമില്ല — കറുപ്പ് രഹിതമായ സൂര്യനിൽ ഇരുണ്ടതിനു സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
ദ്വിത്വമ് അഭ്യുപഗമ്യാപി കഥയാമി തവാരിഹന് । ദേഹാദിഭിസ് സദ്ഭിര് അപി ന സമ്ബന്ധോ വിഭോര് ഭവേത്
സംഭാഷണത്തിനായി രണ്ടായ്മയുണ്ടെന്ന് സമ്മതിച്ചാലും, ഹേ മഹാനേ, യഥാർത്ഥ ശരീരമുണ്ടായാലും പോലും, അനന്തനുമായി യാതൊരു ബന്ധവും ഉണ്ടാവില്ല.
ഛായാതപപ്രസരയോഃ പ്രകാശതമസോര് യഥാ । ന സമ്ഭവതി സമ്ബന്ധസ് തഥാ വൈ ദേഹദേഹിനോഃ
നിഴലിന്റെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും ചലനങ്ങൾക്കിടയിൽ, പ്രകാശത്തിന്റെയും ഇരുണ്ടതിന്റെയും ഇടയിൽ ബന്ധമില്ലാത്തതുപോലെ, ശരീരത്തിന്റെയും അതിൽ വസിക്കുന്നതിന്റെയും ഇടയിൽ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
യഥാ ശീതോഷ്ണയോര് നിത്യം പരസ്പരവിരുദ്ധയോഃ । ന സമ്ഭവതി സമ്ബന്ധോ രാമ ദേഹാത്മനോസ് തഥാ
രാമാ, എപ്പോഴും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ തണുപ്പിനും ചൂടിനും ഒരിക്കലും ഒന്നാകാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ ശരീരത്തിനും ആത്മാവിനും ഒരുപോലും യോജനം ഉണ്ടാകില്ല.
അവിനാഭാവിതാര്ഥസ് തു സമ്ബന്ധഃ കഥമ് ഏതയോഃ । ജഡചേതനയോര് ദേഹദേഹിനോര് അനുഭൂയതേ
ശരീരവും അതിനുള്ളിലെ ജീവനും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കാത്തതും, ജഡവും ചൈതന്യവും തമ്മിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധമില്ലാത്തതും ആണെങ്കിൽ, അവർക്കിടയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബന്ധം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
ചിന്മാത്രേണാത്മനാ ദേഹസ് സമ്ബദ്ധ ഇതി യാ കഥാ । സൈഷാ ദുരവബോധോത്ഥാ ദാവാഗ്നൌ ജലധീര് യഥാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായ ആത്മാവിനും ശരീരത്തിനും ബന്ധമുണ്ടെന്ന ധാരണ തെറ്റിദ്ധാരണയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; കാട്ടുതീയിൽ വെള്ളം കാണുന്ന മായ പോലെ.
സത്യാവലോകനേനൈഷാ മിഥ്യാദൃഷ്ടിര് വിനശ്യതി । അവലോകനയാ സമ്യഗ് ആതപേ ജലധീര് യഥാ
യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ഈ തെറ്റായ ദൃശ്യങ്ങൾ നശിച്ചുപോകുന്നു; സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ വെള്ളം കാണുന്ന മായ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
ചിദാത്മാ നിര്മലോ നിത്യസ് സ്വാവഭാസോ നിരാമയഃ । ദേഹസ് ത്വ് അനിത്യോ മലവാംസ് തേന സമ്ബധ്യതേ കഥമ്
ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ആത്മാവ് ശുദ്ധവും ശാശ്വതവും സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതും രോഗരഹിതവുമാണ്. എന്നാൽ ശരീരം നശ്വരവും അശുദ്ധവുമാണ്. അങ്ങനെ ഇരുവര്ക്കും എങ്ങനെയാണ് ബന്ധം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
സ്പന്ദമ് ആയാതി വാതേന ഭൂതൈര് ആപീവരീകൃതഃ । ദേഹസ് തേന ന സമ്ബന്ധോ മനാഗ് ഏവ മഹാത്മനഃ
ഭൂതങ്ങൾ ചേർന്ന് രൂപംകൊണ്ട ശരീരം വായുവിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ചലിക്കുന്നു. അതിനാൽ മഹാത്മാവിനും ശരീരത്തിനും ചെറിയൊരു ബന്ധം പോലും ഇല്ല.
സിദ്ധേ ദ്വിത്വേ ഽപി ദേഹസ്യ ന സമ്ബന്ധസ്യ സമ്ഭവഃ । ദ്വിത്വാസിദ്ധൌ തു സുമതേ കലനൈവേദൃശീ കുതഃ
ശരീരത്തിന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടെന്നു തെളിയിച്ചാലും ബന്ധം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല. ഇരട്ടത്വം ഇല്ലെങ്കിൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവനേ, അങ്ങനെയൊരു ധാരണ എവിടെ നിന്നു വരും?
ഇത്യ് ഏതദ് ഏവ തത് സത്യമ് അത്രൈവാങ്ഗ സ്ഥിതിം കുരു । ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി കദാചിത് കസ്യചിത് ക്വചിത്
ഇതാണു യഥാർത്ഥ സത്യം. ഇതിൽ തന്നെ നിലകൊൾക, പ്രിയനേ. ആര്ക്കും എപ്പോഴും എവിടെയും ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ഇല്ല.
സര്വമ് ആത്മമയം ശാന്തമ് ഇത്യ് ഏവ പ്രത്യയം സ്ഫുടമ് । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം രാമ സര്വത്ര ദൃഢതാം നയ
രാമാ, എല്ലായിടത്തും, ഉള്ളിലും പുറത്തും, എല്ലായ്പോഴും എല്ലാം ആത്മാവുകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു ശാന്തമാണെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം മനസ്സിൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കണം.
സുഖീ ദുഃഖീ ച മൂഢോ ഽസ്മീത്യ് ഏതാ ദുര്ദൃഷ്ടയസ് സ്മൃതാഃ । ആസു ചേദ് വസ്തുബുദ്ധിസ് തേ തച് ചിരം ദുഃഖമ് ഏഷ്യസി
"ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്", "ഞാൻ ദുഃഖിതനാണ്", "ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്" എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചിന്തകൾ തെറ്റായ ധാരണകളാണ്. അവയെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കരുതിയാൽ നീ ദീർഘകാലം ദുഃഖം അനുഭവിക്കും.
യഃ ക്രമശ് ശൈലതൃണയോഃ കൌശേയോപലയോസ് തഥാ । സാമ്യം പ്രതി സ ഏവോക്തഃ പരമാത്മശരീരയോഃ
പർവ്വതത്തെയും പുല്ലിനെയും, പാറ്റിനെയും പാറയെയും വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കുന്നതുപോലെ, പരമാത്മാവിനെയും ശരീരത്തെയും വേർതിരിച്ച് തിരിച്ചറിയേണ്ടതാണു.
യഥാ ശീതോഷ്ണയോര് ഐക്യം കഥാസ്വ് അപി ന ദൃശ്യതേ । ജഡപ്രകാശയോശ് ശ്ലേഷോ ന തഥാത്മശരീരയോഃ
തണുപ്പിനെയും ചൂടിനെയും ഒരുമിപ്പിക്കാനാവില്ലെന്നത് കഥകളിലുപോലും കാണാറില്ല. അതുപോലെ, ജഡമായ ശരീരത്തിനും പ്രകാശമുള്ള ആത്മാവിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരുമയില്ല.
യഥാ തേജസ്തിമിരയോര് ന സമ്ബന്ധോ ന തുല്യതാ । അത്യന്തഭിന്നയോ രാമ തഥാ ഹ്യ് ആത്മശരീരയോഃ
എങ്ങനെ പ്രകാശത്തിനും ഇരുണ്ടതിനും ബന്ധമോ സാമ്യമോ ഇല്ലയോ, രാമാ, അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാവിനും ശരീരത്തിനും പൂർണ്ണമായും വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ദേഹശ് ചലതി വാതേന തേനൈവായാതി ഗച്ഛതി । ശബ്ദം കരോതി തേനൈവ ദേഹനാഡീവിലാസിനാ
ശരീരം കാറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ചലിക്കുന്നു, അതിന്റെ വഴിയേ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു, ശരീരത്തിലെ നാളികളിലൂടെ കാറ്റ് ഒഴുകുമ്പോൾ ശബ്ദവും ഉണ്ടാകുന്നു.
ശബ്ദഃ കചടതപ്രായസ് സ്ഫുരത്യ് അന്തസ് സമീരണേ । യഥാ പ്രജായതേ വംശാദ് ദേഹരന്ധ്രാത് തഥൈവ ഹി
കാറ്റ് ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ചലിക്കുമ്പോൾ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നു, അതെങ്ങനെ കുഴൽകാമ്പിൽ കാറ്റ് കടന്നുപോകുമ്പോൾ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നുവോ അതുപോലെയാണ്.
കനീനികാപരിസ്പന്ദശ് ചക്ഷുസ്സ്പന്ദശ് ച മാരുതാത് । ഇന്ദ്രിയസ്ഫുരണം ചൈവ സംവിത് കേവലമ് ആത്മനഃ
കണ്ണ് മടക്കുന്നതും ചലനവും കാറ്റിന്റെ കാരണമാണ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനവും അതു കൊണ്ടുതന്നെ. എന്നാൽ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം ആത്മാവിനാണ്.
ആകാശോപലകുഡ്യാദൌ സര്വത്രാത്മദശാ സ്ഥിതാ । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവാദര്ശേ ചിത്ത ഏവ ച ദൃശ്യതേ
ആകാശത്തിലും മതിലുകളിലും എല്ലായിടത്തും ആത്മാവിന്റെ സ്ഥിതി നിലകൊള്ളുന്നു. പക്ഷേ, കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലനം കാണുന്നതുപോലെ, അതിനെ മനസ്സിലാണ് കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
ശരീരാലയമ് ഉത്സൃജ്യ യത്ര ചിത്തവിഹങ്ഗമഃ । സ്വവാസനാവശാദ് യാതി തത്രൈവാത്മാനുഭൂയതേ
ശരീരമെന്ന വാസസ്ഥലത്തെ വിട്ട് മനസ്സെന്ന പക്ഷി തന്റെ സ്വഭാവപ്രവൃത്തികൾക്ക് അനുസരിച്ച് എവിടെയെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, അതെവിടെയായാലും അവിടെ തന്നെ ആത്മാനുഭവം ഉണ്ടാകും.
യത്ര പുഷ്പം തത്ര ഗന്ധസംവിദസ് സംസ്ഥിതാ യഥാ । യത്ര ചിത്തം ഹി തത്രാത്മസംവിദസ് സംസ്ഥിതാസ് തഥാ
പൂവ് എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ സുഗന്ധബോധം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, മനസ്സ് എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാണ് ആത്മബോധവും നിലകൊള്ളുന്നത്.
സര്വത്ര സ്ഥിതമ് ആകാശമ് ആദര്ശേ പ്രതിബിമ്ബതേ । യഥാ തഥാത്മാ സര്വത്ര സ്ഥിതശ് ചേതസി ദൃശ്യതേ
ആകാശം എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നതാണെങ്കിലും, അതിനെ കണ്ണാടിയിൽ മാത്രമാണ് പ്രതിഫലനമായി കാണാൻ കഴിയുന്നത്. അതുപോലെ, ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, മനസ്സിലാണ് അതിനെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
അപാമ് അവനതം സ്ഥാനമ് ആസ്പദം ഭൂതലേ യഥാ । അന്തഃകരണമ് ഏവാത്മസംവിദാമ് ആസ്പദം തഥാ
ഭൂമിയിലെ താഴ്ന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ വെള്ളം ചേരുന്നതുപോലെ, ആത്മബോധം നിറയുന്ന സ്ഥലം മനസ്സാണ്.
സത്യാസത്യം ജഗദ്രൂപമ് അന്തഃകരണബിമ്ബിതാ । ആത്മസംവിത് തനോതീദമ് ആലോകമ് ഇവ സൂര്യഭാഃ
ലോകത്തിന്റെ സത്യമോ അസത്യമോ മനസ്സിൽ പ്രതിഫലനമായി കാണപ്പെടുന്നു; ആത്മബോധം ഈ പ്രകാശം ഉണ്ടാക്കുന്നു, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പ്രകാശം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
അന്തഃകരണമ് ഏവാതഃ കാരണം ഭൂതസംസൃതൌ । ആത്മാ സര്വാതിഗത്വാത് തു കാരണം സദ് അകാരണമ്
ഭൂതങ്ങളുടെ ചക്രത്തിൽ കാരണം മനസ്സാണ്; എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആത്മാവാണ് യഥാർത്ഥ കാരണം, അതിന് തന്നെ കാരണം ഒന്നുമില്ല.
അവിചാരണമ് അജ്ഞാനം മൌര്ഖ്യമ് ആഹുര് മഹാധിയഃ । സംസാരസംസൃതൌ സാരമ് അന്തഃകരണകാരണമ്
ചിന്തയില്ലായ്മ, അജ്ഞാനം, മൗഢ്യം എന്നിവയാണ് മനസ്സിനെ ലോകചക്രത്തിൽ കുടുക്കുന്ന പ്രധാന കാരണം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അസമ്യക്പ്രേക്ഷണാന് മോഹാച് ചേതസ് സത്താം ഗൃഹീതവത് । സമ്മോഹബീജകണികാം തമോ ഽര്കദ്രവണാദ് ഇവ
തെറ്റായ ദർശനത്താൽ, മായയിൽ നിന്ന്, മനസ്സ് അസ്തിത്വം എന്നൊരു ഭാവം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു — അങ്ങനെ തന്നെ, ഒരു ചെറിയ സംശയത്തിന്റെ വിത്ത് ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ അതിനെ അകറ്റുന്നതിന് മുമ്പെ ഇരുണ്ടിരുന്നത് പോലെ.
യഥാഭൂതാത്മതത്ത്വൈകപരിജ്ഞാനേന രാഘവ । അസത്താമ് ഏത്യ് അലം ചേതോ ദീപേനേവ തമഃ ക്ഷണാത്
സ്വരൂപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സത്യം ഒരൊറ്റമായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, രാഘവ, മനസ്സ് അസ്തിത്വം വിട്ട് പോകുന്നു — ഒരു വിളക്ക് തെളിയുമ്പോൾ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് ഉടനെ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
സംസാരകാരണമ് അതസ് സ്വയം ചേതോ ഽവിചാരണാത് । ജീവോ ഽന്തഃകരണം ചിത്തം മനശ് ചേത്യാദിനാമകമ്
അതിനാൽ, സംശയമില്ലാതെ അന്വേഷിക്കാത്തതിനാൽ, ഈ സഞ്ചാരത്തിന്റെ കാരണം മനസ്സാണ്; ജീവൻ, അന്തഃകരണമെന്നു, ചിത്തം, മനസ്സ് എന്നിങ്ങനെ പല പേരുകൾകൊണ്ടു ഇതിനെ വിളിക്കുന്നു.