ശരീരസന്നിവേശസ്യ ക്ഷയേ സ്ഥൈര്യേ ച സംവിദമ് । മാ ഗൃഹാണ ഭ്രമോ ഹ്യ് ഏഷ ശരീരമ് ഇതി ജൃമ്ഭതേ
ശരീരത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിലോ നശിപ്പിലോ നീ ബോധം പിടിക്കരുത്; 'ഇതാണ് ശരീരം' എന്ന ഭ്രമം മാത്രമാണ് അതു വളരുന്നത്.
ദേഹനാശേന കോ ഽര്ഥസ് തേ കോ ഽര്ഥസ് തേ ദേഹസംസ്ഥയാ । ഭവ ത്വം പ്രകൃതാരമ്ഭസ് തിഷ്ഠത്വ് ഏഷ യഥാസ്ഥിതമ്
ശരീരം നശിച്ചാലോ, അതു നിലനിൽക്കുകയോ ചെയ്താലോ, നിനക്കെന്ത് പ്രയോജനം? നീ നിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കൂ. ഈ ശരീരം എങ്ങിനെയുണ്ടോ അങ്ങനെ തന്നെ തുടരട്ടെ.
ജ്ഞാതവാന് അസി തത് സത്യം ബുദ്ധവാന് അസി തത് പദമ് । പ്രാപ്തവാന് അസി രൂപം സ്വം വിശോകോ ഭവ ഭൂതയേ
നീ ആ സത്യം അറിഞ്ഞു, ആ നിലയിൽ എത്തി, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം നേടിയിരിക്കുന്നു. ഇനി എല്ലാ ജീവികൾക്കും വേണ്ടി ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതത്യക്തശ് ശീതലാലോകശോഭയാ । അന്ധകാരാതപാമ്ഭോദമുക്തം ഖമ് ഇവ ശോഭസേ
ആഗ്രഹവും ദ്വേഷവും വിട്ട്, നീ ശീതളമായ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു. ഇരുട്ടും വെളിച്ചവും മേഘവും തൊടാത്ത ആകാശംപോലെ നീ ഭംഗിയായി കാണപ്പെടുന്നു.
മനസ് തവാത്മാ സമ്പന്നം നാധസ് സമനുധാവതി । യോഗമന്ത്രതപസ്സിദ്ധഃ പുരുഷഃ ഖാദ് ഇവാവനിമ്
നിന്റെ മനസ്സ് ആത്മാവായി മാറിയതുകൊണ്ട്, താഴെയുള്ളതൊന്നും പിന്തുടരുന്നില്ല. യോഗത്തിലും മന്ത്രത്തിലും തപസ്സിലും നിപുണനായ്, ഭൂമിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്ത ആകാശംപോലെ നീ ഇരിക്കുന്നു.
ഇഹ ശുദ്ധാ ചിദ് ഏവാസ്തി പാരാവാരവിവര്ജിതാ । അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇതി തേ മാസ്തു വിഭ്രമഃ
ഇവിടെ പാവനമായ ചൈതന്യമാത്രമേ ഉണ്ട്, അതിന് യാതൊരു അതിരുകളും വിഭജനം പോലുമില്ല. 'ഇത് ഞാനാണ്, അതു എന്റേതാണ്' എന്നതുപോലുള്ള ആശയങ്ങളിൽ നീ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കേണ്ട.
ആത്മേതി വ്യവഹാരാര്ഥമ് അഭിധാ കല്പിതാ വിഭോഃ । നാമരൂപാദിഭേദാസ് തു ദൂരമ് അസ്മാദ് അലം ഗതാഃ
'ആത്മാവ്' എന്ന പേര് വെറും ഇടപാടുകൾക്കായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു; പേർ, രൂപം തുടങ്ങിയ ഭേദങ്ങൾ ഇതിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെയാണ്.
ജലമ് ഏവ യഥാമ്ഭോധിര് ന തരങ്ഗാദികം പൃഥക് । ആത്മൈവേദം തഥാ സര്വം ന ഭൂതൌഘാദികം പൃഥക്
സമുദ്രം വെള്ളം മാത്രമാണല്ലോ, അതിലെ തിരകൾ വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ, ഈ എല്ലാം ആത്മാവാണ്, ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടം മുതലായവ അതിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
യഥാ സമസ്താജ് ജലധേര് ജലാദ് അന്യന് ന ലഭ്യതേ । തഥൈവ ജഗതസ് സ്ഫാരാദ് ആത്മനോ ഽന്യന് ന ലഭ്യതേ
സമുദ്രത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗത്തും വെള്ളം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ലാത്തതുപോലെ, ലോകത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ ആത്മാവിന് പുറമെ മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല.
അയം സോ ഽഹമ് ഇതി പ്രാജ്ഞ ക്വ കരോഷി വ്യവസ്ഥിതിമ് । കിം തത് ത്വം കിം ച വാ തേ സ്യാത് കിം ന ത്വം കിം ച വാ ന തേ
ഹേ ജ്ഞാനിയേ, 'ഇതാണ് ഞാനും, അതാണ് എന്റെത്' എന്നിങ്ങനെ നീ എവിടെയാണ് വേർതിരിവ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്? ആ 'നീ' എന്നത് എന്താണ്, നിനക്ക് എന്താണ് സ്വന്തമായത്, എന്താണ് നീ അല്ലാത്തത്, എന്താണ് നിനക്ക് അല്ലാത്തത്?
ന ദ്വിത്വമ് അസ്തി നോ ദേഹസ് സമ്ബന്ധോ ന ച തൈശ് ചിതഃ । സമ്ഭവത്യ് അകലങ്കായാ ഭാനോര് ഇവ തമഃപടൈഃ
ഇവിടെ രണ്ടായ്മയില്ല, ശരീരവുമായി യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിനും അവയുമായി ബന്ധമില്ല — കറുപ്പ് രഹിതമായ സൂര്യനിൽ ഇരുണ്ടതിനു സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
ദ്വിത്വമ് അഭ്യുപഗമ്യാപി കഥയാമി തവാരിഹന് । ദേഹാദിഭിസ് സദ്ഭിര് അപി ന സമ്ബന്ധോ വിഭോര് ഭവേത്
സംഭാഷണത്തിനായി രണ്ടായ്മയുണ്ടെന്ന് സമ്മതിച്ചാലും, ഹേ മഹാനേ, യഥാർത്ഥ ശരീരമുണ്ടായാലും പോലും, അനന്തനുമായി യാതൊരു ബന്ധവും ഉണ്ടാവില്ല.
ഛായാതപപ്രസരയോഃ പ്രകാശതമസോര് യഥാ । ന സമ്ഭവതി സമ്ബന്ധസ് തഥാ വൈ ദേഹദേഹിനോഃ
നിഴലിന്റെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും ചലനങ്ങൾക്കിടയിൽ, പ്രകാശത്തിന്റെയും ഇരുണ്ടതിന്റെയും ഇടയിൽ ബന്ധമില്ലാത്തതുപോലെ, ശരീരത്തിന്റെയും അതിൽ വസിക്കുന്നതിന്റെയും ഇടയിൽ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.
യഥാ ശീതോഷ്ണയോര് നിത്യം പരസ്പരവിരുദ്ധയോഃ । ന സമ്ഭവതി സമ്ബന്ധോ രാമ ദേഹാത്മനോസ് തഥാ
രാമാ, എപ്പോഴും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ തണുപ്പിനും ചൂടിനും ഒരിക്കലും ഒന്നാകാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ ശരീരത്തിനും ആത്മാവിനും ഒരുപോലും യോജനം ഉണ്ടാകില്ല.
അവിനാഭാവിതാര്ഥസ് തു സമ്ബന്ധഃ കഥമ് ഏതയോഃ । ജഡചേതനയോര് ദേഹദേഹിനോര് അനുഭൂയതേ
ശരീരവും അതിനുള്ളിലെ ജീവനും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കാത്തതും, ജഡവും ചൈതന്യവും തമ്മിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധമില്ലാത്തതും ആണെങ്കിൽ, അവർക്കിടയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബന്ധം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
ചിന്മാത്രേണാത്മനാ ദേഹസ് സമ്ബദ്ധ ഇതി യാ കഥാ । സൈഷാ ദുരവബോധോത്ഥാ ദാവാഗ്നൌ ജലധീര് യഥാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായ ആത്മാവിനും ശരീരത്തിനും ബന്ധമുണ്ടെന്ന ധാരണ തെറ്റിദ്ധാരണയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; കാട്ടുതീയിൽ വെള്ളം കാണുന്ന മായ പോലെ.
സത്യാവലോകനേനൈഷാ മിഥ്യാദൃഷ്ടിര് വിനശ്യതി । അവലോകനയാ സമ്യഗ് ആതപേ ജലധീര് യഥാ
യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ഈ തെറ്റായ ദൃശ്യങ്ങൾ നശിച്ചുപോകുന്നു; സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ വെള്ളം കാണുന്ന മായ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
ചിദാത്മാ നിര്മലോ നിത്യസ് സ്വാവഭാസോ നിരാമയഃ । ദേഹസ് ത്വ് അനിത്യോ മലവാംസ് തേന സമ്ബധ്യതേ കഥമ്
ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ആത്മാവ് ശുദ്ധവും ശാശ്വതവും സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതും രോഗരഹിതവുമാണ്. എന്നാൽ ശരീരം നശ്വരവും അശുദ്ധവുമാണ്. അങ്ങനെ ഇരുവര്ക്കും എങ്ങനെയാണ് ബന്ധം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
സ്പന്ദമ് ആയാതി വാതേന ഭൂതൈര് ആപീവരീകൃതഃ । ദേഹസ് തേന ന സമ്ബന്ധോ മനാഗ് ഏവ മഹാത്മനഃ
ഭൂതങ്ങൾ ചേർന്ന് രൂപംകൊണ്ട ശരീരം വായുവിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ചലിക്കുന്നു. അതിനാൽ മഹാത്മാവിനും ശരീരത്തിനും ചെറിയൊരു ബന്ധം പോലും ഇല്ല.
സിദ്ധേ ദ്വിത്വേ ഽപി ദേഹസ്യ ന സമ്ബന്ധസ്യ സമ്ഭവഃ । ദ്വിത്വാസിദ്ധൌ തു സുമതേ കലനൈവേദൃശീ കുതഃ
ശരീരത്തിന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടെന്നു തെളിയിച്ചാലും ബന്ധം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല. ഇരട്ടത്വം ഇല്ലെങ്കിൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവനേ, അങ്ങനെയൊരു ധാരണ എവിടെ നിന്നു വരും?
ഇത്യ് ഏതദ് ഏവ തത് സത്യമ് അത്രൈവാങ്ഗ സ്ഥിതിം കുരു । ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി കദാചിത് കസ്യചിത് ക്വചിത്
ഇതാണു യഥാർത്ഥ സത്യം. ഇതിൽ തന്നെ നിലകൊൾക, പ്രിയനേ. ആര്ക്കും എപ്പോഴും എവിടെയും ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ഇല്ല.
സര്വമ് ആത്മമയം ശാന്തമ് ഇത്യ് ഏവ പ്രത്യയം സ്ഫുടമ് । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം രാമ സര്വത്ര ദൃഢതാം നയ
രാമാ, എല്ലായിടത്തും, ഉള്ളിലും പുറത്തും, എല്ലായ്പോഴും എല്ലാം ആത്മാവുകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു ശാന്തമാണെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം മനസ്സിൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കണം.
സുഖീ ദുഃഖീ ച മൂഢോ ഽസ്മീത്യ് ഏതാ ദുര്ദൃഷ്ടയസ് സ്മൃതാഃ । ആസു ചേദ് വസ്തുബുദ്ധിസ് തേ തച് ചിരം ദുഃഖമ് ഏഷ്യസി
"ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്", "ഞാൻ ദുഃഖിതനാണ്", "ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്" എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചിന്തകൾ തെറ്റായ ധാരണകളാണ്. അവയെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കരുതിയാൽ നീ ദീർഘകാലം ദുഃഖം അനുഭവിക്കും.
യഃ ക്രമശ് ശൈലതൃണയോഃ കൌശേയോപലയോസ് തഥാ । സാമ്യം പ്രതി സ ഏവോക്തഃ പരമാത്മശരീരയോഃ
പർവ്വതത്തെയും പുല്ലിനെയും, പാറ്റിനെയും പാറയെയും വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കുന്നതുപോലെ, പരമാത്മാവിനെയും ശരീരത്തെയും വേർതിരിച്ച് തിരിച്ചറിയേണ്ടതാണു.
യഥാ ശീതോഷ്ണയോര് ഐക്യം കഥാസ്വ് അപി ന ദൃശ്യതേ । ജഡപ്രകാശയോശ് ശ്ലേഷോ ന തഥാത്മശരീരയോഃ
തണുപ്പിനെയും ചൂടിനെയും ഒരുമിപ്പിക്കാനാവില്ലെന്നത് കഥകളിലുപോലും കാണാറില്ല. അതുപോലെ, ജഡമായ ശരീരത്തിനും പ്രകാശമുള്ള ആത്മാവിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരുമയില്ല.
യഥാ തേജസ്തിമിരയോര് ന സമ്ബന്ധോ ന തുല്യതാ । അത്യന്തഭിന്നയോ രാമ തഥാ ഹ്യ് ആത്മശരീരയോഃ
എങ്ങനെ പ്രകാശത്തിനും ഇരുണ്ടതിനും ബന്ധമോ സാമ്യമോ ഇല്ലയോ, രാമാ, അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാവിനും ശരീരത്തിനും പൂർണ്ണമായും വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ദേഹശ് ചലതി വാതേന തേനൈവായാതി ഗച്ഛതി । ശബ്ദം കരോതി തേനൈവ ദേഹനാഡീവിലാസിനാ
ശരീരം കാറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ചലിക്കുന്നു, അതിന്റെ വഴിയേ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു, ശരീരത്തിലെ നാളികളിലൂടെ കാറ്റ് ഒഴുകുമ്പോൾ ശബ്ദവും ഉണ്ടാകുന്നു.
ശബ്ദഃ കചടതപ്രായസ് സ്ഫുരത്യ് അന്തസ് സമീരണേ । യഥാ പ്രജായതേ വംശാദ് ദേഹരന്ധ്രാത് തഥൈവ ഹി
കാറ്റ് ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ചലിക്കുമ്പോൾ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നു, അതെങ്ങനെ കുഴൽകാമ്പിൽ കാറ്റ് കടന്നുപോകുമ്പോൾ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നുവോ അതുപോലെയാണ്.
കനീനികാപരിസ്പന്ദശ് ചക്ഷുസ്സ്പന്ദശ് ച മാരുതാത് । ഇന്ദ്രിയസ്ഫുരണം ചൈവ സംവിത് കേവലമ് ആത്മനഃ
കണ്ണ് മടക്കുന്നതും ചലനവും കാറ്റിന്റെ കാരണമാണ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനവും അതു കൊണ്ടുതന്നെ. എന്നാൽ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം ആത്മാവിനാണ്.
ആകാശോപലകുഡ്യാദൌ സര്വത്രാത്മദശാ സ്ഥിതാ । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവാദര്ശേ ചിത്ത ഏവ ച ദൃശ്യതേ
ആകാശത്തിലും മതിലുകളിലും എല്ലായിടത്തും ആത്മാവിന്റെ സ്ഥിതി നിലകൊള്ളുന്നു. പക്ഷേ, കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലനം കാണുന്നതുപോലെ, അതിനെ മനസ്സിലാണ് കാണാൻ കഴിയുന്നത്.