നിര്വാണമ് ആത്മനി ഗതസ് സതതോദിതാത്മാ ജീവോ ഭുവി വ്യവഹരന്ന് അപി രാമഭദ്ര । നാസങ്ഗമ് ഏതി ഗതസങ്ഗതയാ ഫലേന കര്മോദ്ഭവേന ഹസതീവ ച ദേഹമ് ആരാത്
സ്വന്തം ഉള്ളിൽ നിർവാണം പ്രാപിച്ചും, സതതം സ്വരൂപം തെളിയിച്ചും, ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും, രാമഭദ്രാ, ജീവൻ ബന്ധങ്ങൾക്കതീതനായി പ്രവൃത്തിഫലങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനാവുന്നില്ല; അവൻ ശരീരത്തെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് പരിഹസിക്കുന്നവനുപോലെയാണ്.
അസംസങ്ഗസുഖധ്യാനസംസ്ഥിതൈര് വിദിതാത്മഭിഃ । വ്യവഹാരിഭിര് അപ്യ് അന്തര് വീതശോകൈര് അവസ്ഥിതമ്
ആസ്വാദനത്തിലോ ധ്യാനത്തിലോ അകപ്പെടാതെ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞവർ, ലോകകാര്യങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായിരുന്നാലും, ഉള്ളിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രക്ഷുബ്ധാക്ഷുബ്ധദേഹസ്യ വിസംവേദനസംവിദഃ । അന്തഃപൂര്ണസ്യ വദനേ ശ്രീര് ഇന്ദോര് ഇവ ലക്ഷ്യതേ
ശരീരം ചിലപ്പോൾ അശാന്തമായാലും ചിലപ്പോൾ ശാന്തമായാലും, അവന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമാകാതെ, ഉള്ളിലെ സമൃദ്ധി മുഖത്ത് തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു, അതെ, ചന്ദ്രന്റെ കാന്തിപോലെ.
ചേത്യഹീനചിദാലമ്ബി മനോ യസ്യ ഗതജ്വരമ് । തേനാമ്ബു കതകേനേവ ജനതാ സമ്പ്രസീദതി
യാരുടെ മനസ്സ് വസ്തുക്കളിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അവൻ ദുഃഖരഹിതനാണ്. അങ്ങനെ ഉള്ളവനെ കണ്ടാൽ, ജനം കറ്റക്കായിലുപയോഗിച്ച വെള്ളം പോലെ ശാന്തരാവുന്നു.
നിത്യമ് ആത്മദൃഗാലീനോ ജ്ഞസ് സ്വസ്ഥശ് ചഞ്ചലോ ഽപി സന് । ക്ഷുബ്ധോ ദൃശ്യത ഏവാസൌ പ്രതിബിമ്ബാര്കവന് മുധാ
എപ്പോഴും ആത്മാവിന്റെ ദർശനത്തിൽ ലീനനായ ജ്ഞാനി, മനസ്സ് ചഞ്ചലമായാലും, ഉള്ളിൽ സമാധാനത്തോടെയാണ്. അവൻ അശാന്തനെന്നു കാണപ്പെടുന്നത്, വെള്ളത്തിൽ സൂര്യന്റെ പ്രതിഫലനം പോലെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതാണ്.
ആത്മാരാമാ മഹാത്മാനഃ പ്രബുദ്ധാഃ പരമോദയാഃ । ബഹിഃ പിഞ്ഛാഗ്രതരലാ അന്തര് മേരുര് ഇവാചലാഃ
ആത്മസുഖത്തിൽ തൃപ്തരായ മഹാത്മാക്കളും ഉണർന്ന മനസ്സുള്ളവരും പരമോന്നതരായവരും പുറത്തുനോക്കുമ്പോൾ ഇലയുടെ അറ്റംപോലെ മൃദുവായിരിക്കും, അകത്തോ മെരു പർവതംപോലെ അചഞ്ചലരാണ്.
ചിത്തമ് ആത്മത്വമ് ആയാതം സുഖദുഃഖാനുരഞ്ജനാമ് । നോപൈതി രങ്ഗസംയോഗം മസൃണസ് സ്ഫടികോ യഥാ
മനസ്സ് ആത്മാവുമായി ഏകതയിലായപ്പോൾ, സുഖദു:ഖങ്ങൾ അതിനെ സ്വല്പം നിറച്ചാലും, അതിന്റെ കളിയിൽ അതു ചേർക്കാറില്ല; മൃദുവായ സ്ഫടികംപോലെ അശുദ്ധിയൊന്നും അതിൽ പതിയില്ല.
സംസാരദൃഷ്ടിര് ഉദിതാ ജ്ഞാതലോകപരാവരമ് । ന രഞ്ജയതി സച്ചിത്തം ജലലേഖാ യഥാമ്ബുജമ്
സംസാരദർശനം ഉദിച്ചാലും, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ലോകങ്ങൾ അറിഞ്ഞാലും, അതു ശുദ്ധമായ മനസ്സിനെ കളങ്കപ്പെടുത്തുന്നില്ല; വെള്ളരേഖ കമലത്തിനെ ബാധിക്കാത്തതുപോലെയാണ്.
ആത്മധ്യാനമയോ ഽധ്യാനീ പ്രബോധം പരമ് ആഗതഃ । കലനാമലനിര്മുക്തസ് ത്വ് അസക്ത ഇതി കഥ്യതേ
ആത്മധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ ധ്യാനി പരമജാഗ്രതയിൽ എത്തുന്നു; ചിന്തകളുടെ മലിനതകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായവനാണ് അസക്തൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
ആത്മാരാമതയാ ജീവോ യാത്യ് അസംസക്തതാമ് ഇഹ । ആത്മജ്ഞാനേന സംസങ്ഗസ് തനുതാമ് ഏതി നാന്യഥാ
സ്വയം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്ന ജീവൻ ഇവിടെ അസക്തിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലോകബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമാകുന്നു; മറ്റുവഴിയില്ല.
ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തസ്ഥോ ജീവോ ഭവതി രാഘവ । അസ്യാം ദൃശി ഗതദ്വന്ദ്വോ നിത്യാനസ്തമയോദയഃ
രാഘവാ, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ജീവൻ ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിൽ, ദ്വന്ദങ്ങൾ അതിജയിച്ച്, ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കാത്ത പ്രഭാതം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അത്ര പ്രൌഢിമ് ഉപായാതസ് തുര്യതാമ് ഏതി പാവനീമ് । പരിണാമവശാദ് ഇന്ദുര് അമാവസ്യാര്കതാമ് ഇവ
ഇവിടെ, പൂർണ്ണതയിലേക്കുയർന്ന്, ഒരാൾ വിശുദ്ധമായ നാലാം നിലയിലേക്കാണ് കടക്കുന്നത്. മാറ്റത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ, ചന്ദ്രൻ അമാവാസ്യയിൽ സൂര്യനായി മാറുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
ചിത്ത്വേ ചേത്യദശാഹീനേ യാ സ്ഥിതിഃ ക്ഷീണചേതസഃ । സോച്യതേ ശാന്തകലനാ ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തതാ
മനസ്സ് വിഷയബോധം വിട്ട് ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥയാണ് ശാന്തമായ ലയാവസ്ഥ; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ആഴമുള്ള ഉറക്കം പോലെ.
താം ച സുപ്തദശാമ് ഏത്യ ജീവന് വ്യവഹരന് നരഃ । സുഖദുഃഖവരത്രാഭിര് ന കദാചന കൃഷ്യതേ
ആ ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയ മനുഷ്യൻ, ജീവിച്ചും പ്രവർത്തിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, സന്തോഷവും ദു:ഖവും എന്ന ബന്ധങ്ങൾ ഒരിക്കലും അവനെ ബാധിക്കില്ല.
ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തസ്ഥോ യഃ കരോതി ജഗത്ക്രിയാമ് । തം യന്ത്രപുത്രകമ് ഇവ നായാതി സുഖദുഃഖദൃക്
യാരെങ്കിലും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ആ ഗഹന ഉറക്കത്തിന്റെ നിലയിൽ നിലനിൽക്കെ ലോകത്തിലെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോൾ, ആ മനുഷ്യനെ സന്തോഷവും ദു:ഖവും തൊടാറില്ല, ഒരു കളിപ്പാവയെപ്പോലെ.
ചിത്തസ്യ ബാധികാ സക്തിര് ഭാവാഭാവോപതാപദാ । ആത്മതാമ് ആഗതേ ചിത്തേ കസ്യ കിം ബാധതേ കഥമ്
ചിത്തത്തിന്റെ ആസക്തിയാണ് ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും ഉണ്ടാക്കുന്ന കഷ്ടതയ്ക്ക് കാരണം. ചിത്തം ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം കൈവരിച്ചാൽ, ആരെ എന്ത് വിധത്തിൽ എന്ത് ബുദ്ധിമുട്ടിക്കും?
സുഷുപ്തബുദ്ധിഃ കര്മാണി പൂര്വഹേവാകഹേലയാ । കുര്വന് ന ബധ്യതേ ജീവോ ജീവന്മുക്തതയാ സ്ഥിതഃ
ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയിൽ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, പഴയ ശീലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മുൻപുപോലെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, ജീവൻ ബന്ധിതനാകുന്നില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സൌഷുപ്തീം വൃത്തിമ് ആശ്രിത്യ കുരു മാ കുരു വാനഘ । കര്മ പ്രകൃതിഹേവാകവശാദ് ഉപഗതം സ്വകമ്
നിശ്ചലമായ ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ച്, പാപരഹിതനായവനേ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. അവ സ്വാഭാവികമായും പഴയ പ്രവൃത്തികളുടെ സ്വാധീനത്താലും സ്വയം സംഭവിക്കുന്നവയാണ്.
നാദാനം ന പരിത്യാഗഃ കര്മണോ ജ്ഞായ രോചതേ । തിഷ്ഠന്ത്യ് അധിഗതാത്മാനോ യഥാപ്രാപ്താനുവര്തിനഃ
പ്രവൃത്തികൾ സ്വീകരിക്കുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് അറിവുള്ളവർക്കു ഇഷ്ടമല്ല. ആത്മാവിനെ spandate spandate മനസ്സിലാക്കിയവർ, അവർക്കു ലഭിക്കുന്നതിനെപോലെ സ്വാഭാവികമായി ജീവിക്കുന്നു.
കുര്വന്ന് അപി ന കര്താസി സുഷുപ്തൈകസ്ഥയാ ധിയാ । അകര്താപി ച കര്താസി യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
നിന്റെ മനസ്സ് ഉറക്കത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തിച്ചാലും നീ പ്രവർത്തകൻ അല്ല. പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും നീ പ്രവർത്തകനാണ്. അതിനാൽ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.
യഥാ ന കിഞ്ചിത് കലയന് മഞ്ചകേ സ്പന്ദതേ ശിശുഃ । തഥാ ഫലാദ്യ് അകലയന് കുരു കര്മാണി രാഘവ
കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന കുഞ്ഞ് ഒരു കാര്യവും ഉദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിലും ശരീരം ഇളകുന്നതുപോലെ, ഫലങ്ങൾക്കൊന്നും ശ്രദ്ധിക്കാതെ, രാഘവ, നീയും പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം.
അചേത്യചിത്പദസ്ഥത്വാജ് ജാഗ്രത്യ് അപി സുഷുപ്തധീഃ । യദ് യത് കരോതി ലബ്ധാത്മാ തസ്മിംസ് തസ്യ ന കര്തൃതാ
അവൻ അപ്രകടമായ ചൈതന്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും അവന്റെ മനസ്സ് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽപോലെ ശാന്തമാണ്. ആത്മാവിനെ കണ്ടെത്തിയതുകൊണ്ട് അവൻ എന്ത് ചെയ്താലും അതിൽ അവനു ചെയ്യുന്നവനെന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ദശാമ് ആസാദ്യ സൌഷുപ്തീം സ്വവിദൈവ വിവാസനഃ । അന്തശ്ശീതലതാമ് ഏതി ജ്ഞോ രസേന യഥാ ശശീ
ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയിൽ എത്തിയാൽ, അവൻ തന്റെ അറിവാൽ തന്നെ നയിക്കപ്പെടുന്നു. അകത്താൽ, അറിവുള്ളവൻ ചന്ദ്രൻ തന്റെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് തണുപ്പു നേടുന്നതുപോലെ, സമാധാനം അനുഭവിക്കുന്നു.
സുഷുപ്തസ്ഥോ മഹാതേജാ ഘൂര്ണന് പൂര്ണേന്ദുബിമ്ബവത് । സമസ് സര്വാസ്വ് അവസ്ഥാസു ഭവത്യ് അദ്രിര് യഥര്തുഷു
ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മഹാതേജസ്വി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ ചുറ്റി നില്ക്കുന്നു; എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അവൻ സമനാണ്, കാലാവസ്ഥകൾ മാറുമ്പോഴും പർവ്വതം മാറ്റമില്ലാത്തതുപോലെ.
സുഷുപ്തസംസ്ഥോ ധീരാത്മാ ബഹിര് ആയാതി ലോലതാമ് । ക്രിയാസു നാന്തര് ഭൂകമ്പപ്രസ്പന്ദിത ഇവാചലഃ
ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ നില്ക്കുന്ന ധീരനായ ആത്മാവ് പുറത്തു പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അശാന്തനായി തോന്നിയാലും, അകത്താൽ അവൻ അചഞ്ചലനാണ്; ഭൂകമ്പത്തിൽ പർവ്വതം പുറത്തു മാത്രം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ.
സുഷുപ്താവസ്ഥിതോ ഭൂത്വാ ദേഹം വിഗതകല്മഷഃ । ഘാതയാശ്വ് അഥ വാ ദീര്ഘം കാലം ധാരയ ശൈലവത്
ഗഹനമായ ഉറക്കാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ച്, എല്ലാ മലിനതകളും വിട്ട്, നീ ഈ ശരീരം കുറച്ച് നേരം ആകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ദീർഘകാലം ആകട്ടെ, ഒരു പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലനിർത്തുക.
ഏഷൈവ രാമ സൌഷുപ്തീ സ്ഥിതിര് അഭ്യാസയോഗതഃ । പ്രൌഢാ സതീ തുര്യമ് ഇതി കഥിതാ തത്ത്വകോവിദൈഃ
രാമാ, യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഈ ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥ, പൂർണ്ണമായി വളർന്നാൽ, സത്യത്തെ അറിയുന്നവർ അതിനെ 'നാലാമത്തെ അവസ്ഥ' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ആനന്ദമയ ഏവാത്ര പ്രക്ഷീണസകലാമയഃ । അത്യന്താസ്തങ്ഗതമനാ ഭവതി ജ്ഞോ മഹോദയഃ
ഈ അവസ്ഥയിൽ, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകന്ന്, ആനന്ദം നിറഞ്ഞവനായി, മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ലയിച്ച്, ജ്ഞാനി അത്യന്തം പ്രകാശവാനാകുന്നു.
അത്രസ്ഥോ ജ്ഞഃ പ്രമുദിതഃ പരമാനന്ദഘൂര്ണിതഃ । ലീലാമ് ഇവേമാം രചനാം സാംസാരീമ് അനുപശ്യതി
ഈ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജ്ഞാനി, പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ, ഈ ലോകസൃഷ്ടിയെ ഒരു കളിയായി കാണുന്നു.
വീതശോകഭയായാസോ ഗതസംസാരസമ്ഭ്രമഃ । തുര്യാവസ്ഥാമ് ഉപാരൂഢോ ഭൂയഃ പതതി നാത്മവാന്
ദു:ഖവും ഭയവും ക്ഷീണവും ഇല്ലാതെ, ലോകമയക്കങ്ങൾക്കു മുകളിൽ കയറി, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നവൻ വീണ്ടും വീഴുന്നില്ല; അവൻ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനാണ്.