ശങ്ഖചക്രഗദാഹസ്തോ ദേഹോ വിവിധയേഹയാ । വന്ദ്യസംസക്തിവശതഃ പരിപാതി ജഗത്ത്രയമ്
ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ള ശരീരം ഫലപ്രദമായ ആസക്തിയുടെ ശക്തിയാൽ വിവിധ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ മൂന്നു ലോകത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
അനാരതം നിരാലമ്ബേ വ്യോമവര്ത്മനി പാന്ഥതാമ് । വന്ദ്യസംസക്തിവശതഃ കരോതി രവിര് അന്വഹമ്
ഫലപ്രദമായ ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ, എപ്പോഴും ആശ്രയമില്ലാതെ സൂര്യൻ ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ ദിവസേന സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മഹാകല്പസമാധാനധീരകല്പിതകല്പനമ് । വന്ദ്യസംസക്തിവശതോ ബ്രാഹ്മം സ്ഫുരതി വൈ വപുഃ
മഹാകല്പസമാധിയിൽ ലയിച്ച ഉറച്ച മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ദൈവീകമായ ദേഹം, ഫലപ്രദമായ ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ലീലയാ ലലനാലാനനിലീനം ഭൂതിഭൂഷിതമ് । വന്ദ്യസംസക്തിവശതശ് ശരീരം ശാങ്കരം സ്ഥിതമ്
കാമിനിയുടെ മുഖത്ത് ലീലയായി വിശ്രമിച്ചും, ഭസ്മം അലങ്കാരമായി ധരിച്ചും, ശിവന്റെ ശരീരം ഫലപ്രദമായ ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
വിജ്ഞാതഗതയസ് സിദ്ധാ ലോകപാലാസ് തഥേതരേ । വന്ദ്യസംസക്തിവശതസ് തിഷ്ഠന്തി ജഗതാം ഗണേ
വിഷയങ്ങളുടെ ഗതിക്രമം അറിയുന്ന സിദ്ധന്മാർ, ലോകപാലകർ, മറ്റ് മഹന്മാർ എന്നിവരും, ഫലപ്രദമായ ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ ലോകങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ധത്തേ ശരീരയന്ത്രൌഘമ് അന്യേയം ഭൂതസന്തതിഃ । വന്ധ്യസംസക്തിവശതോ ജരാമൃതിവിവര്തിതമ്
ഈ ജീവികളുടെ പരമ്പര, ആകാംക്ഷയുടെ വൃഥാ ബന്ധനത്തിന്റെ വശംവശമായി, പലവിധ ശരീരങ്ങളിലേക്കു കടന്ന്, വൃദ്ധിയും മരണവും കൊണ്ടു മാറ്റം വരുന്നു.
മനഃ പതതി ഭോഗേഷു ഗൃധ്രോ മാംസലവേഷ്വ് ഇവ । വന്ധ്യസക്തിവശാദ് ഏവ വ്യര്ഥയാ രസ്യശങ്കയാ
മനസ്സ്, ആകാംക്ഷയുടെ വൃഥാ ബന്ധനത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ, രുചിയുള്ളതെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ, കഴുകൻ മാംസത്തുണ്ടുകളിലേക്കു ചാടുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലേക്കു വീഴുന്നു.
സംസക്തിവശതോ വാതി വായുര് ഭുവനകോടരേ । പഞ്ചഭൂതാനി തിഷ്ഠന്തി വഹതീയം ജഗത്സ്ഥിതിഃ
ബന്ധത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ, വായു ലോകത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഇങ്ങനെ തന്നെ ഒഴുകുന്നു.
ദിവി ദേവാ ഭുവി നരാഃ പാതാലേ ഭോഗിനോ ഽസുരാഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡോദുമ്ബരഫലേ സ്ഫുരന്മഷകവത് സ്ഥിതാഃ
ആകാശത്തിൽ ദേവന്മാർ, ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ, പാതാളത്തിൽ ആസ്വാദകരായ അസുരന്മാർ — ഇവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മാണ്ഡമെന്ന ഉത്തലിപ്പഴത്തിൽ ചലിക്കുന്ന കൊതുകുകൾപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച നിപതന്ത്യ് ഉത്പതന്തി ച । ഭൂതാന്യ് അവിരതം ഭൂയോ നിര്ഝരാമ്ബുകണാ ഇവ
ജീവികൾ ജനിച്ചു മരിക്കുകയും വീണു എഴുന്നേൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായി വീഴുന്ന ജലബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ.
പരസ്പരനിഗീര്ണാങ്ഗീ ജനതാ ജാഡ്യജര്ജരാ । സമ്ഭ്രാന്താ പ്രഭ്രമത്യ് അങ്ഗ ശീര്ണം പര്ണമ് ഇവാമ്ബരേ
ഒരുത്തരോടൊരുത്തർ അംശങ്ങൾ തിന്നിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ, മന്ദതയും വയസ്സും കൊണ്ടു ക്ഷീണിച്ചവരും, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആലോലമായ് അലയുന്നവരുമാണ്, പ്രിയനേ, ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെ.
നക്ഷത്രചക്രം ഗഗനേ ക്ഷമാമഷകസന്തതമ് । സ്ഫുരത്യ് ആവര്തവൃത്ത്യൈവ പാതാലഗജലൌഘവത്
ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രവലയും ഭൂമിയിലെ ചെറുപുഴുക്കളുടെ കൂട്ടവും, പാതാളത്തിലെ ആനകളുടെ ഒഴുക്കുപോലെ, ചുറ്റിപ്പറയുന്ന ചലനത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു.
പാതോത്പാതദശാജീര്ണം കാലബാലകകന്ദുകമ് । അദ്യാപി ന ജഹാതീന്ദുര് ജഡിമ്നാ മലിനം വപുഃ
കാലം എന്ന ബാലന്റെ പന്തുപോലുള്ള ചന്ദ്രൻ, വളർച്ചയും കുറയലും കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ചിട്ടും, ഇന്നും തന്റെ മന്ദവും മലിനവുമായ രൂപം വിട്ടുകളയുന്നില്ല.
നാനായുഗപരാവര്തദുഃഖാലോകനകര്കശമ് । ന ലുനാതി മനഷ്ഷണ്ഡം ദിവി ഗീര്വാണമണ്ഡലമ്
അനവധി കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ദു:ഖങ്ങൾ കണ്ടു മനസ്സ് കഠിനമായാൽ ആകാശത്തിലെ ദേവതകളുടെ പ്രകാശവും ആ അന്ധകാരം നീക്കാൻ കഴിയില്ല.
വാസനാമാത്രവശതഃ പരേ വ്യോമനി കേനചിത് । ഇദമ് ആരചിതം ചിത്രം വിചിത്രം പശ്യ രാഘവ
രാഘവാ, വെറും വാസനകളുടെ ബലത്തിൽ ആരോ പരമാകാശത്തിൽ ഈ അത്ഭുതകരമായ, വൈവിധ്യമാർന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു എന്ന് നോക്കൂ.
മനസ്സങ്ഗൈകരങ്ഗേണ ശൂന്യേ വ്യോമ്നി ജഗന്മയമ് । യദ് ഇദം രചിതം ചിത്രം ന തത് സത്യം കദാചന
മനസ്സിന്റെ ആസക്തിയാൽ മാത്രം ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഈ അത്ഭുതകരമായ സൃഷ്ടി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കലും സത്യമായിട്ടില്ല.
സംസക്തമനസാമ് അസ്മിന് സംസാരേ വ്യവഹാരിണാമ് । അത്തി തൃഷ്ണാ ശരീരാണി തൃണാന്യ് അഗ്നിശിഖാ യഥാ
ഇവിടെ ഈ ലോകത്തിൽ ആസക്തിയുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ തൃഷ്ണ, അഗ്നിശിഖകൾ പുല്ല് ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരങ്ങളെ വിഴുങ്ങുന്നു.
പരിസക്തമതേര് ദേഹാന് സികതാഃ പത്യുര് അമ്ഭസാമ് । കശ് ശക്തഃ പരിസങ്ഖ്യാതും പരമാണുഗണം തഥാ
ഒരു നദിയുടെ തീരത്തുള്ള മണലിന്റെ കണികളും, മനസ്സ് ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നവന്റെ ശരീരത്തിലെ അനേകം അണുക്കളും എണ്ണാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും?
മുക്താലതായാ ഗങ്ഗായാ മേരോര് ആപാദമസ്തകമ് । തരങ്ഗമുക്താ ഗണ്യന്തേ ന ദേഹാസ് സക്തചേതസഃ
മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് അടിവരെയുളള ഗംഗയുടെ തിരകളും മുത്തുകളും എണ്ണാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, മനസ്സ് ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നവരുടെ ശരീരങ്ങൾ എണ്ണാൻ കഴിയില്ല.
സംസക്തചിത്തമ് ആയാന്തി സര്വാ ദുഃഖപരമ്പരാഃ । ജഡകല്ലോലവലിതാ മഹാനദ്യ ഇവാമ്ബുധിമ്
മനസ്സ് ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നവരിലേക്കാണ് എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് വലിയ നദിയുടെ തിരകളെപോലെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകി വരുന്നത്.
സംസക്തമനസാമ് ഏതാ രമ്യാന്തഃപുരപങ്ക്തയഃ । രചിതാ രൌരവാവീചികാലസൂത്രാദിനാമികാഃ
മനസ്സ് ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കായി ഈ മനോഹരമായ അകത്തളങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവയ്ക്ക് രൗരവം, അവീചി, കാലസൂത്രം എന്നിങ്ങനെയുള്ള പേരുൾക്കൊള്ളുന്നു.
സക്തചിത്തം ജനം ദുഃഖശുഷ്കമ് ഇന്ധനസഞ്ചയമ് । ജ്വലതാം നരകാഗ്നീനാം വിദ്ധി തേന ജ്വലന്തി തേ
ബന്ധം നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ നരകാഗ്നിക്കായി ഉണങ്ങിയ ഇന്ധനക്കൂട്ടുപോലെയാണ്; അതു കൊണ്ടാണ് അവൻ ആ ദുരിതത്തിൽ കത്തുന്നത്.
ദുഃഖജാലമ് ഇദം രാമ യത് കിഞ്ചിജ് ജഗതീഗതമ് । സംസക്തമനസാമ് അര്ഥേ തത് സര്വം പരികല്പിതമ്
രാമാ, ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും, വസ്തുക്കളിൽ മനസ്സ് കുടുങ്ങിയവർക്കായി മാത്രം മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടതാണ്.
മനസ്സംസങ്ഗധര്മിണ്യാ ഭാരഭൂതശരീരയാ । ക്ഷയോദയദശാര്ഥിന്യാ സര്വം തതമ് അവിദ്യയാ
മനസ്സിന്റെ ആശക്തിയും, ശരീരത്തിന്റെ ഭാരവും, നശിക്കുകയും വളരുകയും ചെയ്യുന്ന വസ്തുക്കളുടെ ആഗ്രഹവും — ഇതൊക്കെയും അജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അസംസങ്ഗേന ഭോഗാനാം സര്വാ രാമ വിഭൂതയഃ । പരം വിസ്താരമ് ആയാന്തി പ്രാവൃഷീവ മഹാപഗാഃ
രാമാ, അനുഭവങ്ങളിൽ ആശക്തിയില്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ശക്തികളും മഴക്കാലത്ത് വലിയ നദികൾ പടർന്നു വളരുന്നതുപോലെ അതിയായി വികസിക്കുന്നു.
അന്തസ്സംസങ്ഗമ് അങ്ഗാനാമ് അങ്ഗാരം വിദ്ധി രാഘവ । അനന്തസ്സങ്ഗമ് അങ്ഗാനാം വിദ്ധി രാമ രസായനമ്
രാഘവ, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കുള്ളിലെ ആസക്തി അഗ്നിക്കനലുപോലെയാണ് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. രാമ, ആ ആസക്തിയില്ലായ്മ അമൃതംപോലെയാണ് എന്നും അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
സംസങ്ഗേനാന്തരസ്ഥേന ദഹ്യതേ പ്രകൃതിസ് സ്വയമ് । സ്വഫലോത്ഥേനൈഡകാക്ഷീ പാവകേന യഥൌഷധിഃ
അന്തരീക്ഷത്തിലുള്ള ആസക്തിയാല് സ്വഭാവം തന്നെ കത്തിപ്പോകുന്നു; എങ്ങനെ ഔഷധസസ്യങ്ങള് തങ്ങളുടേതായ രസവും അരണി ചങ്ങലയുടെ ഉഷ്ണവും കൊണ്ടു കത്തിപ്പോകുന്നുവോ അതുപോലെ.
സര്വത്രാസക്തമ് ആശക്തമ് അനന്തമ് ഇവ സംസ്ഥിതമ് । അസങ്കല്പം സദാഭാസം സുഖായൈവ മനോ ഭവേത്
എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, സദാ തെളിഞ്ഞ മനസ്സും ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാത്ത മനസ്സും അനന്തമായതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; അത്തരം മനസ്സിന് സുഖം മാത്രമേയുള്ളു.
വിദ്യാദൃശി പ്രോദയമ് ആഗതേന ക്ഷയം ത്വ് അവിദ്യാവിഷയം ഗതേന । സര്വത്ര സംസക്തിവിവര്ജിതേന സ്വചേതസാ തിഷ്ഠതി യസ് സ മുക്തഃ
എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ, ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയില് നിലകൊണ്ടു, അജ്ഞാനത്തിന്റെ പരിധി വിട്ടു, തന്റെ മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നവന് മാത്രമാണ് സത്യമായും മോചിതന്.
സര്വദാ സര്വസംസ്ഥേന സര്വേണ സഹ തിഷ്ഠതാ । സര്വകര്മരതേനാപി മനഃ കാര്യം വിജാനതാ
എപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലാവരോടൊപ്പം, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിന്റെ ലക്ഷ്യം അറിയുന്നവൻ—