യഥാ ന കസ്യചിദ് ദാരുവാരിശ്ലേഷേ ഽനുഭൂതയഃ । തഥാ ന കസ്യചിദ് ദേഹദേഹിസങ്ഗേ ഽനുഭൂതയഃ
മരവും വെള്ളവും തമ്മിൽ ചേർന്നാൽ യാതൊരു അനുഭവവും ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, ശരീരവും അതിൽ ഉള്ള ജീവനും തമ്മിൽ ചേർന്നാലും യാതൊരു യഥാർത്ഥ അനുഭവവും ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
അജ്ഞസ്യായം യഥാ ദൃഷ്ടസ് സംസാരസ് സത്യതാം ഗതഃ । തജ്ജ്ഞസ്യായം തഥാ നഷ്ടസ് സംസാരോ ഽസത്യതാം ഗതഃ
അജ്ഞാനിക്ക് ഈ ലോകം യഥാർത്ഥമെന്നു തോന്നുന്നു; ജ്ഞാനിക്ക് ഈ ലോകം അപ്രധാനവും അസത്യവുമാണ്, അതിന് യാതൊരു നിലനില്പുമില്ല.
അന്തസ്സങ്ഗവിഹീനാസ് തേ യഥാ സ്നേഹാ ദൃഷത്തലേ । തഥാസക്തമനോവൃത്തൌ ബാഹ്യാഭോഗാനുഭൂതയഃ
പുല്ലിന്റെ മുകളിലെ തുള്ളികളിൽപോലെ ഉള്ളിൽ ചേർച്ചയില്ലാത്തതുപോലെ, മനസ്സിൽ ആസക്തി ഇല്ലെങ്കിൽ പുറംഭോഗങ്ങൾക്കും യാതൊരു സ്വാധീനവും ഉണ്ടാകില്ല.
അന്തസ്സങ്ഗേന രഹിതോ യദ്വത് സലിലകാഷ്ഠയോഃ । സമ്ബന്ധസ് തദ്വദ് ഏവാന്തര് അസങ്ഗോ ദേഹദേഹിനോഃ
ജലവും ഒരു മരക്കഷ്ണവും തമ്മിൽ അകത്തുനിന്നുള്ള യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ശരീരത്തിനും അതിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ അകത്തുനിന്നുള്ള ബന്ധമൊന്നുമില്ല.
അന്തസ്സങ്ഗേന രഹിതസ് സമ്ബന്ധോ ജലകാഷ്ഠയോഃ । ജ്ഞദേഹദേഹിനോശ് ചൈവ പ്രതിബിമ്ബാമ്ഭസോസ് തഥാ
ജലവും മരക്കഷ്ണവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അകത്തുനിന്നുള്ള ചേർചയില്ലാത്തതുപോലെ, അറിയുന്നവനും ശരീരവും അതിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും, പ്രതിബിംബവും വെള്ളവും തമ്മിലുള്ളത് പോലെ, അകത്തുനിന്നുള്ള ചേർചയില്ലാത്തതാണു.
സ്ഥിതാ സര്വത്ര സംവിത്തിശ് ശുദ്ധാ സംവേദ്യവര്ജിതാ । ദ്വിത്വോപലാഞ്ഛിതാ ത്വ് അന്യാ ദുസ്സംവിത്തിര് ന വിദ്യതേ
ശുദ്ധമായ ബോധം എല്ലിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു, അതിൽ അനുഭവിക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നുമില്ല. ഇരട്ടത്വം കാണുന്നതെല്ലാം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അസത്യമായ ബോധം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല.
അദുഃഖമ് ഏതി ദുഃഖത്വമ് അന്തസ്സംവേദനാത് സ്ഫുടമ് । സ്ഥാണുര് ഭവതി വേതാലോ വേതാലത്വേന ഭാവിതഃ
അകത്തുനിന്നുള്ള തിരിച്ചറിവ് കൊണ്ടാണ് ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാണ്. ഒരു തൂണിനെ ഭ്രമിച്ച് പ്രേതം എന്നു കരുതുമ്പോലെ, ദു:ഖമില്ലാത്തത് ദു:ഖം ആകുന്നത് ഈ ഭാവന കൊണ്ടാണ്.
അസമ്ബന്ധോ ഹി സമ്ബന്ധോ ഭവത്യ് അന്തര്വിനിശ്ചയാത് । സ്വപ്നാങ്ഗനാസുരതവത് സ്ഥാണുവേതാലഭങ്ഗവത്
യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധമില്ലാത്തത് ഉള്ളിലെ ഉറച്ച വിശ്വാസം കൊണ്ടു ബന്ധമുണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു. ഒരു അസുരന് സ്വപ്നത്തിലെ സ്ത്രീയെ കാണുന്നതുപോലെയും, ഒരു മരക്കൊമ്പ് ഭ്രാന്തന് വെറ്റാലമായി തോന്നുന്നതുപോലെയും അതാണ്.
അസത്പ്രായോ ഹി സമ്ബന്ധോ യഥാ സലിലകാഷ്ഠയോഃ । തഥൈവ മിഥ്യാ സമ്ബന്ധശ് ശരീരപരമാത്മനോഃ
സംബന്ധം സാധാരണയായി യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, വെള്ളത്തിനും മരത്തിനുമിടയിലെ ബന്ധംപോലെ. അതുപോലെ തന്നെ ശരീരത്തിനും പരമാത്മാവിനുമിടയിലെ ബന്ധവും മിഥ്യയാണ്.
അന്തസ്സങ്ഗം വിനാ നാമ്ബു കാഷ്ഠാഘാതൈഃ പ്രമുഹ്യതേ । ആത്മാന്തസ്സങ്ഗരഹിതോ ദേഹദുഃഖൈര് ന ദഹ്യതേ
ഉള്ളിലെ ചേർപ്പ് ഇല്ലാതെ വെള്ളം മരക്കഷ്ണത്തെ ബാധിക്കില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, ആത്മാവ് ഉള്ളിൽ ചേർപ്പ് ഇല്ലെങ്കിൽ ശരീരദുഃഖങ്ങൾ കൊണ്ട് ദഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ദേഹഭാവനയൈവാത്മാ ദേഹദുഃഖവശേ സ്ഥിതഃ । തത്ത്യാഗേന തതോ മുക്തോ ഭവതീതി വിദുര് ബുധാഃ
ശരീരമാണെന്ന ഭാവം കൊണ്ടാണ് ആത്മാവ് ശരീരദുഃഖങ്ങൾക്ക് അടിമയാകുന്നത്. ആ ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
അന്തസ്സങ്ഗവിഹീനത്വാദ് ദുഃഖവന്ത്യ് അങ്ഗ നോ യഥാ । പത്ത്രാമ്ബൂപലദാരൂണി ശ്ലിഷ്ടാന്യ് അപി പരസ്പരമ്
അന്തരംഗബന്ധം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ശരീരഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേർന്നിരുന്നാലും അവയ്ക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഇലകളും വെള്ളവും കല്ലുകളും മരവും തമ്മിൽ സ്പർശിച്ചിരുന്നാലും പരസ്പരം ബാധിക്കാത്തതുപോലെയാണ് ഇത്.
അന്തസ്സങ്ഗേന രഹിതാ യാന്തി നിര്ദുഃഖതാം പരാമ് । ശ്ലിഷ്ടാ അപി തഥൈവാത്മാ ദേഹേന്ദ്രിയമനാംസ്യ് അലമ്
അന്തരംഗബന്ധം ഇല്ലാതായാൽ, അവ പരമമായ ദു:ഖമുക്തി നേടുന്നു. അതുപോലെ, ആത്മാവും ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ഒന്നായി ചേർന്നിരുന്നാലും ഒന്നിനൊന്ന് ബാധയില്ല.
അന്തസ്സങ്ഗോ ഹി സംസാരേ സര്വേഷാം നാമ ദേഹിനാമ് । ജരാമരണമോഹാനാം തരൂണാം ബീജകാരണമ്
ഇഹലോകത്തിൽ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അന്തരംഗബന്ധം തന്നെയാണ് വയസ്സും മരണവും മായയും ഉണ്ടാകാനുള്ള വിത്ത്, മരങ്ങൾക്ക് വിത്ത് കാരണമാകുന്നതുപോലെ.
അന്തസ്സംസങ്ഗവാഞ് ജന്തുര് മഗ്നസ് സംസാരസാഗരേ । അന്തസ്സംസങ്ഗമുക്തസ് തു തീര്ണസ് സംസാരസാഗരാത്
അന്തരംഗബന്ധമുള്ള ജീവി ഈ ലോകസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മോചിതനായവൻ ലോകസമുദ്രം കടന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നു.
അന്തസ്സംസങ്ഗവച് ചിത്തം ശതശാഖമ് ഇഹോച്യതേ । അന്തസ്സംസങ്ഗരഹിതം വിലീനം ചിത്തമ് ഉച്യതേ
അകത്തുള്ള ആസക്തിയോടെ മനസ്സ് നൂറു ശാഖകളുള്ളതുപോലെയാണെന്ന് ഇവിടെ പറയുന്നു. അകത്തുള്ള ആസക്തി ഇല്ലാത്ത മനസ്സ് ലയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ഭഗ്നസ്ഫടികവദ് വിദ്ധി മനസ് സക്തമ് അപാവനമ് । അഭഗ്നസ്ഫടികാഭാസമ് അസക്തം വിദ്ധി വൈ മനഃ
ആസക്തിയും അശുദ്ധിയും ഉള്ള മനസ്സ് തകർന്ന സ്ഫടികംപോലെയാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സ് തകർന്നിട്ടില്ലാത്ത സ്ഫടികംപോലെ വെളിച്ചം നിറഞ്ഞതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അസക്തം നിര്മലം ചിത്തം മുക്തം സംസാര്യ് അപി സ്ഫുടമ് । സക്തം തു ദീര്ഘതപസാ യുക്തമ് അപ്യ് അതിബന്ധവത്
ആസക്തിയില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ മനസ്സ് ലോകജീവിതത്തിൽ എങ്കിലും വ്യക്തമായി മോചിതമാണ്. പക്ഷേ, ആസക്തിയുള്ള മനസ്സ് ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്താലും കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
അന്തസ്സക്തം മനോ ബദ്ധം മുക്തം സക്തിവിവര്ജിതമ് । അന്തസ്സംസക്തിര് ഏവൈകം കാരണം ബന്ധമോക്ഷയോഃ
അകത്തുള്ള ആസക്തിയുള്ള മനസ്സ് ബന്ധത്തിലാണ്; ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സ് മോചിതമാണ്. അകത്തുള്ള ആസക്തിയേയാണ് ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും ഏക കാരണം.
അന്തസ്സംസക്തിമുക്തസ്യ കുര്വതോ ഽപി ന കര്തൃതാ । സുഖദുഃഖവതി സ്വപ്നേ സമ്ഭ്രമോന്മുഖതാ യഥാ
അന്തരംഗബന്ധം വിട്ടവന് പ്രവര്ത്തിച്ചാലും, അവനില് കര്ത്തൃത്വബോധം ഉണ്ടാകില്ല. സ്വപ്നത്തില് സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന ആശങ്കപോലെയാണ് അതു.
ചിത്തേ കര്തരി കര്തൃത്വമ് അദേഹസ്യാപി വിദ്യതേ । സ്വപ്നാദാവ് ഇവ വിക്ഷുബ്ധസുഖദുഃഖദശാമയമ്
ശരീരമില്ലാത്തപ്പോഴും മനസ്സിനാണ് കര്ത്തൃത്വം ഏല്പ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. സ്വപ്നത്തില് മനസ്സ് ഉല്ലാസവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതും.
അകര്തരി മനസ്യ് അന്തര് അകര്തൃത്വം സ്ഫുടം ഭവേത് । ശൂന്യചിത്തോ ഹി പുരുഷഃ കുര്വന്ന് അപി ന ചേതതി
മനസ്സിന് അകത്ത് കര്ത്തൃത്വം ഇല്ലാതായാല് അത് വ്യക്തമായി കാണാം. മനസ്സു ശൂന്യമായവന് എന്ത് ചെയ്താലും കര്ത്തൃത്വബോധം ഉണ്ടാവില്ല.
ചേതസാ കൃതമ് ആപ്നോഷി ചേതസാ ന കൃതം ന തു । ന ക്വചിത് കാരണം ദേഹോ ന ചിത്തമ് അപി കര്തൃ വൈ
മനസ്സോടെ ചെയ്തതാണു നിനക്ക് അനുഭവം. മനസ്സോടെ ചെയ്യാത്തത് അനുഭവം ആകില്ല. ശരീരവും മനസ്സും യാതൊരു കാര്യത്തിലും യഥാര്ത്ഥ കാരണം അല്ല.
അസംസക്തമ് അകര്ത്ര് ഏവ കുര്വദ് ഏവ മനോ വിദുഃ । ന കര്മഫലഭോക്തൃത്വമ് അസക്തം പ്രതിപദ്യതേ
മനസ്സ് അകറ്റം കൂടാതെ, ചെയ്യുന്നവനെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അകറ്റമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അതിന് പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ബ്രഹ്മഹത്യാശ്വമേധാഭ്യാമ് അസംസക്തോ ന ലിപ്യതേ । ദൂരസ്ഥകാന്താസംസക്തമനാഃ കാര്യൈര് ഇവാഗ്രഗൈഃ
അകറ്റം കൂടാത്തവൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്താലും അശ്വമേധയാഗം നടത്തിയാലും മലിനനാവില്ല. ദൂരെയുള്ള പ്രിയയോടു മനസ്സ് ചേർന്നിരിക്കുന്നവനെ സമീപം നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ബാധിക്കാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
അന്തസ്സംസക്തിനിര്മുക്തോ ജീവോ മധുരവൃത്തിമാന് । ബഹിഃ കുര്വന്ന് അകുര്വന് വാ കര്താ ഭോക്താ ന ഹി ക്വചിത്
അകത്തുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ജീവൻ മധുരമായ രീതിയിൽ പെരുമാറുന്നു. പുറത്തു പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലോ, അവൻ എവിടെയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യുന്നവനോ അനുഭവിക്കുന്നവനോ അല്ല.
അന്തസ്സംസക്തിമുക്തം യന് മനസ് സ്യാത് തദ് അകര്തൃകമ് । തദ് വിയുക്തം പ്രശാന്തം തത് തദ് യുക്തം തദ് അലേപകമ്
അകത്തുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതമായ മനസ്സ് ചെയ്യുന്നവനല്ല. അതു വേറിട്ടതും ശാന്തവുമാണ്; ഒന്നിച്ചാലും അതിന് മലിനതയൊന്നും ബാധിക്കില്ല.
തത് സ്യാത് സര്വപദാര്ഥാനാം ശ്ലിഷ്ടാനാം നിശ്ചിതം ബഹിഃ । സര്വദുഃഖകരീം ക്രൂരാമ് അന്തസ്സക്തിം വിവര്ജയേത്
സകലവസ്തുക്കളുമായുള്ള പുറംസ്പർശം നിശ്ചയമായും ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണം ആകുന്ന ആന്തരിക ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.
വിരഹിതമ് അലമ് അന്തസ്സങ്ഗദോഷേണ ചേതശ് ശമമ് ഉപഗതമ് ആദ്യം വ്യോമവന് നിര്മലാഭമ് । സകലകലനമുക്തേനാത്മനൈകത്വമ് ഏതി സ്ഥിരമ് അലിനിഭമ് അമ്ഭോ വാരിണീവാലിനീലേ
ആന്തരിക ആസക്തിയുടെ ദോഷം ഇല്ലാതെ മനസ്സ് സമാധാനം പ്രാപിക്കും; അതു ആദിമാകാശം പോലെ നിർമ്മലമായിരിക്കും. എല്ലാ കണക്കുകൂട്ടലുകളും വിട്ടുമാറുമ്പോൾ, ആത്മാവുമായി അതുല്യമായ ഏകത്വം നേടും; അതു മേഘരഹിതമായ ശുദ്ധമായ തടാകത്തിലെ വെള്ളംപോലെയാകും.
കീദൃശോ ഭഗവന് സങ്ഗഃ കശ് ച ബന്ധായ വൈ നൃണാമ് । കശ് ച മോക്ഷായ കഥിതഃ കഥം ചൈഷ ചികിത്സ്യതേ
ഭഗവൻ, ആസക്തി എന്നത് എങ്ങനെയാണു്? മനുഷ്യരെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് എന്താണു്? മോക്ഷം നൽകുന്നതു് ഏതാണ്? ഇതിനെ എങ്ങനെ ചികിത്സിക്കാമെന്നു ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.