അഭ്രനീലാംശുകച്ഛന്നാ മൂകരത്നവിഭൂഷണാഃ । ശിലാകനകസുന്ദര്യോ യത്ര ശൃങ്ഗാഭിസാരികാഃ
അവിടെ, മേഘംപോലെയുള്ള നീല വസ്ത്രം ധരിച്ചും മുത്ത്-രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞും, പൊന്നുപോലെയുള്ള പാറകളെപ്പോലെ സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകൾ കുന്നിൻ മുകളിൽ പ്രിയനേടാൻ തിരയുന്നവരെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തത്രോത്തരതടേ സാനാവ് ആനമത്ഫലപാദപേ । രത്നപുഷ്കരിണീജാലവഹന്നിര്ഝരവാരിണി
ആ മലയുടെ വടക്കേ കുന്നിൻ ചുരത്തിൽ, കായ്ക്കളുടെ ഭാരത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ താഴ്ന്നു നിൽക്കുന്നു; രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച താമരക്കുളങ്ങളിലെ വെള്ളം ഒഴുകുന്ന പുഴകളും അവിടെ ഉണ്ട്.
ചൂതദ്രുമലതോന്മുക്തപുഷ്പസ്തബകദന്തുരേ । വിദുലാങ്കോല്ലപുന്നാഗനീപനീരന്ധ്രദിക്തടേ
അവിടെ മാവിൻമരങ്ങൾ പൂക്കളെ തളിക്കുന്നു; ചന്ദ്രാകൃതമായ ഓലപ്പുന്നാഗം, നീപം, നിരന്ധ്രം എന്നിവയുടെ വനം തീരങ്ങളിൽ കാണാം.
ലതാവിതാനച്ഛന്നാര്കേ രത്നാംശുഭരഭാസുരേ । സ്രവജ്ജമ്ബൂരസക്നൂതേ സ്വര്ലോകാഹ്ലാദകാരിണി
വള്ളികളുടെ തൂണുകൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നു; രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശം എല്ലായിടത്തും വിരിയുന്നു; ഒഴുകുന്ന ജംബു നദിയുടെ വെള്ളം സ്വർഗ്ഗത്തിൽപോലെയുള്ള ആനന്ദം പകർന്നു നൽകുന്നു.
ബ്രഹ്മലോകസമസ് സ്വര്ഗരമ്യശ് ശിവപുരോപമഃ । അത്രേര് അസ്ത്യ് ആശ്രമശ് ശ്രീമാന് സിദ്ധശ്രമഹരോ മഹാന്
അവിടെ ബ്രഹ്മലോകത്തിനെപ്പോലെയും സ്വർഗ്ഗംപോലെയും ശിവപുരിയെപ്പോലെയും മനോഹരമായ മഹത്തായ സിദ്ധാശ്രമം എന്ന അത്രിയുടെ മനോഹരമായ ആശ്രമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
മഹത്യ് അത്ര്യാശ്രമേ തസ്മിംസ് താപസൌ ദ്വൌ ബഭൂവതുഃ । കൌചിദ് ഏവ നഭോമാര്ഗ ഇവ ശുക്രബൃഹസ്പതീ
ആ വലിയ അത്രിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ രണ്ടു തപസ്സുകാരുണ്ടായിരുന്നു; ആകാശത്ത് ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്ന ശുക്രനും ബൃഹസ്പതിയും പോലെയാണ് അവർ.
തയോര് അഥൈകാസ്പദയോസ് തത്രാഭൂതാം സുതാവ് ഉഭൌ । കുലാങ്കുരൌ ശുദ്ധതനൂ സരസ്വത്യ് അമ്ബുജാവ് ഇവ
അവിടെ, ഒരേ വീടിൽ താമസിച്ച ആ ഇരുവർക്കും രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; കുടുംബത്തിന്റെ അഭിമാനങ്ങളായ, ശുദ്ധമായ ശരീരങ്ങളുള്ളവർ, സരസ്വതീ നദിയിലെ രണ്ടു താമരപ്പൂക്കൾ പോലെ.
വിലാസഭാസനാമാനൌ വൃദ്ധിമ് ആയയതുഃ ക്രമാത് । തൌ പിത്രോഃ പല്ലവൌ ശീഘ്രം ലതാപാദപയോര് ഇവ
വിലാസനും ഭാസനും എന്ന പേരുകൾക്കാർ, അവർ ക്രമമായി വളർന്നു; മാതാപിതാക്കളുടെ ചുവടുകളിൽ നിന്നു വല്ലിയുടെ പുതിയ കൊമ്പുകൾ പോലെ വേഗത്തിൽ പുഷ്പിച്ചു.
ആസ്താമ് അന്യോഽന്യസുഹൃദൌ സുസ്നിഗ്ധൌ വല്ലഭൌ മിഥഃ । തിലതൈലവദ് ആശ്ലിഷ്ടൌ തൌ പുഷ്പാമോദവത് സ്ഥിതൌ
അവർ തമ്മിൽ വളരെ സ്നേഹവും സൗഹൃദവും നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു; ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, എള്ളും എണ്ണയും പോലെ ചേർന്ന്, പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം പോലെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
നാഭൂതാം വിപ്രയുക്തൌ തൌ സുരക്താവ് ഇവ ദമ്പതീ । ഏകം ദ്വിത്വമ് ഇവാപന്നം സമമ് ആസീത് തയോര് മനഃ
അവർ ഒരിക്കലും വേർപിരിയാതിരുന്നതായിരുന്നു, പ്രണയഭരിതരായ ദമ്പതികളെപ്പോലെ. അവരുടെ മനസ്സ് ഒന്നായി ചേർന്നതുപോലെ, രണ്ടായി കാണപ്പെട്ടുവെങ്കിലും അതിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലായിരുന്നു.
തൌ തഥാന്യോഽന്യമുദിതൌ മനോഹരതരാകൃതീ । തസ്ഥതുസ് സ്വാശ്രമേ മൌനേ സരോജ ഇവ ഷട്പദൌ
അങ്ങനെ, പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ, മനോഹരമായ രൂപങ്ങളോടെ, ഇരുവരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ ശാന്തതയിൽ താമസിച്ചു, ഒരു താമരപ്പൂവിൽ ഇരുന്ന രണ്ടു തേൻചീറ്റകളെപ്പോലെ.
പ്രാപതുര് യൌവനം ബാല്യമ് ഉത്സൃജ്യ ജനവല്ലഭൌ । കാലേനാല്പതരേണൈവ ചന്ദ്രസൂര്യാവ് ഇവോദിതൌ
കുട്ടിക്കാലം വിട്ട്, ചെറുകാലത്തിനുള്ളിൽ, ജനപ്രിയരായി, ഇരുവരും യൗവനം പ്രാപിച്ചു, ഉദയിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ.
ജഗ്മതുര് ദേഹമ് ഉത്സൃജ്യ തതസ് തൌ പിതരൌ തയോഃ । സ്വര്ഗം ജരാര്താവ് ഉഡ്ഡീയ നീഡാദ് ഇവ വിഹങ്ഗമൌ
അതിനുശേഷം, അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ വയസ്സായപ്പോൾ ശരീരം വിട്ട്, ആകാശത്തേക്ക് പറന്നു, കൂടിൽ വിട്ടുപറക്കുന്ന പക്ഷികളെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
പഞ്ചത്വം ഗതയോഃ പിത്രോര് ദീനവക്ത്രൌ ബഭൂവതുഃ । സന്നാങ്ഗൌ വിഗതോത്സാഹൌ പദ്മാവ് ഇവ ജലോദ്ധൃതൌ
അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ മരിച്ചപ്പോൾ, മുഖം കറുത്ത്, ശരീരം ക്ഷീണിച്ച്, മനസ്സിൽ ഉത്സാഹമില്ലാതെ, വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് എടുത്തു വെയിലിൽ വാടിയ താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെ ആകുകയായിരുന്നു.
തത്രൌര്ധ്വദൈഹികം കൃത്വാ ചക്രാതേ പരിദേവനമ് । ലോകസ്ഥിതിര് അലങ്ഘ്യാ ഹി മഹതാമ് അപി മാനദ
അവിടെ, അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, അവർ ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു. ലോകത്തിന്റെ നിയമം മഹാന്മാർക്കുപോലും മറികടക്കാൻ കഴിയാത്തതാണല്ലോ, മഹാനേ.
കൃത്വൌര്ധ്വദൈഹികമ് അഥോ വ്യഥയാഭിഭൂതൌ ശോകോത്ഥയാ കരുണമ് ആര്തഗിരാ വിലപ്യ । ചിത്രാര്പിതാവ് ഇവ നിരസ്തസമസ്തചേഷ്ടൌ തൌ സംസ്ഥിതൌ സുസമശൂന്യഹൃദാദിനാന്തമ്
അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തിൽ പൂർണ്ണമായും തളർന്ന്, ഹൃദയഭേദകമായ ദയനീയമായ ശബ്ദത്തിൽ അവർ വിലപിച്ചു. എല്ലാം നഷ്ടമായ ചിത്രങ്ങൾ പോലെ, ഒരു ചലനവും ഇല്ലാതെ, ഹൃദയം മുഴുവനും ശൂന്യമായ അവസ്ഥയിൽ ഇരുവരും അവിടെ നിന്നു.
അഥ ശോകപരാഭൂതൌ തസ്ഥതുര് ദൃഢതാപസൌ । താപസംശുഷ്കസര്വാങ്ഗൌ താവ് അരണ്യദ്രുമാവ് ഇവ
ശോകത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കീഴടങ്ങി, ഇരുവരും തപസ്സിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ശരീരം തപസ്സുകാരെപ്പോലെ ഉണങ്ങിയതും, കാട്ടിലെ രണ്ടു വൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ അവരായിരുന്നു.
വിരക്തൌ വിപിനേ കാലം ക്ഷപയാമ് ആസതുര് ദ്വിജൌ । വിയൂഥാവ് ഇവ സാരങ്ഗാവ് അനാസ്ഥാമ് ആഗതൌ പരാമ്
വിരക്തരായി ആ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാർ കാട്ടിൽ സമയം കഴിച്ചു. കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട രണ്ട് മാൻപോലെ, അവർക്ക് എല്ലാം അനാസക്തിയായിരുന്നു.
ജഗ്മുര് ദിനാനി മാസാശ് ച വര്ഷാണ്യ് അഥ തയോസ് തദാ । ക്രമാത് താവ് അപി സംയാതൌ ജരാം ശ്വഭ്രദ്രുമാവ് ഇവ
അവർക്കു ദിവസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, വർഷങ്ങൾ അങ്ങനെ കടന്നു. ക്രമേണ, അവർ രണ്ടുപേരും വയസ്സിന് കീഴടങ്ങി, ഉള്ളില്ലാത്ത പഴയ മരങ്ങൾപോലെ.
അപ്രാപ്തവിമലജ്ഞാനൌ ചിരാജ് ജരഢതാപസൌ । താവ് ഏകദാ സങ്ഘടിതാവ് ഇദമ് അന്യോഽന്യമ് ഊചതുഃ
നിറഞ്ഞ ജ്ഞാനം ലഭിക്കാതെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ആ രണ്ടു വയസ്സായ തപസ്സുകാരും ഒരിക്കൽ ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ പരസ്പരം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ജീവിതോഗ്രദ്രുമഫല മദാശ്വാസാമൃതാമ്ബുധേ । ജഗത്യ് അസ്മിന് മഹാബന്ധോ ഭാസ സ്വാഗതമ് അസ്തു തേ
ഈ ലോകത്തിലെ മഹാബന്ധനമേ, ജീവന്റെ വൃക്ഷഫലത്തിന്റെ മദം, ആശ്വാസം, അമൃതം എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
ഏതാവത്യോ ദിനാവല്യോ മദ്വിയോഗവതാ ത്വയാ । വദ ക്വ ക്ഷപിതാസ് സാധോ കച്ചിത് തേ വിമലം തപഃ
മഹാനുഭാവാ, നീ എന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ഇത്രയും ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. ആ ദിവസങ്ങൾ നീ എവിടെയാണ് കഴിച്ചുപോയത് എന്ന് പറയൂ. നിന്റെ തപസ്സു ഇപ്പോഴും നിർമ്മലമായിരിക്കുമെന്നു ഞാൻ ആശിക്കുന്നു.
കച്ചിത് തേ വിജ്വരാ ബുദ്ധിഃ കച്ചിജ് ജാതസ് ത്വമ് ആത്മവാന് । കച്ചിത് ഫലിതവിദ്യസ് ത്വം കച്ചിത് കുശലവാന് അസി
നിന്റെ ബുദ്ധിക്ക് ഇനി വേദനയോ വിഷമമോ ഇല്ലെന്നു ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നീ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായി എന്നുമാണ് എന്റെ ആശംസ. നിന്റെ വിജ്ഞാനം ഫലപ്രദമായിരിക്കും എന്നും, നീ കഴിവുള്ളവനാണെന്നും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവന്തം സംസാരസമുദ്വിഗ്നമ് അലം തദാ । പ്രാഹാപ്രാപ്തമഹാജ്ഞാനം സുഹൃത് സുഹൃദമ് ആദരാത്
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ലോകജീവിതത്തിൽ വിഷമിച്ചവൻ, വലിയ ജ്ഞാനം ഇതുവരെ ലഭിക്കാതിരുന്നിട്ടും, ആത്മാർത്ഥതയോടെ തന്റെ സുഹൃത്തിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സാധോ സ്വാഗതമ് അദ്യാങ്ഗ ദിഷ്ട്യാ ദൃഷ്ടോ ഽസി മാനദ । കുശലം തു കുതോ ഽസ്മാകം സംസാരേ തിഷ്ഠതാമ് ഇഹ
മഹാനുഭാവാ, ഇന്നാണ് നിന്നെ കാണാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചത്; ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം. എന്നാൽ ഈ ലോകത്തിൽ കഴിയുന്ന ഞങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെയാണ് സുഖം ഉണ്ടാവാൻ കഴിയുക?
യാവന് നാധിഗതം ജ്ഞേയം യാവത് ക്ഷീണാ ന ചിത്തഭൂഃ । യാവത് തീര്ണം ന സംസാരാത് താവന് മേ കുശലം കുതഃ
എനിക്ക് അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിന്റെ എല്ലാ വൃത്തികളും ശാന്തമായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ജന്മമരണചക്രം താണ്ടിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ, എങ്ങനെ എനിക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകുമെന്നു ചോദിക്കാം.
യാവന് നാധിഗതം ജ്ഞാനം യാവന് ന സമതോദിതാ । യാവന് നാഭ്യുദിതോ ബോധസ് താവന് നഃ കുശലം കുതഃ
ജ്ഞാനം ലഭിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിൽ സമത്വം ഉദിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഉണർവ് പൂർണ്ണമായി വന്നിട്ടില്ലെങ്കിൽ, എങ്ങനെയാണ് നമ്മൾക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക.
ആശാ യാവദ് അശേഷേണ ന ലൂനാശ് ചിത്തസമ്ഭവാഃ । വീരുധോ ദാത്രകേണേവ താവന് നഃ കുശലം കുതഃ
മനസ്സിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും പൂർണ്ണമായി മുറിച്ചുകളയാതെ, ഒരു കൃഷിക്കാരൻ തൈകൾ മുറിക്കുന്നതുപോലെ, എങ്ങനെയാണ് നമ്മൾക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക.
ആത്മലാഭം വിനാ സാധോ വിനാ ജ്ഞാനമഹൌഷധമ് । ഉദേതി പുനര് ഏവേയം ദുസ്സംസൃതിവിഷൂചികാ
സ്വയം കണ്ടെത്താതെ, ജ്ഞാനമെന്ന മഹൗഷധം ലഭിക്കാതെ, ഈ ഭയങ്കരമായ ജന്മമരണരോഗം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് വരും.
ശൈശവാങ്കുരിതാരമ്ഭോ നവയൌവനപല്ലവഃ । ജരാകുസുമിതോ ഽഭ്യേതി പുനസ് സംസാരദുര്ദ്രുമഃ
ഈ ഭയങ്കരമായ സംസാരവൃക്ഷം ബാല്യത്തിൽ മുളപ്പിടിച്ച്, യൗവനത്തിൽ ഇളം ഇലകൾ വിരിയിച്ച്, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ പുഷ്പിക്കുകയാണ്.