ഭാവാഭാവപരിച്ഛേദതത്ത്വജ്ഞ മുദിതാശയ । സമാസമദശാലൌല്യമുക്തം തവ വപുസ് സ്ഥിതമ്
ഉണ്ടെന്നതും ഇല്ലെന്നതുമായ വസ്തുതകൾ നീ ശരിക്കും അറിഞ്ഞവനാണ്; മനസ്സിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സുഖലോഭം, മദം എന്നിവയിലേക്കുള്ള ആകാംക്ഷകളിൽ നിന്നു നീ പൂര്ണമായും വിമുക്തനാണ്.
വസ്തുനാവസ്തുനൈവാന്തര് അമൃതേനേവ സാഗരഃ । അപുനഃപ്രക്ഷയായൈവ പരിതൃപ്തോ ഽസി സുന്ദര
സത്യവും അസത്യവും ഉള്ളിൽ ചേർന്നതുപോലെ, സമുദ്രം അമൃതംകൊണ്ട് തൃപ്തിയായതുപോലെ, നീ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാണ്, സുന്ദരനേ, ഇനി ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കേണ്ടതില്ല.
ന തദ് അസ്തി മുനേ വസ്തു യത്രോപാദേയതാസ്തി നഃ । യാവത് കിഞ്ചിദ് ഇദം ദൃശ്യം താവദ് ഏവ ന കിഞ്ചന
മഹർഷേ, നമുക്ക് സ്വന്തമാക്കേണ്ട ഒന്നുമില്ല. ഈ ദൃശ്യപ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും ഇല്ല.
ഉപാദേയസ്യ ചാഭാവാദ് ധേയമ് അപ്യ് അസ്തി കിം കില । പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദം വിനാ ഹേയം കിമ് ഉച്യതേ
സ്വന്തമാക്കാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ, ലക്ഷ്യമിടേണ്ടത് എന്താണ്? എതിര്ഭാവം ഇല്ലാതെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതെന്ന് പറയാൻ എന്തുണ്ട്?
തുച്ഛത്വാത് സര്വഭാവാനാമ് അതുച്ഛത്വാച് ച കാലതഃ । ചിരം മമ പരിക്ഷീണേ തുച്ഛാതുച്ഛമനസ്സ്ഥിതീ
എല്ലാ വസ്തുക്കളും ശൂന്യമായതിനാലും, കാലം ശൂന്യമല്ലാത്തതിനാലും, ദീർഘകാലമായി എന്റെ മനസ്സ് ശൂന്യവും അശൂന്യവും അതിജീവിച്ച അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ദേശകാലവശാദ് ദൃഷ്ട്വാ തുച്ഛസ്യാതുച്ഛതാമ് ഇഹ । അതുച്ഛസ്യ തു തുച്ഛത്വം വര്ജ്യേ നിന്ദാസ്തുതീ ബുധൈഃ
സ്ഥലവും സമയവും അനുസരിച്ച്, ചിലപ്പോള് മൂല്യമില്ലാത്തത് മൂല്യമുള്ളതുപോലെ തോന്നാം, മൂല്യമുള്ളത് മൂല്യമില്ലാത്തതുപോലും തോന്നാം. അതുകൊണ്ട്, ബുദ്ധിമാന്മാര് ഇത്തരം കാര്യങ്ങളില് പ്രശംസയെയും നിന്ദയെയും ഒഴിവാക്കുന്നു.
രാഗാന് നിന്ദാസ്തുതീ ലോകേ രാഗശ് ച പരിവാഞ്ഛനാത് । വാഞ്ഛ്യതേ ച മഹോദാരം വസ്തു ശോഭനബുദ്ധിനാ
ലോകത്ത് പ്രശംസയും നിന്ദയും ഉരുത്തിരിയുന്നത് ആസക്തിയാലാണ്. ആ ആസക്തി ഉരുത്തിരിയുന്നത് ആഗ്രഹത്തില് നിന്നാണ്. വലിയതായുള്ളതും വിലപ്പെട്ടതും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സില് അതിന് മഹത്തായ മൂല്യമാണെന്ന് തോന്നുമ്പോള് അവര് അതിനെ തേടുന്നു.
ത്രിലോക്യാം ച സ്ത്രിയശ് ശൈലാസ് സമുദ്രാ വനരാജയഃ । ഭൂതാനി ച സുശൂന്യാനി സാരോ നാസ്ത്യ് ഉത്തമസ് തതഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സ്ത്രീകളും പര്വ്വതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും കാടുകളും, എല്ലാ ജീവികളും, യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ശൂന്യമാണ്. അതിനാല് അവയില് പരമമായ സാരം ഒന്നുമില്ല.
മാംസാര്ബുദാഭമൃദ്വര്തിമയേ ജഗതി ജര്ജരേ । വാഞ്ഛനീയവിഹീനേ ഽസ്മിഞ് ശൂന്യേ കിമ് ഇവ വാഞ്ഛ്യതേ
മാംസം, അസ്ഥി, മൃദുലമായ വസ്തുക്കള് എന്നിവകൊണ്ടുള്ള ഈ ക്ഷയിച്ച ലോകത്തില്, ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതൊന്നുമില്ലാത്ത ഈ ശൂന്യത്തില്, എന്തിനെയാണ് ആഗ്രഹിക്കാനാവുക?
വാഞ്ഛായാം വിനിവൃത്തായാം സങ്ക്ഷയോ ദ്വേഷരാഗയോഃ । ദിനലക്ഷ്മ്യാം വ്യതീതായാമ് ആലോകാതപയോര് ഇവ
ആഗ്രഹം മാറിയാൽ, ദ്വേഷവും ആസക്തിയും കുറയുന്നു. അതുപോലെ, പകൽവെളിച്ചം കടന്നുപോയാൽ പ്രകാശവും ചൂടും ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെയാണ്.
അലമ് അതിവിതതൈര് വചഃപ്രപഞ്ചൈര് ഇയമ് ഉചിതേഹ സുഖായ ദൃഷ്ടിര് ഏകാ । സമുപശമിതവാസനം മനോ ഽന്തര് യദി മുദിതം ഹി തദ് ഉത്തമാ പ്രതിഷ്ഠാ
വാക്കുകളുടെ അനാവശ്യമായ വലിപ്പവും വിശദീകരണവും വേണ്ട. ഇവിടെ, ശരിയായ ദൃഷ്ടി ഒരൊറ്റതുപോലും സന്തോഷം നൽകും. മനസ്സിൽ വാസനകൾ ശമിച്ചിരിക്കുന്നു, സന്തോഷം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അടിസ്ഥാനമെന്നു പറയാം.
സുരഘുഃ പരിഘശ് ചൈവ വിചാര്യേതി ജഗദ്ഭ്രമമ് । മിഥഃ പ്രപൂജിതൌ തുഷ്ടൌ സ്വവ്യാപാരപരൌ ഗതൌ
ദേവന്മാരുടെ മൃദംഗവും ഇരുമ്പ് വടിയും — ഇവയെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുമ്പോൾ ലോകഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ, പരസ്പരം ആദരിക്കുകയും സന്തോഷത്തോടെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രശ്നമൊന്നുമില്ല.
തദ് ഏവ രാഘവ ശ്രുത്വാ പരമം ബോധകാരണമ് । അനേനൈവ വിബോധേന ഭവ ലബ്ധാസ്പദസ് സ്ഫുടമ്
അതിനാൽ, രാഘവാ, ഇതാണ് ഉണരുവാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ കാരണമെന്നു കേട്ടു മനസ്സിലാക്കി, ഈ അറിവിലൂടെ നീ വ്യക്തമായ ബോധത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളണം.
പരയാ പ്രജ്ഞയാ ധീര വിചാരാതതതൈക്ഷ്ണ്യയാ । ഗലത്യ് അലമ് അഹങ്കാരകാലമേഘേ ഹൃദമ്ബരേ
പരമമായ ജ്ഞാനത്താൽ, ഉറച്ച മനസ്സും ആഴമുള്ള അന്വേഷണം കൊണ്ടുള്ള തീക്ഷ്ണതയും ചേർന്നപ്പോൾ, ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശത്ത് അഹങ്കാരത്തിന്റെ മേഘം പൂർണ്ണമായും കറങ്ങി പോകുന്നു.
സമസ്തലോകാനുമതേ സഫലേ ഹ്ലാദകാരിണി । നിര്മലേ വിതതേ ചേതശ്ശരത്കാല ഉപസ്ഥിതേ
എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സമ്മതത്തോടെ, ഫലപ്രദവും ആനന്ദം നൽകുന്നതുമായ, നിർമലവും വിശാലവുമായ മനസ്സിന്റെ ശരത്കാലം എത്തിയപ്പോൾ—
ധ്യേയേ ശരണ്യേ സുസമേ സകലാനന്ദസമ്പദി । സുപ്രശസ്തേ ചിദാകാശേ സ്ഥീയതേ പരമാത്മനി
ആ അവസ്ഥയിൽ, ധ്യാനത്തിനും ആശ്രയത്തിനും പൂർണ്ണമായ ശാന്തിക്കും സമ്പൂർണ്ണ ആനന്ദത്തിനും ആധാരമായ, അതിവഴിപാടുള്ള ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ മനസ്സ് പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യോ നിത്യമ് അധ്യാത്മമയോ നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ് സുഖീ । നിത്യം ചിദനുസന്ധാനസ് സ ന ശോകേന ബാധ്യതേ
എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നവനും, നിരന്തരമായി ചൈതന്യത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നവനും, അത്തരം ഒരാളെ ദു:ഖം ബാധിക്കില്ല.
വ്യവഹാരപരോ ഽപ്യ് ഉച്ചൈ രാഗദ്വേഷമയോ ഽപി സന് । നാന്തഃ കലങ്കമ് ആദത്തേ പദ്മോ ജലലവം യഥാ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ആസക്തിയും ദ്വേഷവും സ്പർശിച്ചാലും, ഒരാൾക്ക് ഉള്ളിൽ മങ്ങലൊന്നും പിടിക്കില്ല; പദ്മം വെള്ളം തൊട്ടാലും അതുപോലെ.
സമ്യഗ്വിജ്ഞാനവാന് ബുദ്ധ്വാ യോ ഽന്തശ് ശാന്തമനാ മുനിഃ । ന ബാധ്യതേ സ മനസാ കരിണേവ മൃഗാധിപഃ
യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിവ് നേടിയവനും, ഉള്ളിൽ സമാധാനമുള്ളവനും ആയ മുനിക്ക് മനസ്സുകൊണ്ടു ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകില്ല; ആനയെ കണ്ട് സിംഹം ഭയപ്പെടാത്തതുപോലെ.
ഭോഗൈകശരണം ദീനം ന ചിത്തം ജ്ഞസ്യ വിദ്യതേ । നന്ദനേ ദുര്ദ്രുമ ഇവ ജ്ഞചിത്തം ഹിമവദ്വപുഃ
അറിയുന്നവന്റെ മനസ്സ് ആസ്വാദനത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുകയോ, ദയനീയമാകുകയോ ഇല്ല; ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സ് നന്ദനവനത്തിലെ വൃക്ഷംപോലെയും, ഹിമാലയംപോലെയും മഹത്വമുള്ളതാണു.
വിരക്തജായാമരണേ യഥാ ദുഃഖീ ന മാനവഃ । പരിജ്ഞാതാഖിലാവിദ്യം തഥാ ചിത്തം ന ദുഃഖദമ്
യാരോടും ആസക്തിയില്ലാത്ത ഭാര്യയുടെ മരണം മനുഷ്യന് ദുഃഖം തരാത്തതുപോലെ, എല്ലായിടത്തുമുള്ള അജ്ഞാനം മനസ്സിലാക്കിയാൽ മനസ്സും ദുഃഖം തരില്ല.
പരിജ്ഞാതമനോമോഹോ ജഗദ്ഭാനോദ്ഭവാത്മനാ । സ്പൃശ്യതേ നൈനസാ സാധൂ രജസേവ നഭസ്തലമ്
മനസ്സിലെ മായയെ ലോകത്തെ പ്രകാശമാകുന്ന ആത്മാവ് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, നല്ലവരെ പാപം സ്പർശിക്കില്ല, ആകാശത്തെ പൊടി സ്പർശിക്കാത്തതുപോലെ.
അവിദ്യാസമ്പരിജ്ഞാനമാത്രമ് ഏവ മഹൌഷധമ് । അവിദ്യാവിതതവ്യാധേസ് തിമിരസ്യേവ ദീപകഃ
അജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചറിയുന്നതു തന്നെ വലിയ ഔഷധമാണ്; അജ്ഞാനത്തിന്റെ രോഗം പടർന്നിരിക്കുന്ന ഇരുട്ടിൽ ഒരു വിളക്കുപോലെയാണ് അത്.
അവിദ്യാ സമ്പരിജ്ഞാതാ യദൈവ ഹി തദൈവ ഹി । സാ പരിക്ഷീയതേ ഭൂയസ് സ്വദതേ ച ന ഭോഗഭൂഃ
അജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചറിയുന്ന നിമിഷം അതു കുറയുകയും, ഇനി ആനന്ദം നൽകുന്ന ഒന്നായി തുടരാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വ്യവഹാരപരോ ഽപ്യ് അന്തര് അസക്തമതിര് ഏകധീഃ । സ്പൃശ്യതേ നൈനസാ സാധുര് മത്സ്യേക്ഷണമ് ഇവാമ്ഭസാ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ഉള്ളിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത ഏകാഗ്രമായ മനസ്സുള്ളവനെ പാപം സ്പർശിക്കില്ല; മീൻ വെള്ളത്തിലേക്ക് നോക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
പ്രാപ്തേ ചിദ്ഭാസ്കരാലോകേ പ്രക്ഷീണാജ്ഞാനയാമിനീ । ചിത്തഭൂഃ പരമാനന്ദമ് ആഗതാ ജ്ഞസ്യ രാജതേ
ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉദിച്ചെത്തുമ്പോഴും അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ട രാത്രി അവസാനിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിന്റെ നിലം പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു, അറിവുള്ളവന് അത്ഭുതമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അജ്ഞാനനിദ്രോപശമേ ജനോ ജ്ഞാനാര്കബോധിതഃ । തം പ്രബോധമ് അവാപ്നോതി പുനര് യേന ന മുഹ്യതി
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറക്കം ശമിക്കുമ്പോഴും ജ്ഞാനസൂര്യന്റെ പ്രകാശം ഒരാളെ ഉണർത്തുമ്പോഴും, ആ ഉണർവ് ലഭിച്ചവന് പിന്നെ ഒരിക്കലും ഭ്രമം വരികയില്ല.
ദിനാനി ജീവ്യതേ താനി സാനന്ദാസ് തേ ക്രിയാക്രമാഃ । ആത്മചിന്തോദിതാ യേഷു ചിജ്ജ്യോത്സ്നാ ഹൃദയാമ്ബരേ
സ്വയംചിന്തയിലൂടെ ഹൃദയാകാശത്തിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്ന ആ ദിവസങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ദിവസങ്ങളിലെ പ്രവൃത്തികളും ആനന്ദകരമാണ്.
നരോ മോഹസമുത്തീര്ണസ് സതതസ്വാത്മചിന്തയാ । അന്തശ്ശീതലതാമ് ഏതി സ്വാമൃതേനേവ ചന്ദ്രമാഃ
സതതം ആത്മചിന്തയിലൂടെ ഭ്രമം കടന്നുപോയ മനുഷ്യന് അകത്തുനിന്ന് തണുപ്പും ശാന്തിയും ലഭിക്കുന്നു; അതെ, ചന്ദ്രൻ തന്റെ അമൃതംകൊണ്ട് തണുപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
താനി മിത്രാണി ശാസ്ത്രാണി താനി താനി ദിനാനി ച । വിരാഗോല്ലാസവാന് യൈസ് സ്യാദ് ആത്മചിന്തോദയസ് സ്ഫുടമ്
ആത്മചിന്തയുടെ തെളിയുന്ന ഉണർവും, വിരാഗത്തിന്റെ ആനന്ദവും ഉണ്ടാകുന്ന സുഹൃത്തുക്കളും, ഗ്രന്ഥങ്ങളും, ആ ദിവസങ്ങളും മാത്രമേ ജീവിതത്തിൽ വാസ്തവത്തിൽ വിലപ്പെട്ടതാകൂ.