കച്ചിത് പരമകല്യാണ സ്വാത്മാരാമതയാ തവ । പ്രസാദോ ജായതേ ചിത്തേ ശരദീവ സരോഽമ്ഭസി
പരമമായ മംഗളസ്വരൂപനായവനേ, നിന്റെ മനസ്സ് സ്വാന്തസുഖത്തില് ശാന്തമായിരിക്കുമോ, ശരത്കാലത്തിലെ തടാകജലംപോലെ?
കച്ചിത് കരോഷി സമയാ സുപ്രസന്നഗഭീരയാ । ദൃഷ്ട്യാ സുഭഗ കാര്യാണി കാര്യാണ്യ് ഏവ നരാധിപ
ഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവേ, നീ തെളിഞ്ഞും ആഴമുള്ളതുമായ ദൃഷ്ടിയോടെ ശരിയായ സമയത്ത് ഉത്തമമായ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നുവോ?
നിരാധിവ്യാധയോ ധീരാഃ കച്ചിത് സമ്പന്നശാലയഃ । ജനതാസ് തവ ദേശേഷു തിഷ്ഠന്തി വിഗതജ്വരമ്
നിന്റെ ദേശങ്ങളില് ധീരരും സമ്പന്നമായ വീടുകളുള്ളവരും രോഗരഹിതരും ദു:ഖമില്ലാതെയും ജനങ്ങള് സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദ് ഉദ്ദാമഫലിനീ ഫലിനീവ ലതാനതാ । ധരാ തവ ഫലാപൂരൈര് ഭൃശം ധാരയതി പ്രജാഃ
നിന്റെ ഭൂമി, കായ്ക്കുന്ന വള്ളിപോലെ, സമൃദ്ധമായ ഫലങ്ങള് നല്കി നിന്റെ ജനങ്ങളെ സമ്പൂര്ണ്ണമായി പോഷിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത് തവ ദിഗന്തേഷു ചന്ദ്രസ്യേവാംശുപഞ്ജരമ് । തുഷാരനികരാകാരം പ്രസൃതം പാവനം യശഃ
നിന്റെ വിശുദ്ധമായ കീര്ത്തി, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളെപ്പോലെ, ദിക്കുകളുടെ അറ്റത്തേക്കും തിളങ്ങുന്ന ഹിമപഞ്ചസാരപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദ് ഗുണശതൈര് ഏതാ ദിശോ നിര്വിവരീകൃതാഃ । ത്വയാ സരോഽമ്ഭസാ ബന്ധോ ബിസാനാമ് ഇവ ഭിത്തയഃ
നൂറുകണക്കിന് ഗുണങ്ങള് കൊണ്ട് നീ എല്ലാ ദിശകളും, കുളത്തിലെ വെള്ളം താമരക്കുരുക്കളുടെ ഇടയിലേക്കു നിറയുന്നതുപോലെ, പൂര്ണ്ണമായി നിറച്ചിട്ടുണ്ടോ?
കച്ചിത് കലമകേദാരകോണസ്ഥാണുഷു ഹര്ഷുലാഃ । പ്രതിഗ്രാമം കുമാര്യസ് തേ ഗായന്ത്യ് ആനന്ദദം യശഃ
പുല്ല്ചെടികളുടെ വയലുകളുടെ കോണുകളില് നിന്നു സന്തോഷത്തോടെ നിന്റെ ഗ്രാമങ്ങളിലൊക്കെയും യുവതികള് ആനന്ദം പകരുന്ന നിന്റെ കീര്ത്തി പാടുന്നുണ്ടോ?
കുശലം തവ ധാന്യേഷു ധനേഷു വിഭവേഷു ച । ഭൃത്യേഷ്വ് അഥ കലത്രേഷു പുത്രേഷു നഗരേഷു ച
നിന്റെ ധാന്യങ്ങളിലും ധനത്തിലും സമ്പത്തിലും ഭൃത്യന്മാരിലും ഭാര്യയിലും മക്കളിലും നഗരത്തിലും എല്ലാം സുഖമാണോ?
ആധിവ്യാധിവിഹീനേയം കച്ചിത് കായലതാ തവ । ഫലം ഫലതി പുണ്യാഖ്യം യദ് ഇഹാമുത്ര ചോദിതമ്
നിന്റെ ശരീരം രോഗങ്ങളും വ്യസനങ്ങളും ഇല്ലാതെ, ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും പറയുന്ന പുണ്യഫലം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടുണ്ടോ?
ആപാതരമണീയേഷു പര്യന്താത്യന്തവൈരിഷു । കച്ചിദ് വിഷയസര്പേഷു സവിരാഗം മനസ് തവ
ആദ്യത്തിൽ ആകർഷകമായെങ്കിലും അവസാനം വലിയ ശത്രുക്കളാകുന്ന ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്റെ മനസ്സ് വിരക്തിയോടെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ?
അഹോ ബത ചിരം കാലമ് ആവാം വിശ്ലേഷമ് ആഗതൌ । കാലേന ശ്ലേഷിതൌ ഭൂയോ വസന്താദ്രിതടാവ് ഇവ
അയ്യോ, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് നമ്മൾ വേർപിരിഞ്ഞിരുന്നു; ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ കൃപയാൽ വീണ്ടും, വസന്തം പർവ്വതശിഖരത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ, ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ന താ ജഗതി വിദ്യന്തേ സുഖദുഃഖദശാസ് സഖേ । ജീവദ്ഭിര് യാ ന ദൃശ്യന്തേ സംയോഗജവിയോഗജാഃ
സുഹൃത്ത്, ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഐക്യവും വേർപാടുമൂലം ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ അല്ലാതെ മറ്റെന്തും ഇല്ല.
തഥൈതാസ്വ് അതിദീര്ഘാസു ദശാസ്വ് അന്യത്വമ് ആഗതാഃ । ഭൂയോ വയമ് അപി ശ്ലിഷ്ടാശ് ചിത്രാ ഹി നിയതിര് വിധേഃ
ഇത്രയും നീണ്ട അവസ്ഥകളിൽ നമ്മൾ തമ്മിൽ മാറിപ്പോയെങ്കിലും, വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; വിധിയുടെ വഴികൾ അത്ഭുതകരമാണ്.
ഭഗവന് നിയതേര് അസ്യാ ഗതിം ദീപഗതേര് ഇവ । ദൈവിക്യാഃ കോ ഹി ജാനാതി ഗമ്ഭീരാം വിസ്മയപ്രദാമ്
ഭഗവൻ, ദൈവികമായ ഈ വിധിയുടെ ഗതി ദീപശിഖയുടെ ചലനത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ളതും അത്ഭുതകരവുമാണ്; അതറിയാൻ ആരാണ് കഴിയുക?
ത്വമ് അഹം ച വിയോജ്യാതിദൂരേ ദൂരദശാസു ച । അദ്യ സങ്ഘടിതൌ ഭൂയഃ കിമ് അസാധ്യമ് അഹോ വിധേഃ
നീയും ഞാനും ഒരുപാട് ദൂരെ വേർപെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും ഇന്ന് വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; വിധിക്ക് അസാധ്യമായത് എന്താണ്!
വയം ത്വ് അദ്യ മഹാസത്ത്വ ഭൃശം കുശലിനസ് സ്ഥിതാഃ । ത്വദാഗമനപുണ്യേന പരാം പാവനതാം ഗതാഃ
എന്നാൽ മഹാസത്ത്വനേ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾ വളരെ സന്തോഷത്തോടും ഉറപ്പോടും കൂടിയാണ് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. താങ്കളുടെ വരവിന്റെ ഫലമായി ഞങ്ങൾ പരമമായ ശുദ്ധി നേടുകയും ചെയ്തു.
ഈഷത് ത്വദാഗമക്ഷീണപാപാനാം പുണ്യപാദപൈഃ । തഥാ ഫലിതമ് അസ്മാകം ന യഥാ വയമ് ആകുലാഃ
താങ്കളുടെ വരവുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ കുറയുകയും, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കു ലഭിച്ച സുകൃതഫലങ്ങൾ ഞങ്ങളെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നതല്ല.
സര്വാസ് സമ്പത്തയോ ഽസ്മാകം രാജര്ഷേ സംസ്ഥിതാഃ പുരേ । ഭവദാഗമനേനാദ്യ പ്രയാതാശ് ശതശാഖതാമ്
രാജർഷേ, മുമ്പ് എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ നഗരത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് താങ്കളുടെ വരവോടെ, അവ നൂറുകണക്കിന് ദിശകളിലായി പടർന്നു പോയിരിക്കുന്നു.
വികിരതി പരിതോ രസായനാനാമ് ഇവ നികരം മധുരം മഹാനുഭാവ । തവ വചനമ് അവേക്ഷണം ച പുണ്യം പരമപദപ്രതിമോ ഹി സാധുസങ്ഗഃ
മഹാനുഭാവനേ, താങ്കളുടെ വാക്കുകളും സാന്നിധ്യവും ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും അമൃതംപോലുള്ള മധുരം പകർന്നുപരക്കുന്നു. നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം സുകൃതത്തിന്റെ പരമപദവുമായി തുല്യമാണ്.
അഥൈവമ്പ്രായയാ തത്ര വിശ്രമ്ഭകഥയാ ചിരമ് । പ്രാക്തനസ്നേഹഗര്ഭിണ്യാ സ്ഥിത്വോവാചായുധാഭിധഃ
അങ്ങനെ പഴയ സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ ആത്മീയ സംഭാഷണം ദീർഘകാലം നടത്തിയ ശേഷം, ആയുധാഭിധൻ അവിടെ നിന്നു സംസാരിച്ചു.
യദ് യത് സംസാരജാലേ ഽസ്മിന് ക്രിയതേ കര്മ ഭൂമിപ । തത് സമാഹിതചിത്തസ്യ സുഖായാന്യസ്യ നാനഘ
രാജാവേ, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ കുടയിലൊക്കെയും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ, മനസ്സു സമാധാനത്തോടെ ഉള്ളവർക്കു മാത്രമേ സന്തോഷം നൽകൂ, മറ്റൊരാള്ക്കുമല്ല, പാപരഹിതനേ.
കച്ചിത് സങ്കല്പരഹിതം പരം വിശ്രമണാസ്പദമ് । പരമോപശമശ്രേയസ് സമാധിമ് അനുതിഷ്ഠസി
നീ മനസ്സിലെ എല്ലാ ആലോചനകളും വിട്ട്, പരമമായ വിശ്രമവും ശാന്തിയും നൽകുന്ന ആ സമാധി അഭ്യസിക്കുകയാണോ?
ഏതന് മേ ബ്രൂഹി ഭഗവന് സര്വസങ്കല്പവര്ജിതമ് । പരമോപശമശ്രേയസ് സമാധിര് ഹി കിമ് ഉച്യതേ
ഭഗവനേ, മനസ്സിലെ എല്ലാ ആലോചനകളും വിട്ട്, പരമമായ ശാന്തിയും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ആ സമാധി എന്താണെന്ന് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
യോ ജ്ഞോ മഹാത്മന് സതതം തൂഷ്ണീം വ്യവഹരംശ് ച വാ । അസമാഹിതചിത്തോ ഽസൌ കദാ ഭവതി കഃ കില
ആരായാലും ജ്ഞാനിയും മഹാത്മാവും ആയവൻ, എപ്പോഴും മൗനത്തിലോ സംസാരത്തിലോ ആയിരിക്കട്ടെ, അവന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും അശാന്തമാവാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
നിത്യപ്രബുദ്ധചിത്താസ് തു കുര്വന്തോ ഽപി ജഗത്ക്രിയാഃ । ആത്മൈകതത്ത്വതന്നിഷ്ഠാസ് സദൈവ സുസമാധയഃ
എപ്പോഴും ഉണര്ന്ന മനസ്സുള്ളവർ ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും ആത്മാവിന്റെ ഏക സത്യം മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അങ്ങനെ അവർ എപ്പോഴും സമാധാനത്തിലാണ്.
ബദ്ധപദ്മാസനസ്യാപി കൃതബ്രഹ്മാഞ്ജലേര് അപി । അവിശ്രാന്തസ്വഭാവസ്യ കസ് സമാധിഃ കഥം ച വാ
കാൽമുട്ട് മടക്കി പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും, ബ്രഹ്മാവിനെ ഭക്തിയോടെ വണങ്ങുമ്പോഴും, സ്വഭാവം അശാന്തമായവർക്കു യാതൊരു സമാധിയും ഉണ്ടാകില്ല; അതു എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമെന്നോ പറയാൻ കഴിയില്ല.
തത്ത്വാവബോധോ ഭഗവന് സര്വാശാതൃണപാവകഃ । പ്രോക്തസ് സമാധിഭേദേന ന തു തൂഷ്ണീമ് അവസ്ഥിതിഃ
ഭഗവൻ, സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനം എല്ലാ ആസക്തികളും കത്തിച്ചുവിടുന്ന അഗ്നിപോലെയാണ്; അതാണ് സമാധി എന്ന പേരിൽ പറയുന്നത്, വെറും മൗനത്തിൽ ഇരിയ്ക്കുന്നതല്ല.
സമാഹിതാ നിത്യതൃപ്താ യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിനീ । സാധോ സമാധിശബ്ദേന പരാ പ്രജ്ഞോച്യതേ ബുധൈഃ
സന്തുലിതമായ മനസ്സും, എല്ലായ്പ്പോഴും തൃപ്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നതും, വസ്തുതകളെ അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ കാണുന്നതുമായ അവസ്ഥയെ, ജ്ഞാനികൾ സമാധി എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു. അതാണ് പരമമായ ജ്ഞാനം.
അക്ഷുബ്ധാ നിരഹങ്കാരാ ദ്വന്ദ്വേഷ്വ് അനഭിപാതിനീ । പ്രോക്താ സമാധിശബ്ദേന മേരോസ് സ്ഥിരതരാ സ്ഥിതിഃ
കുഴപ്പമില്ലാത്തതും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തതും, സുഖദു:ഖങ്ങളൊന്നും മനസ്സിനെ ബാധിക്കാത്തതുമായ അവസ്ഥയെ, സമാധി എന്ന പേരിൽ പറയുന്നു. അതാണ് മേരുപർവതത്തേക്കാൾ സ്ഥിരമായ നില.
നിശ്ചിന്താ വിഗതാഭീഷ്ടാ ഹേയോപാദേയവര്ജിതാ । പ്രോക്താ സമാധിശബ്ദേന പരിപൂര്ണാ മനോഗതിഃ
ഉള്ളിൽ ചിന്തകളില്ലാത്തതും, ആഗ്രഹങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തതും, സ്വീകരിക്കലോ തള്ളലോ ഇല്ലാത്തതുമായ മനസ്സിന്റെ പൂർണ്ണമായ ശാന്താവസ്ഥയെ സമാധി എന്നു പറയുന്നു.